Verhaalanalyse_3m
Verhaalanalyse
--
Wat gaan we doen?
Onderdelen in deze les
Verhaalanalyse
--
Wat gaan we doen?
Wat doen we bij verhaalanalyse?
Je leert wat schrijvers doen om hun boek interessant te maken voor de lezer.
Hierover krijgen jullie een repetitie.
Bij de leeskring passen jullie wat jullie geleerd hebben toe op jullie boek.
In het SE passen jullie al het geleerde ook toe op een nieuw verhaal (of verhalen).
Kortom, we zijn deze hele periode bezig met boeken, maar ook met films en series.
Verhaalanalyse
Les 1
1.1 soorten boeken
Soms is meteen duidelijk wat de titel betekent.
Dan zegt het vaak direct iets over de inhoud van het boek. Maar bij sommige boeken is het niet meteen duidelijk waarom de schrijver een bepaalde titel heeft gekozen.
Tip voor titelverklaring:
Vaak is de titel te verbinden met de inhoud van het boek: vertel dan uitgebreid daarover, zodat je docent hoort dat je de titel goed begrepen hebt.
Soorten boeken
Fictie
Verhalen die verzonnen zijn, noem je fictie. Leesboeken, stripboeken, soaps, speelfilms, gedichten en toneelstukken zijn voorbeelden van fictie.
Non-fictie
Verhalen die echt gebeurd zijn of die je feitelijke informatie geven, noem je non-fictie. Krantenartikelen, biologieboeken en de atlas behoren allemaal tot non-fictie.
Soorten boeken
Realistisch
Een verhaal dat verzonnen is, kan erg lijken op de werkelijkheid. Als een verhaal lijkt op de werkelijkheid, noem je dat een realistisch verhaal.
Niet-realistisch
Een verhaal dat niet lijkt op de werkelijkheid, noem je een onrealistisch verhaal. In onrealistische verhalen komen dingen voor die niet echt kunnen gebeuren.
Lectuur & literatuur
Lectuur:
Zijn boeken (en tijdschriften) die alleen zijn bedoeld om te ontspannen.
Criteria lectuur:
Bijvoorbeeld een leuk, droevig of spannend verhaal, waar je heerlijk een paar uur zoet mee bent.
Je hoeft er niet veel over na te denken.
De schrijver wil niet meer vertellen dan alleen zijn verhaal, en het taalgebruik is niet heel moeilijk.
Lectuur & literatuur
Literatuur:
Is de verzamelnaam voor boeken waarin meer gebeurt dan alleen het verhaal.
Criteria literatuur:
De schrijver heeft meer te vertellen, bijvoorbeeld een bepaald idee, een bepaalde sfeer of een bepaald gevoel. Alleen schrijft hij dit niet letterlijk op. Dit kan ook een bepaalde les of boodschap zijn.
Ook heeft het verhaal vaak onverwachte kanten. Het is geen boek waarvan je als lezer van tevoren al weet hoe het afloopt.
Het taalgebruik van een literair boek hoeft niet ingewikkeld te zijn. Maar literaire schrijvers besteden wel veel aandacht aan de schrijfstijl. Ze gebruiken bijvoorbeeld minder dialogen, maar meer beschrijvingen van mensen, plaatsen, gevoelens en gedachten.
Opdracht soorten boeken
Opdracht:
Pas de begrippen toe op jouw boek voor de leeskring:
Fictie/non-fictie, realistisch/niet-realistisch en leg dit uit.
Verklaar de titel van jouw boek. Dit mag je overleggen met elkaar.
Is jouw boek literatuur of lectuur? Waarom?
Verhaalanalyse
Les 2
1.4 personages uit je handboek
1.6 ruimte uit je handboek
Personages
Hoofdpersoon staat centraal in het verhaal, hij krijgt met problemen te maken en je leert hem/haar goed kennen door de gedachten en gevoelens die beschreven worden.
Bijfiguren:
Belangrijke bijfiguren noemen we medespelers.
Je komt minder over hen te weten, maar hebben wel een belangrijke rol in het verhaal.
De relatie tussen hoofdpersoon en de bijfiguren kan gedurende het verhaal veranderen.
Minder belangrijke bijfiguren noemen we figuranten.
