Feodaliteit

• Geschiedenis
• Secundair onderwijs

D1. Het leenwezen

Waarom verklaart iemand zichzelf vazal?

Welke plichten hebben heer en vazal?

Hoelang duurt de overeenkomst?

Waarom verklaart iemand zichzelf vazal?

• Omdat iemand zelf weinig had.
• Voor bescherming en levensonderhoud. 

Welke plichten en rechten hebben heer en vazal?

Heer: 

• Plicht: bescherming en levensonderhoud.
• Recht: (krijgs)dienst.

Vazal:

• Plicht: dienen en gehoorzamen.
• Recht: bescherming en levensonderhoud.

Hoelang duurt de overeenkomst?

• Levenslang.

Bron 2

Wat vraagt Einhard voor zijn vriend?

• Enkele vrije beneficia.

Wat krijgt Lodewijk de Duitser terug?

• Iemand die zijn belangen dient.

Feodaliteit ontstaat uit vazalliteit.

• Germanen en Romeinen: 'zwakkere' vrije mannen -> dienaars 'sterkere'.
• Vroege middeleeuwen: rijke grootgrondbezitters -> armere vrije mannen in krijgsdienst = vazalliteit.
• Soms gaf de heer hen een vergoeding voor die trouw. 
• Aanvankelijk niet met elkaar verbonden.
• Franken verbonden trouw zweren aan de heer met het geven van grond.
• = basis van de feodaliteit.

De feodaliteit ontstaat uit de vazalliteit.

De feodaliteit ontstaat uit de vazalliteit.

Leenheer

Leenman

Leen (feodum)

Trouw en dienst

Leenhulde

• Plechtigheid.
• Vazal belooft trouw aan heer.
• Heer geeft met investituur het leen aan de vazal.

Verschillende soorten lenen

Grondleen

• Elke vrije man kan leenman zijn van een stuk grond

Ambtsleen

• met ambtsgebied: een gebied waar een leenman een functie mag uitoefenen.
• zonder ambtsgebied: een belangrijke functie aan het hof.

Verschillende soorten lenen

Geld

• Een recht (bv. tol mogen heffen).
• Jaarlijkse som geld.

Bron Jocelyn d'Avalon

Wie is in de bron de leenheer? Wie is de leenman?

• Leenheer: Thiebaut, paltsgraaf van Troyes. Leenman: Jocelyn d’Avalon.

Komt het leen na de dood van Jocelyn terug bij de leenheer? 

• Het leen komt niet terug bij de leenheer want het leen wordt gegeven aan Jocelyn d’ Avalon en zijn erfgenamen.

Bron Jocelyn d'Avalon

Welke van de drie soorten leen wordt er gegeven?

• Grondleen: de heerlijkheid Gillencourt.

Waarom staat er in de bron 'nu en in de toekomst'? 

• Omdat de erfgenamen ook moeten weten dat het leen niet terugkeert na de dood van Jocelyn.
  

Bron Jocelyn d'Avalon

Aan wie heeft Jocelyn trouw gezworen?

• Aan Thiebaut van Troyes maar ook aan Gerard d’Arcy, en de hertog van Bourgondië en Peter, de graaf van Auxerre

• Wat zou daar het gevolg van geweest zijn?

2. De feodaliteit als gelaagde samenleving.

Rechten en plichten leenman<-> leenheer

Gezamenlijke verplichtingen: elkaar niet bevechten, beledigen of schade toebrengen.

Wat moet je als leenheer doen voor de boeren op je land?

• Een deel van je land in leen geven.
• Beschermen tegen invallen. 
• Rechtspreken.

Wat zijn de regels voor de leenman? (plichten leenman)

• Trouw zweren.
• Advies geven.
• (Krijgs)dienst.

Plichten leenman

• Geldelijke steun. 

Geldelijke steun

In 4 gevallen.

• Oudste zoon leenman wordt ridder.

• Oudste dochter trouwt. 

• De leenheer trekt op kruisvaart.

• Losgeld wanneer de heer krijgsgevangen is.

Niet naleven van leen.

• Leenheer leeft het niet na -> leenman moet met hem geen rekening meer houden.
• Overheer (leenheer van de leenheer) neemt de leen over.

Niet naleven van leen.

• Leenman leeft het niet na -> verliest zijn leen. 

3. Het leenstelsel keert zich tegen de koningen. 

• Vanaf 9de eeuw: meerdere lenen bij verschillende leenheren.
• Waarom zouden ze dit doen?
• Wat is het gevolg hiervan?

• Trouw zweren.
• Advies geven.
• (Krijgs)dienst.

3. Het leenstelsel keert zich tegen de koningen. 

• Niet duidelijk meer wie voor wie vocht. 
• Onderlinge oorlogen. 

Verdere verzwakking koninklijke macht door buitenlandse invallen:

Gevolg:

Was de koning nog sterk in deze oorlogen?

• Koningen kunnen hun grondgebied niet meer beschermen.

-> Wat betekent dit voor de leenverplichtingen?

• Leenmannen beschouwen dit als niet nakomen van hun leenverplichtingen.
• Wat gebeurde er in dit geval?

Lenen werden erfelijk.

• Na dood leenman -> erfgenamen doen hulde voor het leen.
• Elk leen gelijk verdeeld onder de zonen.

Wat zouden hier de gevolgen voor zijn?

• Onoverzichtelijk wie allemaal leenman is.
• Rijk verbrokkeld.

Het feodale Frankrijk

(11e eeuw)

Frankrijk.

a) Vergelijk het kroondomein met de lenen van de kroonvazallen. Wat stel je vast?

• Sommige vazallen controleren een groter gebied dan de koning.
• Franse koning = primus inter pares (= de eerste onder de gelijken).

Oplossing versnippering

Eerstgeboorterecht

• Oudste zoon erft alles.
• Geen zonen -> oudste dochter krijgt leen.