Straffen 4 functies
Waarom straffen we?
De vier functies van straf en het juiste evenwicht
Lesduur is: 100 minOnderdelen in deze les
Waarom straffen we?
De vier functies van straf en het juiste evenwicht
Doelen van de les
Themaveld 3: Samenleven, democratie en burgerschap
Lesdoelen: jullie kunnen
1
vier functies van straf uitleggen en bij een straf herkennen
2
met cijfers beschrijven wat straffen doen en welke problemen ze hebben
3
voor een casus een straf kiezen en verdedigen met de vier functies
Procesdoelen
1 Autonomie: Een eigen standpunt innemen en bijstellen.
2 Moreel denken: Afwegen welke functie zwaarder weegt.
3 Humaniseren: Vragen stellen bij doodstraf en lijfstraffen.
4 Verantwoordelijkheid: Wat doen wij met daders en slachtoffers?
2
Waarom straffen we? Vier redenen
1. Vergelding
Wie iets ergs doet, krijgt iets ergs terug.
2. Preventie
De straf voorkomt dat het opnieuw gebeurt.
3. Resocialisatie
De dader leert weer meedoen in de samenleving.
4. Onschadelijk maken
Gevaarlijke mensen blijven weg van de rest.
3
Wat is Amnesty international?
Een internationale rechtbank die personen berecht voor oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid
Een humanitaire organisatie die vooral noodhulp en medische zorg biedt in oorlogs- en rampgebieden
Een orgaan van de Verenigde Naties dat landen kan veroordelen en sancties kan opleggen
Een organisatie die mensenrechtenschendingen onderzoekt en bekendmaakt, en zo druk zet gewelddadige regimes.
Wat is Amnesty International?
Opgericht in 1961. Nobelprijs voor de Vrede in 1977.
Wat is het?
Een wereldwijde mensenrechtenbeweging, los van regeringen en partijen. Onderzoekt gewelddadige regimes.
Wat doet ze?
Onderzoekt schendingen en voert campagne tegen marteling en doodstraf.
Waarom hier?
Amnesty telt elk jaar de executies wereldwijd. Dat zijn onze cijfers over de doodstraf.
Let op: Amnesty is tegen de doodstraf. Het telt dus cijfers én heeft een standpunt.
4
1 Vergelding
2 Preventie
3 Resocialisatie
4 Onschadelijk maken
1. Vergelding
Wie iets ergs doet, krijgt iets ergs terug.
Waarom?
Het idee dat je moet boeten voor wat je hebt gedaan. Wil recht doen aan het onrecht dat is toegebracht.
Voorbeeld
Een dief krijgt een boete. Een moordenaar krijgt levenslang. => Ze boeten
De vraag
Staat de straf in verhouding tot de daad?
5
Welke straffen zorgen voor een hoge vergelding?
1 Vergelding
2 Preventie
3 Resocialisatie
4 Onschadelijk maken
1. Vergelding: de doodstraf en levenslang
Doodstraf
2.707
mensen geëxecuteerd in 2025, in 17 landen. Meer dan ooit sinds 1981.
Let op: voor zover wij weten.
Bron: Amnesty
Levenslang
65 landen
kennen levenslang zonder kans op vrijlating.
Levenslang in de VS
203.865
mensen zitten levenslang in de VS. Dat is 1 op 7 gevangenen.
7
1 Vergelding
2 Preventie
3 Resocialisatie
4 Onschadelijk maken
1. Vergelding: Christa Pike
Christa Pike, VS:
Wat gebeurde er?
In 1995 doodde de 18-jarige Christa Pike haar medestudente Colleen Slemmer.
Welke straf?
De doodstraf, uitgesproken in 1996.
Waarom?
Een leven voor een leven: de straf is zo zwaar als de daad = vergelding
6
Wat gaat er nu gebeuren met Christa Pike?
Ze gaat binnenkort opnieuw een dodelijk middel toegediend krijgen.
We weten het niet. De wet is niet duidelijk over wat er nu moet gebeuren.
De gouverneur van Tennessee gaat haar bij uitzondering vrijlaten.
Ze zal bij uitzondering een levenslange gevangenisstraf uitzitten.
1 Vergelding
2 Preventie
3 Resocialisatie
4 Onschadelijk maken
1. Vergelding: de doodstraf en levenslang
7
Onomkeerbaar
1 op 8
Op elke 8 executies in de VS werd 1 ter dood veroordeelde onschuldig verklaard.
Bron: Death Penalty Info. Center
Fouten
70%
van de eerste 200 vrijspraken: de politie of het parket deed iets fout.
Bron: Death Penalty Info. Center
Zonder hoop
Levenslang
Levenslang heeft ook een hoge vergelding.
1 Vergelding
2 Preventie
3 Resocialisatie
4 Onschadelijk maken
1. Vergelding: Amnesty tegen de doodstraf
7
Onomkeerbaar
De doodstraf is definitief en niet terug te draaien.
Fouten
Er worden teveel fouten gemaakt, en dan heb je een onschuldig iemand vermoord.
Recht op leven
In de universele verklaring van de rechten van de mens staat het recht op leven. Dat wordt geschonden
1 Vergelding
2 Preventie
3 Resocialisatie
4 Onschadelijk maken
2. Preventie: het mag niet opnieuw gebeuren
De straf moet afschrikken, zodat niemand het nog doet
Waarom?