Zij vervullen geen rol, maar zijn slechts opvulling. Bijvoorbeeld een ober in het restaurant of een voorbijganger op straat.
Personages
Karaktereigenschappen zorgen ervoor dat jij je als lezer kan inleven in de hoofdpersoon. Voorbeelden zijn: eigenwijs, lief, naïef, volwassen, oneerlijk, gesloten, spontaan etc.
Hoofdpersonen worden ook wel karakters genoemd in een verhaal, omdat je ze zo goed leert kennen.
Bijfiguren worden ook wel typetjes genoemd wanneer ze een typisch personage naspelen zoals de gemene pester, chagrijnig oud vrouwtje of een verstrooide professor.
Verhaallijnen
Verhaallijnen: in een boek kunnen meerdere verhaallijnen zitten. Deze lopen vaak parallel aan elkaar of spelen juist in andere tijden af.
In GTST heb je bijvoorbeeld een verhaallijn van Ludo en Janine en eentje van Laura, maar het is allemaal binnen één serie.
Kan je hier nog een ander voorbeeld van verzinnen? Boek, serie of film.
Ruimte
De plek waar het verhaal zich afspeelt.
- De ruimte bepaalt de gebeurtenissen. Bv op een kasteel, dan heeft het verhaal met het kasteel te maken.
- De ruimte bepaalt de sfeer. Bv een donker bos roept spanning op.
- Door de ruimte kun je je inleven. Je leeft je in in wat de personages meemaken en voelen.
Opdracht personages en ruimte
Opdracht 1:
Maak een mindmap over de hoofdpersonen en bijfiguren uit jouw gelezen boek.
Beschrijf in ieder geval de innerlijke en uiterlijke kenmerken van de hoofdpersoon. Daarnaast beschrijf je ook nog twee of drie andere personages uit het boek.
Welke types komen voor in jouw boek?
Opdracht 2:
In welke ruimte speelt het boek zich af?
Heeft de ruimte invloed op de gebeurtenissen, bepaalt het de sfeer, kun je je daardoor beter inleven? Leg dit uit.
Opdracht 3:
Welke verhaallijnen zijn er in jouw boek? Beschrijf ze kort.
Over de personages uit je boek moet je tijdens de leeskring veel kunnen vertellen. Je moet ook je mening over ze kunnen geven. Denk hier dus goed over na.
Verhaalanalyse
Les 3
1.7 perspectief
Perspectief
Ik-perspectief
De hoofdpersoon vertelt zelf het verhaal.
Dit doet hij in de ik-vorm.
Je beleeft alles door zijn ogen.
Je weet wat ‘ik’ denkt en voelt.
Voorbeeld: Latino King van Bibi Duman Tak
Lezen uit Latino King blz 24 t/m 29
Hij/zij-perspectief
Je ziet alles door de ogen van de hoofdpersoon.
Je weet dus alles wat hij/zij denkt of voelt.
Deze wordt bij naam of hij/zij genoemd.
Je weet evenveel als de hoofdpersoon.
Bijvoorbeeld Carry Slee
Lezen uit Fake! Blz 10 t/m blz 12 & blz 133 t/m 136
Wisselend perspectief
Je kijkt met meerdere personen mee.
Hierdoor weet je van meerdere mensen wat ze denken en voelen.
Je kunt bijvoorbeeld een verschillende kijk op dezelfde gebeurtenis lezen.
Voorbeeld: Shock van Mel Wallis de Vries
Lezen uit shock blz 6 t/m blz 13
Alwetend perspectief
De verteller heeft geen rol in het verhaal.
Hij weet alles.
Hij weet hoe de gebeurtenissen gaan en hoe het verhaal afloopt, hoe iedereen zich voelt. Maar doet zelf niet mee.
Voorbeeld:
https://www.youtube.com/watch?v=pfETdwNjrB8
Perspectief: door wiens ogen wordt het verhaal verteld
Opdracht bij perspectief
Opdracht 1:
Welk perspectief heeft jouw boek? Hoe weet je dit? Leg dit uit met een geciteerde zin uit het boek (schrijf hem op!)
Welke invloed heeft de keuze voor dit perspectief op jou als lezer?
