Workshop CHE

• newEditor
• Levensbeschouwing
• HBO
• Studiejaar 4

De dreiging die uitgaat van het vrouwelijke-

Een zoektocht naar een inclusiever perspectief

Workshop GL-uitwisselingsdag 21 mei 2026

Door: Vera Zonnebeld

Welkom!

Welkom bij de workshop genaamd:

De dreiging die van het vrouwelijke uitgaat - een zoektocht naar een inclusiever perspectief.

Voordat ik jullie helemaal meeneem in het thema, even kort iets over mij....

Iets over mij:

Kort iets over mij:

Mijn naam is Vera Zonnebeld

Ik ben 31 jaar en ik heb een bachelor godsdienst-pastoraal werk afgerond in Tilburg. Ik heb daarna als maatschappelijk werker gewerkt bij LdH en Humanitas en na ongeveer 5 jaar in de hulpverlening wilde ik de overstap maken naar het onderwijs. Dus nu kopopleiding hier in Ede. Ik werk en woon in Almelo en ik werk op dit moment op de middelbare school Het Noordik in Almelo.

Ik ga jullie meenemen in zowel een theologische verdieping als een pedagogische verdieping. 2 thema's dus, waar een rode draad door loopt.

Hoe dominante verhalen

mensen vormen

Welke perspectieven zijn door de jaren heen dominant gemaakt?

&

Wat is daardoor buiten beeld geraakt?

Die rode draad gaat over hoe dominante verhalen mensen vormen. Ik wil jullie laten zien hoe beelden en verhalen die wij voortdurend herhalen - hoe die ons vormen in hoe we naar God, onszelf en anderen kijken.

We gaan kijken naar: welke perspectieven zijn door de jaren heen dominant gemaakt, en wat is daardoor buiten beeld geraakt?

Planning:

10 min: Introductie

10 min: Theologische verdieping

10 min: Opdracht

10 min: Pedagogische verdieping

10 min: Opdracht

10 min: Afsluiting & vragen

Doel van deze workshop:

Elkaar en onze leerlingen uitnodigen tot perspectiefverbreding

Een theologische verdieping

1. Inclusief spreken over God

Het brengt me bij het eerste thema dat ik wil bespreken. De theologische verdieping die ik Inclusief spreken over God heb genoemd.

De boeken die ik hiervoor heb gebruikt heb ik mee, dus voor wie dat leuk vind kan daar straks nog even in snuffelen.

• Persoonlijke ervaring

• Bewustwording van het effect van taal en eigen vooringenomenheid

• Met meer zorgvuldigheid en inclusiviteit spreken over God?

Vertrekpunt

Mijn theologische verdieping begin ik bij een een persoonlijke observatie in de klas. Ik zie namelijk een bepaalde vanzelfsprekendheid bij leerlingen om God aan te duiden met mannelijke woorden.

Maar ik schrijf ook over een ervaring uit mijn eigen jeugd. En ik schrijf daarover: ......

Daarom voel ik tegenwoordig de noodzaak om met een zekere terughoudendheid te spreken over God. En dit roept ook vragen op, namelijk...

Ik wil eigenlijk even een peilinkje doen onder de groep

Wie van jullie is opgegroeid met een voornamelijk mannelijk beeld van God?

1

Ik

2

Ik niet

Zouden jullie je telefoon erbij willen pakken en de QR code willen scannen, en antwoord willen geven op de vraag:.....

Wie wil hier iets over delen?
Wie heeft bijvoorbeeld 'ja, ik' ingevuld?

Koning Heere

Vader Schepper

Zoon Hij

Binnen christelijke traditie is het spreken over God sterk gekleurd door mannelijke metaforen. Hier zie je nog even de woorden die veel worden gebruikt in de christelijke traditie en die jullie waarschijnlijk herkennen.

Mary Daly (1928-2010)

"If God is male, then the male is God"

Patriarchale structuren worden bevestigd

Via socialiseringsproces halen we het aangeleerde 'naar binnen'.

Verzet tegen androcentrisme

Biezeveld stelt dit ter discussie. Daly liet een verband zien tussen de mannelijkheid van God en de ongelijke maatschappelijke verhouding tussen mannen en vrouwen.

Want: If God is male, then the male is God". Als God consequent als mannelijk wordt voorgesteld dan wekt dat de suggestie dat het mannelijke dichterbij het goddelijke staat.

Patriarchale structuren worden bevestigd en verstevigd.

Socialiseringsproces: aangeleerde halen we naar binnen.

Androcentrisme wordt aan de kaak gesteld (man centraal in geschiedenis, cultuur en wetenschap, man = norm), vrouwen kwamen ook binnen kerken in verzet.

Binnen theologie bestaat nog een andere traditie die de tekortkomingen van eenzijdige godstaal aan de kaak stelt.

pseudo-Dionysuys de Areopagiet

(5e eeuw)

Apofasis, oftewel 'ontkenning': je kunt enkel benoemen wat god niet is.

