Menopauze: geen einde, maar een nieuw begin

• Verpleegkunde
• Hoger onderwijs

Menopauze: geen einde, maar een nieuw begin

OG-4F

Saron Amine Abraham, Noa Ceenaeme, Zoey Cuyle, Saskia Dabaut, Olena Dulher, Yannicka Gentier, Morgane Ryde & Sebastiaan Vanheede

Wat is de menopauze?

• Geen ziekte, maar een natuurlijk lichamelijk proces.
• Menstruele cyclus stopt en de vrouw in haar onvruchtbare periode komt.
  
• De periode rondom de menopauze = de overgang.

De overgang: Perimenopauze

• Dit is de fase tussen de “vruchtbare” periode en het volledig stopzetten van de menstruatie.
• Aanzienlijke daling van de voorraad eicellen.
• Hormonale schommelingen, chaotisch verloop van de aanmaak van hormonen door de eicellen en klachten van hormonale tekorten.
• Verandering in de menstruatiecyclus.
• Het kan jaren duren voordat de “echte” menopauze intreedt.
• Nog steeds zwanger worden.

De overgang: de "echte" memopauze

• 12 maanden niet meer gemenstrueerd heeft => "diagnose" menopauze.
• De voorraad eicellen is volledig uitgeput.
  
• De vrouw is niet meer vruchtbaar.
  
• De hormonen oestrogeen en progesteron worden niet meer aangemaakt.

De overgang: Post-menopauze

• De periode na het intreden van de menopauze.
• Bij vele vrouwen zullen na een tijdje de overgangsklachten afnemen.

Vanaf welke leeftijd begint de menopauze?

• De overgang tussen de leeftijd van 40 tot 60 jaar.
• Officieel in de menopauze exact 1 jaar na de laatste menstruatie.
  
• De gemiddelde leeftijd v.d. laatste menstruatie is 51-52 jaar. 
• Omgevingsfactoren: roken => vervroegde menopauze (1-2 jaar).

Klachten

• Kunnen al beginnen vanaf 40 jaar
• Meest voorkomende:

- Onregelmatig menstruatiepatroon.
- Warmteopwellingen (vapeurs of opvliegers), ook ’s nachts.
- Vaginale droogte.
- Urinaire klachten: pijn bij plassen, urineverlies,…

Normale lichaamstemperatuur

Vapeurs

centrale thermoregulatie percipieert veel te snel warmte (vapeurs) en nadien te snel koud => rillentijdens menopauze

Veel voorkomende klachten

• Stemmingswisselingen: angst, woede.
• Toename in gewicht.
• Hartkloppingen.
• Gewrichts- en spierpijn.
  
• Concentratiestoornissen, depressiviteit, duizeligheid, hoofdpijn en vergeetachtigheid.
  
• Pijn bij het vrijen, broze nagels en haren.

Verhoogd risico

• Borstkanker: 5 kg verdikken => 40% meer kans op borstkanker!
• Hart- en vaatziekten
  
• Osteoporose

Incidence of Cardiovascular Disease Relation to Menopause Status = Het verband tussen het voorkomen van hart- en vaatziekten en de menopauzale status

Behandeling?

• Klachten kunnen verhelpen of sterk verminderen
  
• Hormoontherapie: oestrogeen en progestageen => controversieel

• Hormoonsubsitutitherapie: vrouwen hebben al meer kans op dementie dan mannen, hormoon therapie verlaagd dit risico NIET. Studies lijken aan te wijzen dat het verhoogd.
• Kluwen Tau-eiwitten binnen de zenuw cellen.
• Ophoping van amyloïde-eiwitten ter hoogte van de synaps.

Orale hormoonsuppletie

Transdermale hormoontherapie

Behandeling?

• Menopauzeconsulente in ziekenhuis.
• Niet hormonale behandeling?

- Minder werkzaam.

- "Coping" technieken.