Opdracht 2:
Herschrijf een aantal zinnen uit jouw boek en gebruik een ander perspectief.
Wat vind je daarvan? Welke versie is beter? Waarom?
Verhaalanalyse
Les 4
1.8 thema en motieven uit je handboek
Thema:
Is waar het verhaal over gaat, beschreven in één zin.
Zit in zowel films als boeken. Het thema van een verhaal is te vergelijken met de hoofdgedachte van een zakelijk tekst. Je weet daar wat het onderwerp en de hoofdgedachte zijn. Hier kun je het zien als onderwerp en thema.
Tips voor een thema opschrijven:
Probeer de belangrijkste gebeurtenissen in één zin op te schrijven.
Voeg hier de boodschap/les van de schrijver aan toe.
Lees de achterflap. Vaak staat hier al een korte samenvatting.
Er kunnen meerdere onderwerpen in zitten, die formuleer je samen tot 1 thema.
Je moet ook uitleggen met argumenten waarom je denkt dat iets het thema is. Er zijn meerdere interpretaties mogelijk.
Motieven
Motieven
Motieven geven inzicht in:
De betekenis en thematiek van het verhaal
De ontwikkeling van personages
De symboliek en diepere lagen in de tekst
Er zijn verschillende soorten motieven:
Leidmotieven
Abstracte motieven
Klassieke/historische motieven
Leidmotieven
Terugkerende, tastbare zaak met een symbolische betekenis.
Bijvoorbeeld:
Doppelsteen = toeval
Roos = liefde
Water = leven
Boom = leven
Abstracte, ongrijpbare begrippen.
Zoals:
Onmacht
Liefde
Eenzaamheid
Dood
Lot
toeval
Opvallende momenten uit een klassiek verhaal of een historische periode/gebeurtenis.
Klassiek voorbeeld:
Assepoester: ondergewaardeerde huismeid wordt gepest
Queeste (zoektocht), zoals bijvoorbeeld naar de Heilige Graal of Frodo in Lord of the Rings.
Strijd tussen held en monster, zoals Joris en de draak
Historisch voorbeeld:
Oorlog (conflicten over strijd, verzet, leven onder bezetting, bv ook Jodenvervolging)
Revolutie en opstand (mensen komen op voor rechten)
Onderdrukking en slavernij (apartheid, koloniale overheersing)
Voorbeeld
Baby van Marjan van Abeelen heeft als onderwerp tienerzwangerschap. Het boek gaat namelijk over de vijftienjarige Babette die zwanger is. Het thema zou kunnen zijn: ‘De gevolgen van de moeilijke beslissing van een zwangere tiener om haar baby te houden.’ Motieven kunnen zijn: liefde, puberteit, ontdekken, zwanger, baby. Genre is meidenboek of probleemboek.
De vluchtrivier van André Boesberg heeft als onderwerp topsport. Het thema is ‘De strijd van topsporters die verplicht worden doping te nemen en proberen te ontsnappen aan het strenge regime.’ Motieven kunnen zijn: doping, topsport, Duitsland, vluchtelingen, vriendschap, communisme. Genre is kinderboek of politieke roman.
Opdracht bij thema & motieven
Opdracht 1:
Wat is het thema van jouw boek? Noteer dit in 1 zin en leg dit uit met argumenten.
Probeer de belangrijkste gebeurtenissen in één zin op te schrijven.
Voeg hier de boodschap/les van de schrijver aan toe.
Lees de achterflap. Vaak staat hier al een korte samenvatting.
Opdracht 2:
Welke motieven komen voor in jouw boek? Hoe heten ze en hoe zie je ze terug? Schrijf ze op met een voorbeeld (blz nummer)
Verhaalanalyse
Les 5
1.6 tijd uit je handboek
Tijd
Een verhaal dat in een normale tijdsvolgorde wordt verteld, staat in de chronologische volgorde. De gebeurtenissen volgen elkaar zonder onderbrekingen naar de toekomst of het verleden op.
Verhalen waarbij er wel tussentijds naar het verleden of de toekomst wordt gesprongen staat in niet-chronologische volgorde.
Wanneer in het verhaal naar het verleden wordt gesprongen (het verhaal gaat dan echt terug in de tijd), noemen we dat een flashback.