God is ondoorgrondelijk en onbenoembaar

Gaat menselijke begrippen te boven

De apofatische stroming. Volgens hem schieten alle uitspraken over God te kort.

.......

We zien bij apofatische stromingen dat de erkenning van de beperkingen van taal leidt tot een houding van bescheidenheid en een grotere nadruk op het ERVAREN VAN HET MYSTERIE VAN GOD MET DE INTELLIGENTIE VAN HET HART.

Sallie McFague (1933-2019)

"Alle godstaal is metaforisch. En alle metaforen lichten slechts bepaalde aspecten uit. Geen enkel metafoor kan daarom ooit volledig zijn".

"Alle godstaal is een menselijk construct".

.......

De laatste denker die de tekortkomingen van godstaal laat zien is McFague. Wat ze zegt is een beetje in lijn met wat apofatische stroming zegt. Zij zegt: alle godstaal is een menselijk construct.

......

Indachtig wat we net te weten zijn gekomen; wordt het spreken over god dan niet zinloos? Ik denk dat dat niet zo is. Integendeel, taal speelt een onmisbare rol in geloofsbeleving- en overdracht.

Maar het blijkt dus wel belangrijk om een grotere diversiteit te gebruiken wanneer wij spreken over God. Ook om daarmee recht te doen aan het ondefinieerbare van God en de diversiteit aan menselijke ervaringen van het goddelijke.

Sallie McFague (1933-2019)

Belangrijk om verschillende beelden naast elkaar te gebruiken

McFague had daar ook een gedachte over. Zij benadrukte het belang van het gebruiken van verschillende beelden naast elkaar, waaronder ook vrouwelijke- en niet-gendergebonden metaforen. Mede omdat daarmee voorkomen kan worden dat een enkel beeld absoluut wordt. En dan kan dat er bijvoorbeeld zo uitzien.

Koning Heere

Vader Schepper

Zoon Hij

Moeder

Vriend

Liefde

Hedendaagste stromingen

• Queer-theologie: zoekt naar non-binaire, inclusievere interpretaties van God

• Eco-theologie: wil beeldvorming terugdraaien waarin God tegenover de aardse werkelijkheid (natuur en mens) wordt geplaatst. Voorbeeld: (Vrouwe) Wijsheid

Oude denkers.

Er zijn ook nieuwe, hedendaagse stromingen die voortborduren op dit gedachtengoed.

Binnen de ecotheologie probeert men nieuw licht te schijnen op metaforen uit de Bijbel die een tegenwicht bieden tegen het beeld van god als mannelijke heerser boven de schepping.

In DE BIJBEL blijkt er eigenlijk ook een sterk besef te zijn van de samenhang van alles wat bestaat. Helemaal niet zo hiërarchisch als er van is gemaakt door patriarchale cultuur.

Wijsheidsboeken, Boek Spreuken, noemt: Vrouwe Wijsheid. Wijsheid die als vrouwelijk wordt geduid, verbonden met schepping, aanwezig in de schepping, transcendent EN immanent, bemiddelende rol.

Koning Heere

Vader Schepper

Zoon Hij

Moeder

Vriend

Liefde

Wijsheid

Ik ben heel benieuwd wat er door jullie heen gaat, als jullie hier naar kijken.....

Opdracht:

Bekijk de vragen, overdenk en wissel uit met je buur:

• Welke gedachtes/gevoelens komen bij je op bij het inclusief spreken over God? (Weerstand? Weerklank? Anders?)

• Wat zijn eventuele nadelen van inclusief spreken?

• Wat zouden de voordelen kunnen zijn?

Daar krijgen jullie een paar minuutjes voor. Daarna kunnen we misschien even klassikaal bespreken wat er zoal is gezegd.

Koning Heere

Vader Schepper

Zoon Hij

Moeder

Vriend

Liefde

Wijsheid

Aanvullingen?

2. De online manosfeer

Een pedagogische verdieping

Geld, macht en dominantie. Als je de manosfeer moet geloven, ben je dan een échte man.

Manosfeer=

"Een verzamelnaam voor een online netwerk van websites, fora, social media-accounts en podcasts waarin mannelijkheid en de positie van mannen centraal staat" (Nji)

Geld, macht en dominantie. Als je de manosfeer moet geloven, ben je dan een échte man. De manosfeer is een digitale wereld die steeds verder groeit. Het is een verzamelnaam voor een online netwerk van websites, fora, sociale media-accounts en podcasts waarin mannelijkheid en de positie van mannen centraal staat.

Ik ga jullie meenemen in de manosfeer en wil vervolgens met jullie kijken hoe wij als docenten hierop kunnen reageren.

• Eigen handelingsverlegenheid

• Welke denkbeelden schuilen er achter de manosfeer?