Hormoonsubsitutitherapie: vrouwen hebben al meer kans op dementie dan mannen, hormoon therapie verlaagd dit risico NIET. Studies lijken aantewijzen dat het verhoogd.

Behandeling? Natuurlijke middelen of aanpassingen in levensstijl

• Fyto-oestrogenen: plantaardige stoffen (lijnzaad, soja en rode klaver).
• Voedingspatronen: Mediterrane, plantaardige en/of eiwitrijke voeding.
• Lichaamsbeweging: Aerobe training en yoga.

Behandeling? Op het werk

• Erkennen dat de overgang een nieuwe situatie is van het lichaam.
  
• Bij beroepen waar bijvoorbeeld een zware belasting is van de handfunctie en/of van repeterende handelingen => hulpmiddelen gebruiken zodat minder knijpkracht nodig is en overbelasting van  de buigpezen in de hand voorkomen wordt.

... een voorbeeld van zo'n hulpmiddel is een spalk

Behandeling? Op het werk

• Eventueel spalken gebruiken als ondersteuning en pijnstiller.
• Een handtherapeut helpt bij het kiezen v.d. juiste spalk.
  
• Dit soort adviezen zijn voor de bedrijfsarts en verzekeringsarts ook direct toepasbaar in de praktijk.

1) Welke term maakt GEEN deel uit van de overgang?

1. Postmemopauze
2. Perimenopauze
3. Presmemopauze
4. Memopauze

2) Geef de definitie van "overgang"

3) Vul aan: "Na de menopauze kunnen vrouwen een verhoogd risico hebben op..."

1. Osteoporose
2. Borstkanker
3. Hart- en vaatziektes
4. Dementie

4) Wanneer spreek je officieel van menopauze?

1. Na 6 maanden zonder menstruatie
2. Na 12 maanden zonder menstruatie
3. Na 2 jaar zonder menstruatie
4. Na 1 maand zonder menstruatie

5) Welke hormonen dalen?

1. Insuline en adrenaline
2. Oestrogeen en progesteron
3. Testosteron en cortisol
4. Dopamine en serotonine

6) Wat is de gemiddelde leeftijd waar de laatste menstruatie plaatsvindt?

1. 33-34 jaar
2. 41-42 jaar
3. 51-52 jaar
4. Ouder dan 60 jaar

7) Wat is GEEN typische klacht?

1. Opvliegers
2. Vaginale droogte
3. Koorts
4. Stemmingswisselingen

8) Wat zijn fyo-oestrogenen?

1. Plantaardige stoffen die oestrogeen nabootsen
2. Dierlijke hormonen
3. Vitamines
4. Kunstmatige hormonen

9) Welke therapie wordt gebruikt bij klachten?

1. Antibiotica
2. Hormoontherapie
3. Vaccinatie

10) Wat is een voordeel van mediterrane voeding?

1. Verhoogt de bloeddruk
2. Verlaagt het cardiovasculaire risico
3. Verhoogd suiker
4. Geen effect

11) Wat doet lichaamsbeweging bij het menopauze?

1. Verergert de klachten
2. Alleen voor de spieren
3. Verbetert botgezondheid en klachten
4. Geen effect

12) Wat is het verschil van tussen perimenopauze en menopauze?

1. Perimenopauze = geen menstruatie
2. Perimenopauze= hormonale schommelingen
3. Perimenopauze= postmenopauze
4. Geen verschil

13) Wat moet je doen als zorgverlener?

1. Negeren
2. Begrip tonen
3. Streng zijn

14) Wat kan menopauze beïnvloeden?

1. Leeftijd
2. Levensstijl
3. Genen
4. Alle bovenstaande

15) Wat kan helpen voor de botten?

1. Glucose
2. Vitamine D en calcium
3. Frisdrank

Interview: Wanneer begon het?

• Op welke leeftijd merkte je de eerste veranderingen? 41ste
• Was er een periode van een onregelmatige cyclus vóór dit? Cyclus werd onregelmatig, chaotisch vanaf 47ste
• Wanneer stopten de menstruaties volledig?