Een verhaal heeft altijd een einde. Wanneer het probleem van de hoofdpersoon wordt opgelost aan het einde van het verhaal dan spreken we van een gesloten einde.
Wanneer het probleem niet is opgelost aan het einde van het verhaal, spreken we van een open einde.Met tijd kan ook worden aangegeven in welke tijd het verhaal zich afspeelt. Een verhaal kan in de Tweede Wereldoorlog afspelen of in de jaren 50, maar ook in de tijd van nu.
Tijdsprong: Als er een stuk tijd wordt overgeslagen, noem je dit een tijdsprong. In verhalen kunnen korte tijdsprongen zitten, bijvoorbeeld van enkele uren, maar ook lange. Dan worden er weken of zelfs jaren overgeslagen.
Bijvoorbeeld: Een jaar nadat zijn moeder was gestorven, trouwde
zijn vader opnieuw.
Een schrijver kan nooit iedere minuut van een verhaal vertellen.
Terugverwijzing: er wordt iets verteld over vroeger zonder het verhaal te onderbreken.
“Vorige week stond die auto er ook al,’ dacht Timo. ‘Met dezelfde dikke man erin.”Vooruitwijzing: er wordt iets verteld over wat er gaat gebeuren zonder het verhaal te onderbreken. “Morgen zal Samira’s wereld niet meer zo zonnig zijn’, dacht Danny’. ‘Tenminste, als alles gaat zoals ik het wil.”
Terugverwijzing vs flashback
Bij een terugverwijzing wordt het verleden genoemd: “Gisteren at ik een koekje”. Het verhaal wordt niet onderbroken.
Hier wordt geen tijdsprong gemaakt.
Bij een flashback ga je helemaal terug in het verleden en gaat ook het hele verhaal terug en maak je een stuk mee in het verleden.
Hier wordt dus een tijdsprong gemaakt.
Wordt er bij een vooruitwijzing een tijdsprong gedaan?
Verteltijd en
vertelde tijd
Vertelde tijd: hoeveel tijd er verstrijkt in het boek. Aangegeven is dagen/maanden/jaren etc.
Verteltijd: hoeveel bladzijden of zinnen het duurt om het verhaal te vertellen.
Vier jaar later kocht Jaap een nieuwe fiets
is de vertelde tijd vier jaar, maar de verteltijd één zin.
Opdracht tijd
Beantwoord de volgende vragen:
Is jouw boek chronologisch of niet-chronologisch? Leg uit! Gebruik de woorden flashback en tijdsprong in je antwoord.
In welke tijd speelt het verhaal zich af?
Heeft jouw boek een open of gesloten einde? Hoe weet je dat?
Pas de volgende begrippen toe: tijdsprong, terugverwijzing en vooruitwijzing.
Wat is de verteltijd?
Wat is de vertelde tijd?
Verhaalanalyse
Les 6
1.5 spanning uit je handboek
Wat is spanning?
Mensen vinden spannende verhalen vaak leuk.
Je wil heel graag weten hoe het verder gaat.
Spanning in verhalen gaat vaak zo:
Of personen komen in gevaarlijke situaties terecht
Of het speelt zich af in een enge omgeving.
Schrijvers gebruiken spanning
Globale spanning: spanning die door het hele verhaal heen aanwezig is. Bijvoorbeeld door een vraag die de lezer bezighoudt tot het einde van het boek. Wie heeft de moord gepleegd of wordt het probleem opgelost? Of komen ze bij elkaar?
Lokale spanning: gebeurt in het moment. Denk aan een achtervolging, enge geluiden, een ongeluk. Dit is vaak een spannende scène.
Spanningsboog is de periode tussen het begin en het einde van de spanning.
Heeft globale of lokale spanning een langere spanningsboog?
Vijf manipulatie manieren
Manipulatie zijn manieren om te zorgen dat jij blijft door lezen.
Uitstellen en vertragen
Dwaalspoor
Vooruitwijzing
Informatievoorsprong
Open plek
Schrijver werkt in een boek toe naar een hoogtepunt (climax). Als jij denkt dat het antwoord komt, dan kan de schrijver gaan uitstellen. Dit kan op vier manieren:
Een flashback = De schrijver stopt op een spannend moment en gaat even terug in de tijd.
https://www.youtube.com/watch?v=RVd6CnKLPgYHij kan ook overgaan naar een andere verhaallijn (naar een ander personage op een andere plek).