Vertrekpunt

Eigen handelingsverlegenheid rond dit thema en mijn algehele bezorgdheid over het mentale welzijn van jonge jongens. In mijn lespraktijk zie ik jongens tussen de 11 en 14 jaar steeds vaker conservatieve ideeën uiten over vrouwen. Diezelfde jongens zie ik ook buiten de les om dominant gedrag vertonen, slechte schoolresultaten behalen, een complexe thuissituatie hebben of onzeker zijn over hun plek in de groep.

Welke associaties heb jij bij de term mannelijk(heid)?

Om even aan den lijve te ondervinden hoe die manosfeer is.....

Stel je voor...

Je bent een jongen 14 jaar, je bent op zoek naar je identiteit, je wilt graag een relatie, je worstelt met jezelf...

En je hoort dit:

• Mannen hebben geen intrinsieke waarde

• Hun (markt)waarde moeten ze zelf creëren (door sporten, geld, domineren)

• Er bestaan natuurlijke verhoudingen tussen mannen en vrouwen

• Vrouwen zijn het object van obsessie, maar ook van agressie;

• Achterstelling van de man is de schuld van de vrouwen

Dat brengt me meteen bij het eerste denkbeeld dat de manosfeer propageert. Waarde moet je letterlijk verdienen.

Goed uiterlijk, dikke auto, jij bent in control.

Mannen werken en bouwen de maatschappij op, vrouwen zorgen thuis voor de kinderen. Mannen horen dominant te zijn, thuis de baas te zijn, zichzelf op te offeren. En vrouwen hebben mannen nodig om te kunnen bestaan.

Agressie: dwingende controle, online vernedering, verspreiden van een negatief vrouwbeeld en vrouwenhaat.

Een derde van mannen in Nederland zegt dat de aandacht die er is voor vrouwen ten koste gaat van mannen.

Deze ideologie verspreid zich via een soort gecodeerde straattaal.

Er wordt dus een wereldbeeld verkocht aan een jong publiek die daar heel vatbaar voor blijkt te zijn. Dat dat jonge publiek kijkt, blijkt duidelijk uit een onderzoek van UVA. UVA hielt een panel onder Nederlandse jongeren gehouden over blootstelling aan die manosfeer. 50% van jongeren tussen 10-16 jaar zien manosfeer content.

1. Bredere maatschappelijke ontwikkelingen

2. Identiteitsontwikkelingsfase

3. Social media tijdperk

3 grote lijnen:

Waarom is het zo populair onder jongeren?

Waarom zijn juist zij zo vatbaar?

Valt langs 3 grote lijnen te bekijken.

1. Jongeren groeien op in snel veranderende wereld. Meerdere grote crises (oorlog, grotere kloof rijk/arm, gepolariseerd). Man zelf ook in crisis: domeinen waar jongens negatief in opvallen zijn onderwijsprestaties, eenzaamheid, mentale gezondheid, inkomen gedaald en ongelijkheden in lage inkomensgroepen zijn vergroot.

2. Het belang van de groep en de behoefte om zich opgenomen te voelen in groep of subcultuur neemt enorm toe in deze fase. Daar speelt manosfeer handig op in.

3. Complexe digitale wereld vol snelle content, rigide overtuigingen en desinformatie die jongeren niet goed kunnen relativeren. Vroeger toetste een jongere zijn eerste aarzelende mening alleen aan de offline omgeving. Nu ook aan de online omgeving. En dit eigenlijk constant en voortdurend, want...

Ze zien ze ook heel vaak, dus je krijgt een gevoel dat je ze kent. Manosfeer geeft een gevoel van begrip en steun en van gemeenschap, dat in deze tijden zo erg ontbreekt.

Docenten staan dus voor een nieuwe pedagogische opdracht. Niet alleen wegwijs maken in het lev landschap maar ook in digitale landschap

Hoe kunnen we dit het beste aanpakken?

We gaan een opdracht doen in dezelfde stijl als net.

Opdracht:

Bekijk de vraag, overdenk en wissel uit met je buur:

Hoe zou jij de invloed van sociale media en de manosfeer in je eigen klas bespreekbaar maken?

Schrijf tips/ideeën op het bord!

CHECK EVEN OF ER EEN BORD + STIFTEN AANWEZIG ZIJN.

Afsluitende reflectie:

Wat laten we heersen?

We zijn aan het einde gekomen van deze workshop.

Heb jullie willen laten nadenken over de vraag: Wat laten we heersen? Hoe zouden we dominante verhalen meer kunnen nuanceren en inclusiever kunnen maken, zowel vanuit theologisch oogpunt (wanneer we praten over God) als pedagogisch oogpunt (in het geval van de manosfeer). Want we hebben gezien:

Welzijn van jongens lijdt onder de beperkende ideeën van mannelijkheid.

Tegenhanger bieden voor patriarchale patronen en androcentrisme begint bij taal en hoe we dingen benoemen

Spanning tussen ruimte laten voor leerlingen om eigen godsbeeld, mensbeeld, wereldbeeld te ontdekken en aan de andere kant de taak om te begrenzen wanneer dit te rechtlijnig wordt.

En ook nog eigen levidentiteit als docent dat meespeelt.