Aan de slag met curriculum

• Gs
• Middelbare school
• mavo
• Leerjaar 1

Een kleine definitiebepaling...

Curriculum = Een curriculum is een plan voor het leren, bestaande uit doelen, toetsing en leeractiviteiten. 

(Taba, 1962; Walker, 2002; Johnson, 1969)

Verschillende curriculumniveaus

(Taba, 1962; Walker, 2002; Johnson, 1969; SLO, 2022)

Dit model helpt je onderscheiden, hoe op verschillende niveaus aan curriculumontwikkeling wordt gedaan. Een curriculum is kortweg ‘een samenhangend geheel van plannen en praktijken met betrekking tot het leren van leerlingen’. Op verschillende niveaus wordt hierover nagedacht.

Verschillende curriculumniveaus

(Taba, 1962; Walker, 2002; Johnson, 1969; SLO, 2022)

Dit model helpt je onderscheiden, hoe op verschillende niveaus aan curriculumontwikkeling wordt gedaan. Een curriculum is kortweg ‘een samenhangend geheel van plannen en praktijken met betrekking tot het leren van leerlingen’. Op verschillende niveaus wordt hierover nagedacht.

Curriculumontwikkeling is een cyclisch proces (van analyse, ontwerp, ontwikkeling, implementatie en evaluatie) dat start vanuit een vraag, een probleem of uitdaging. Vaak denken we te weten wat het probleem is en bedenken we meteen een oplossing. We slaan een belangrijke fase in het ontwerpproces over: de analysefase.

Curriculumaanpak?

(SLO, 2022)

Dit model helpt je onderscheiden, hoe op verschillende niveaus aan curriculumontwikkeling wordt gedaan. Een curriculum is kortweg ‘een samenhangend geheel van plannen en praktijken met betrekking tot het leren van leerlingen’. Op verschillende niveaus wordt hierover nagedacht.

Curriculumontwikkeling is een cyclisch proces (van analyse, ontwerp, ontwikkeling, implementatie en evaluatie) dat start vanuit een vraag, een probleem of uitdaging. Vaak denken we te weten wat het probleem is en bedenken we meteen een oplossing. We slaan een belangrijke fase in het ontwerpproces over: de analysefase.

Aan de slag met het curriculum

1. Randvoorwaarden
2. Curriculumontwerp
3. Constructieve afstemming

(Biggs, 1996; Sluijsmans & Kneyber,  2016; Surma et al, 2019; William, 2017)

samenhang tussen doelen, toetsen en leeractiviteiten

Ons schoolplan

(Johan de Witt Scholengroep, 2026)

Evidence-informed werken

Drie domeinen

Onze koers

Visie

Visie

Johan de Witt Scholengroep leidt jongeren op tot goed geïnformeerde, zelfverzekerde en maatschappelijk betrokken wereldburgers.

Biesta's drieslag:

1. Kwalificatie
2. Persoonsvorming 
3. Socialisatie 

Onderwijskundig beleid

Visie op leren

1. Randvoorwaarden 

(Johan de Witt Scholengroep, 2026; Meester, 2021; Bootsma & Naaijkens, 2023; Biggs & Tang, 2011; Hirsch, 1987)

1. Randvoorwaarden 

(Johan de Witt Scholengroep, 2026; Meester, 2021; Bootsma & Naaijkens, 2023; Biggs & Tang, 2011; Hirsch, 1987)

Dit is een voorbeeld van het vak Nederlands

1. Randvoorwaarden 

(Johan de Witt Scholengroep, 2026; Meester, 2021; Bootsma & Naaijkens, 2023; Biggs & Tang, 2011; Hirsch, 1987)

Dit is een voorbeeld van het vak Nederlands

Schoolcontext 

Diversiteit als krachtbron voor ontwikkeling en leren

Diverse opleidingen: 

Praktijkonderwijs, VMBO, HAVO, VWO, Gymnasium, ISK, MYP

Divers onderwijsaanbod: 

Uitgebreid vakkenpakket (Praktijkgerichte Programma's, NLT, Filosofie, BECO, MAW, Arabisch, Turks, Italiaans, Russisch, etc) 

Diverse leerlingpopulatie: 

2763 leerlingen

• 47,3% ISK-leerlingen
• 83,6% APCG leerlingen
• 90+ nationaliteiten vertegenwoordigd

svz 23-03-2026

"De Johan de Witt Scholengroep is een wereldschool in het hart van een superdiverse stad. Onze leerlingpopulatie bestaat uit meer dan 90 nationaliteiten, met een rijkdom aan talen, achtergronden en perspectieven. We zien deze diversiteit niet als uitdaging, maar als krachtbron voor ontwikkeling en leren."

1. Randvoorwaarden 

(Johan de Witt Scholengroep, 2026; Meester, 2021; Bootsma & Naaijkens, 2023; Biggs & Tang, 2011; Hirsch, 1987)

Dit is een voorbeeld van het vak Nederlands

De drie S’en

Hoe complexer de samenleving, hoe groter de druk op het onderwijs om recht te doen aan uiteenlopende belangen. Volgens Tyler (1949) zijn wensen vanuit

leerling (student),

(vak)inhoud (subject),

en maatschappij (society)

bepalend bij het kiezen van onderwijsdoelen en -inhouden voor een school of vak. Een goed curriculum heeft een bewuste balans in deze drie perspectieven. Onderwijsfilosofische en leerpsychologische overwegingen helpen om het ‘wat en hoe’ vervolgens in te perken en te verfijnen.