Of een cliffhanger. Het verhaal wordt afgebroken op een moment van grote spanning. https://www.youtube.com/watch?v=YwA_DuJfstE&list=PLCNUnrqcoYZuL4c6Q9AjyN_GP3U9eeCSs
vanaf 39:00 tot 40:29Vertragen kan door een gebeurtenis heel uitgebreid te beschrijven. Dan moet je langer wachten op een antwoord.
Dwaalspoor
De schrijver zet jou op het verkeerde been.
Je denkt te weten wat er in het verleden is gebeurd, maar dan blijkt het heel anders te zitten.
Zorgt voor spanning doordat er verwarring bij de lezer ontstaat.
Voorbeeld:
Mohammed vond het wel heel toevallig dat Johan die dag zo’n belangrijke wedstrijd had afgezegd. Het betekende dat Johan die middag dus alle tijd had om bij Annelies langs te gaan. En was hij wel zo geschrokken toen hij hoorde van de moord op Annelies?
Vooruitwijzing
De schrijver verwijst naar de afloop van het verhaal.
Jij wordt er nieuwsgierig van.
Bijvoorbeeld: “Maar later blijkt het heel anders te lopen”
‘Vooruitwijzing’ is ook behandeld bij Tijd
Informatievoorsprong
Jij weet als lezer meer dan de personages in het boek.
Bijvoorbeeld: jij weet dat het niet goed afloopt met een personage, terwijl het personage zelf dat nog niet weet.
Zorgt voor spanning, omdat het personage vaak datgene gaat doen waarvan jij weet dat het fout afloopt.
Open plekken
Dit zijn momenten die vragen oproepen.
Elk spannend verhaal heeft open plekken.
Afspelen: https://www.youtube.com/watch?v=5KIuhtzR-Wg
tot 2:01
TNK
OPDRACHT BIJ SPANNING
Schrijf zelf een fragment waar lokale spanning in voorkomt. Doe het zo:
Gebruik de story cubes en bedenk een spannende gebeurtenis.
Schrijf het begin van de spannende gebeurtenis, tot op het hoogtepunt van de spanningsboog.
Wissel je tekst uit met je buurfiguur.
Schrijf het fragment van je buurfiguur af, aan het eind moet de spanningsboog afgelopen zijn.
Lees elkaars fragment en bespreek of het in de buurt zat bij wat je zelf in gedachte had
Verhaalanalyse
Les 7
Boek-filmvergelijking
Boek-film vergelijking
Overeenkomsten
Spanning: ook films zijn spannend. Er wordt ook gebruik gemaakt van open plekken en dwaalsporen. Daarnaast spelen beeld en geluid een grote rol.
Tijd: in films wordt ook met de tijd gespeeld.
Personages: in de film is dezelfde verdeling als in het boek: hoofdpersonen en bijfiguren
Perspectief: ook in de film kan je met één of meerdere personages meekijken.
Verschillen
Personages: in een boek worden de personages beschreven, maar in de film zie je ze meteen. Gevoelens en gedachten kunnen niet beschreven worden dus acteurs moeten goed kunnen acteren en gevoelens zullen sneller geuit worden.
Ruimte: in boeken moet de ruimte uitgebreid beschreven worden. In films hoeft dit niet. Daardoor is de ruimte veel belangrijker in films
Tijd: in boeken kan er makkelijker een tijdsprong gemaakt worden. In films wordt dit vaak gedaan door de scene’s in ander licht te filmen of door het letterlijk in het beeld te laten verschijnen.
OPDRACHT BIJ EXTRA BEGRIPPEN
Opdracht 1:
Je gaat eerst een stukje kijken van de film ’De Grote Vriendelijke Reus’ (GVR).
Opdracht 2:
Lees daarna het stukje uit het boek.
Opdracht 3:
Maak nu een vergelijking tussen de film en het boek. Denk hierbij aan:
1. Wat zijn de verschillen?
2. Wat zijn de overeenkomsten?