- Stopte volledig op 55ste
- Aanvullend: verslechterde fysieke gezondheid aanzienlijk. Vooral chronische aandoeningen verergerden sterk.

Interview: Symptomen?

• Opvliegers?

- In rust kwamen ze niet vaak voor

- Bij vermoeidheid: twee tot drie keer per dag

• Nachtelijk zweten? Ja, vooral in vroege ochtendgepaard met versnelde hartslag.

Interview: Symptomen?

• Slaap veranderd? werd onrustig, vaak wakker en kon niet altijd meteen opnieuw inslapen.
  
• Stemmingswisselingen?

- Geen uitgesproken stemmingswisselingen of prikkelbaarheid, - Wel bijna voortdurend een gevoel van onrust of angst. 

- Hier niet altijd aandacht voor, omdat fysieke gezondheid voorrang had.

Interview: Symptomen?

• Droge huid of slijmvliezen? Huid bleef in goede conditie
• Pijn in gewrichten of spieren?

- Vrij ernstig. 

- Artritis met een psoriatische component, die verergerde.

Psoriasis = chronische huidaandoening

Interview: Psychisch-emotionele toestand?

• Depressie? Niet depressief, waarschijnlijk door sterke motivatie en verantwoordelijkheid voor de kinderen.
• Zelfvertrouwen veranderd? Prioriteit was om te overleven en voor het gezin te zorgen.
• Vaker moe?

- Constant vermoeid. 

- Toch blijven werken => een negatieve impact op gezondheid

Interview: Medische hulp?

• Gynaecoloog? Ja, vooral tijdens de periodes met hevige bloedingen.
• Hormonale therapie? Niet voor menopauze, maar voor chronische aandoening.

Interview: Medische hulp?

• Hielp de behandeling? 

- Hielp vooral in acute situaties.

- Voor de chronische gevolgen waren langdurige ondersteunende behandeling nodig.

• Botdensiteitsmeting (densitometrie) laten uitvoeren? Er werden duidelijke afwijkingen vastgesteld.

Interview: Veranderingen in het lichaam?

• Gewicht? Door hormonale behandelingen dan met de menopauze.
• Bloeddruk problemen?

- Bloeddruk steeg aanzienlijk.

- Hartritme: van bradycardie naar aritmie.

• Verandering haar/nagels? Haar bleef dik en gezond. Nagels over het algemeen goed, deels aangetast door psoriasis.

• Bradycardie = vertraagde hartslag
• Aritmie = onregelmatige hartslag

Interview: Hoe ermee omgaan?

• Wat hielp het meest? De kinderen.
• Aangepaste voeding? Kwalitatief en evenwichtig: verse groenten, fruit, zuivelproducten, vis en vlees van eigen boerderij.

Interview: Hoe ermee omgaan?

• Sport of beweging?

- Leven op het platteland => veel fysieke arbeid.

- Regelmatig oefeningen en aan koudwatergewenning (afgieten met koud water).

• Raad voor de toekomst? Een positieve innerlijke houding: jezelf accepteren, ook met moeilijkheden ne besef dat deze periode tijdelijk is.

Interview: Persoonlijke vragen?

• Wat was het moeilijkste in deze periode? De fysieke toestand, vooral door de verergering van chronische ziekten.
• Steun?

- Ja, en heel sterk. 

- Ook met liefde van mijn kinderen.

Interview: Conclusie?

• Grote impact op fysieke gezondheid, vooral bij bestaande chronische aandoeningen.
• Psychische toestand stabiel blijven door motivatie en steun.
• Belangrijke factoren:
  

- Steun van naasten
- Levensstijl
- Innerlijke houding

Stellingen

• De menopauze zou standaard besproken moeten worden bij de huisarts van 40 jaar?
  
• Opvliegers zijn het minst erge symptoom van de menopauze?
  
• De menopauze heeft meer invloed op je brein dan op je lichaam?