Aan de slag met het curriculum

1. Randvoorwaarden
2. Curriculumontwerp
3. Constructieve afstemming

(Biggs, 1996; Sluijsmans & Kneyber,  2016; Surma et al, 2019; William, 2017)

samenhang tussen doelen, toetsen en leeractiviteiten

2. Curriculumontwerp

(Biggs, 1996; Sluijsmans & Kneyber,  2016; Surma et al, 2019; William, 2017)

Curriculair spinnenweb

(SLO, 2022)

Ronde 1: Patronen herkennen

Wat?

Bepaal de vereiste en gewenste leeruitkomsten (kennis, vaardigheden, houding) voor het eind van de opleiding.

Hoe?

Ga in je opleidingsgroepje aan de slag met de volgende hulpvragen:

1. Welke patronen zie je terug op het SE & CE? Kan je een onderscheid maken tussen vereiste en gewenste uitkomsten op basis van deze examens?
2. Wat zie je onze leerlingen veelal doen?
   
3. Hoe kunnen we de kloof overbruggen tussen de huidige prestaties en de vereiste/gewenste leeruitkomsten?
   

Hoelang?

20 min.

Klaar? Plak de post-its op jullie opleidingsposter.

Ronde 2: Top 7

Wat?

Ontwikkel een gezamenlijke Top 7 van essentiële leerstof om doorlopende leerlijnen binnen het vak Nederlands te versterken.

Hoe?

1. Elk subgroepje (onderbouw of bovenbouw) stelt een Top 7 samen van de belangrijkste leerdoelen.
   
2. Beoordeel of de leerdoelen van de onderbouw een goede voorbereiding zijn op de bovenbouw door de Top 7-lijsten te vergelijken.
   
3. Combineer de lijsten van onder- en bovenbouw tot één gezamenlijke Top 7 die de essentiële leerdoelen voor de hele opleiding weergeeft.
   
4. Bepaal de volgorde waarin de leeruitkomsten bereikt moeten worden )een doorlopende leerlijn).
   

Hoelang?

20 min.

Klaar? Plak de post-its met jullie gezamenlijke Top 7 op de opleidingsposter.

Ronde 3: PTO en PTA

Wat?

Maak het leren zichtbaar door effectieve toetsing in de PTO's en PTA's.

Hoe? Elke leerjaarverantwoordelijke werkt aan zijn/haar opleidingsjaar en houdt rekening met de criteria die als vakleerteam zijn afgesproken: 

Voorbeeld:

Onderbouw (OB):

• Kern-methode: Thematisch geïntegreerde vakvaardigheden, woordenschat in context en gekoppelde schooltaalwoorden
• Verdiepingsmodule: Uitlichten specifieke vakvaardigheden (vanuit een invalshoek de integratie opzoeken)
• Numo: Basisvaardigheden monitoren en trainen.

Bovenbouw (BB): 

• De plaats van leesvaardigheid ten opzichte van andere vakvaardigheden. 
• Schooltaalwoorden in context

Hoelang?

 30 min.

Voorbeeld toetsprogramma

Toetsing benaderen als een doelgericht onderzoeksproces naar het leren van leerlingen

• Minder toetsen, maar wel effectiever.
  
• Voldoende gelegenheid voor herhaaldelijk terughalen en oefenen. 
  
• Transparant zijn over beslismomenten
  

Even de laatste kwaliteitscheck...

(SLO, 2022)

Een goed curriculum voldoet aan vier kwaliteitscriteria. Deze kwaliteitscriteria bouwen op elkaar voort. De effectiviteit hangt af van de bruikbaarheid (kan het worden uitgevoerd zoals bedoeld?) en van de relevantie en consistentie van het curriculum.

Aan de slag met het curriculum

1. Randvoorwaarden
2. Curriculumontwerp
3. Constructieve afstemming

(Biggs, 1996; Sluijsmans & Kneyber,  2016; Surma et al, 2019; William, 2017)

samenhang tussen doelen, toetsen en leeractiviteiten

De volgende stap

De volgende stap zijn de leeractiviteiten. 

(Biggs, 1996; Sluijsmans & Kneyber,  2016; Surma et al, 2019; William, 2017)

Constructieve afstemming

De volgende stap zijn de leeractiviteiten. 

(Biggs, 1996; Sluijsmans & Kneyber,  2016; Surma et al, 2019; William, 2017)

Constructieve afstemming

(Biggs, 1996; Sluijsmans & Kneyber,  2016; Surma et al, 2019; William, 2017)

Hoe duidelijker je weet WAT leerlingen gaan leren in je les, onderwijsperiode of jaar, en hoe bewijs van het geleerde er uitziet, hoe meer dat richting geeft aan je didactiek.