De straf moet voorkomen dat het opnieuw gebeurt, bij de dader en bij anderen.
Hoe werkt het?
De straf is zo vervelend dat mensen het niet meer durven. Wie gepakt wordt, leert ervan.
Voorbeeld
Rijden onder invloed in België: tot 16.000 euro boete en je rijbewijs kwijt. Zo denken bestuurders twee keer na.
De vraag:
Schrikt dit echt af?
9
1 Vergelding
2 Preventie
3 Resocialisatie
4 Onschadelijk maken
2. Preventie: het mag niet opnieuw gebeuren
9
Waar?
Singapore
Hoe werkt het?
Heel strenge straffen zoals stokslagen met het idee dat mensen dan minder snel misdaden begaan.
Voorbeeld
6 stokslagen voor vandalisme. Bekend voorbeeld van Michael Fay.
Wat werkt het beste als preventie denken jullie?
Lange celstraffen
De doodstraf
We weten het niet
Een hoge pakkans
1 Vergelding
2 Preventie
3 Resocialisatie
4 Onschadelijk maken
2. Preventie: Pakkans
9
Wat?
Hoewel de hoogte van een straf kan afschrikken, is pakkans het belangrijkst bij preventie.
Hoe werkt het?
Mensen gaan er bij het begaan van een misdaad niet vanuit dat ze worden gepakt. Daarom spelen straffen minder mee.
Bewijs
Dit blijkt uit een vergelijkend onderzoek van RAND Europe.
1 Vergelding
2 Preventie
3 Resocialisatie
4 Onschadelijk maken
3. Resocialisatie
De dader leert weer meedoen in de samenleving.
Waarom?
De meeste gevangenen komen ooit vrij. Dan moeten ze weer kunnen meedoen.
Hoe werkt het?
Via werk, opleiding en psychologische begeleiding. De dader keert zinvol terug en leert daarnaast om het goed te maken.
Voorbeeld
Gevangenen leren een vak zodat ze dat kunnen uitoefenen wanneer ze weer vrijkomen.
De vraag:
Komt de dader er beter uit dan hij erin ging?
12
1 Vergelding
2 Preventie
3 Resocialisatie
4 Onschadelijk maken
3. Resocialisatie: een voorbeeld
Bastøy, Noorwegen
Wat is het?
Een gevangenis op een eiland met 115 gedetineerden.
Welke straf?
Een celstraf in een open gevangenis. De gedetineerden werken en leren er.
Waarom past dit?
Bijna iedereen komt ooit vrij. Daarom oefenen ze nu al met samenleven.
13
Wat is goedkoper voor de samenleving?
Straffen met resocialisatie
Straffen zonder resocialisatie
Dat is ongeveer gelijk
1 Vergelding
2 Preventie
3 Resocialisatie
4 Onschadelijk maken
3. Resocialisatie: de cijfers
Amerika
68%
van de vrijgelaten Amerikanen werd binnen 3 jaar opnieuw gearresteerd.
Bron: Bureau of Justice Statistics
Bastøy
16%
valt terug op Bastøy (Noorwegen). Dit gaat om geselecteerde gevangenen. In heel Noorwegen: 20%.
Bron: Pulitzer Center, controleren
Bonus
Goedkoper
Daarnaast is het zo dat het goedkoper voor het land is omdat mensen opnieuw gevangen zetten en berechten zeer duur is.
14
1 Vergelding
2 Preventie
3 Resocialisatie
4 Onschadelijk maken
4. Onschadelijk maken: veilig wegzetten
Gevaarlijke mensen blijven weg van de samenleving.
Waarom?
We moeten onze samenleving veilig houden.
Hoe werkt het?
De dader kan geen nieuwe misdaad plegen zolang hij vastzit of is opgenomen.
Voorbeeld
Een seriemoordenaar krijgt levenslang; Een gevaarlijke patiënt gaat naar een gesloten psychiatrisch centrum.
Vraag:
Is de dader nog gevaarlijk als hij de samenleving in gaat?
16
1 Vergelding
2 Preventie
3 Resocialisatie
4 Onschadelijk maken
4. Onschadelijk maken: veilig wegzetten
16
Voorbeeld: de doodstraf op de cirkel
Waar zit ze? Linksboven: tussen Vergelding en Onschadelijk maken.
Vergelding
Wie doodt, wordt gedood.
Onschadelijk maken
Een dode pleegt geen nieuwe misdaad.
Preventie
Omstreden: Amnesty ziet geen bewijs.
Resocialisatie
Geen: er is geen terugkeer.
1 Vergelding
3 Resocialisatie
4 Onschadelijk maken
2 Preventie
Doodstraf
19
Voorbeeld: boete voor belastingontduiking
Waar zit ze? Rechts: dicht bij Preventie, met wat Vergelding.
Preventie
Je betaalt meer dan je ontdook: anderen schrikt dat wellicht af.
Vergelding
Je betaalt voor wat je deed.
Resocialisatie
Nauwelijks: de dader blijft gewoon meedoen. Maar wellicht op een betere manier.
Onschadelijk maken
Geen: niemand wordt weggezet.
1 Vergelding
3 Resocialisatie
4 Onschadelijk maken
2 Preventie
Belastingboete
20