Stellingen

• Werkgevers zouden verplicht menopauzebeleid moeten hebben?
• De meeste vrouwen zijn slecht voorbereid op de menopauze?
  
• De menopauze duurt langer dan mensen denken?
  
• Levensstijl is belangrijker dan medicatie bij menopauzeklachten?

Stellingen

• De omgeving bepaalt hoe zwaar de menopauze wordt?
• De menopauze heeft een grotere impact op de mentale gezondheid dan verwacht?
  
• Je hoeft geen klachten te hebben tijdens de menopauze?
  
•  De menopauze is vergelijkbaar met de tweede puberteit?
  
• Mannen zouden basiskennis moeten hebben over de menopauze?

Stellingen

• De menopauze wordt nog steeds onderschat in de gezondheidszorg?
  
• De menopauze heeft een grote impact op een relatie?
  
• Vrouwen praten te weinig over de menopauze?
  
• De menopauze kan je identiteit veranderen?

Resultaten enquête

• Wat is de leeftijd: Tussen 50-59 jaar 
• Fase: Menopauze 
• Werkzaam: Fulltime 
• Klachten ervaren: Opvliegers (niet zo lastig), Nachtzweten (matig lastig), Vermoeidheid (lastig), Gewichtstoename (matig lastig), Slaapproblemen (heel lastig), Spier- en gewrichtspijn (heel lastig) 

Resultaten enquête

• Last van: Stemmingswisselingen (matig lastig), Prikkelbaarheid (niet zo lastig), Concentratieproblemen (matig lastig), Angst of somberheid (niet lastig)
• Beïnvloeden menopauzeklachten dagelijks leven: Een beetje, redelijk 
• Beïnvloeden deze klachten je functioneren op het werk: Een beetje

Resultaten enquête

• Professionele hulp gezocht voor menopauzeklachten: Ja en nee 50/50
• Professionele hulp bij wie: Gynaecoloog
• Voldoende geïnformeerd: Ja en gedeeltelijk
• Meeste uitdagend aan de menopauze: Onbegrepen voelen, klachten, gewichtstoename, stemmingswisselingen

Resultaten enquête

• Helpen om beter met de menopauze om te gaan: Informatie en begrip
• Woon je samen met andere: Ja, met partner en kinderen
• Welke manieren merk je deze invloed: Sneller prikkelbaar of emotioneler, minder energie voor huishouden, veranderingen in intimiteit of sensualiteit
• Praat openlijk met je gezin: Soms, ja open en regelmatig

Resultaten enquête

• Wat maakt het lastig om hierover te praten binnen het gezin: Gebrek aan kennis bij gezinsleden, onbegrip, ik vind het niet nodig
• In hoeverre heeft de menopauze invloed op je relatie met je partner: Enige invloed, geen invloed
• Heb je het gevoel dat je rol binnen het gezin is veranderd door de menopauze: Nee

Resultaten enquête

• Wat zou jou helpen om de impact van de menopauze op je gezin te verminderen: Meer rust of tijd voor mezelf, meer informatie of educatie voor gezinsleden. 

Tips

• Een belangrijke tip voor vrouwen in de menopauze is om gezond te leven. Voldoende bewegen, gezond eten en stress vermijden. Dit kan de klachten verminderen. 
• Zorg voor voldoende opname van calcium en vitamine D om je botten strek te houden.

Tips

• Bij slaapproblemen is het belangrijke om een vast slaapritme te hebben en schermen te vermijden voor het slapen.
  
• Praat over je klachten gevoelens want stemmingswisseling zijn normaal tijdens de menopauze.
• Drink voldoende water dit kan helpen bij vermoeidheid en droge huid.

Tips

• Beperk cafeïne zoals koffie en energiedrank omdat dit opvliegers kan uitlokken.
  
• Vermijden warme dranken, alcohol en pikant eten want dit kan opvliegers verergeren.
  
• Zoek hulp bij een arts of verpleegkundige als de klachten te erg zijn.

Dank jullie wel!