H1 Landschappen
1.5 Laag-Nederland
H1 Landschappen
1.5 Laag-Nederland
Vorige les
Paragraaf 1.4 'Hoog-Nederland'
Wat hebben de grote rivieren gesedimenteerd in Hoog-Nederland en over hoeveel tijd is dat gebeurd?
Wat zijn stuwwallen, hoe zijn ze ontstaan, waar vinden we stuwwallen en waarom daar?
Wat maakt Limburg bijzonder en anders dan de rest van Nederland?
Planning
Leerdoelen P1.5 'Laag-Nederland'
Uitleg
Opdrachten maken
Leerdoelen
Wat je gaat leren:
Je weet wat veen, dijken en polders zijn.
Je kunt op een topografische kaart de kenmerken van Laag-Nederland herkennen.
Je begrijpt waarom er veel klei en veen in Laag-Nederland voorkomt en hoe mensen deze gebieden bewoonbaar hebben gemaakt.
Herhaling: de grens tussen Hoog- en Laag-Nederland
De grens tussen hoog en laag is de zeespiegel
Alles boven de zeespiegel hoort bij Hoog-Nederland
Alles onder de zeespiegel hoort bij Laag-Nederland
Grondsoorten Laag-Nederland
In bron 28 staan de meest voorkomende grondsoorten van Nederland
Deze moet je uit je hoofd kennen en per grondsoort kunnen uitleggen wat het is en hoe het is ontstaan
Zand, rivierklei en löss hebben we al besproken
Duinzand, zeeklei en veen gaan we vandaag bespreken (aantekeningen!)
Zandduinen
Zoals je weet, sedimenteren de grote rivieren zand en klei in Nederland
Een deel van het zand komt terecht in de Noordzee
De golven en de stroming van de Noordzee verplaatsen dit zand langs de kust richting het noorden
Op plekken waar de golven en stroming minder hard zijn, wordt dit zand op het strand gesedimenteerd. Door de wind wordt het opgestuwd tot zandduinen.
Zeeklei
Tot ongeveer 1.000 jaar geleden had Nederland nog geen dijken
Daardoor was Laag-Nederland een Waddenzee - een stuk zee dat steeds volstroomt met zeewater en weer leegstroomt, weer volstroomt, weer leegstroomt, etc.
De zee nam klei mee landinwaarts en heeft het daar gesedimenteerd. Daarom vinden we in delen van Laag-Nederland zeeklei.
De Waddenzee bestaat nu nog steeds maar wij hebben deze dus kleiner gemaakt met behulp van dijken en polders en de Waddenzee uit Nederland verdrongen
Veen
Op veel plekken stroomde het zeewater wat Nederland in kwam, netjes weer terug de zee in maar:
Op sommige plekken bleef het zeewater liggen. Op die plekken ontstonden moerassen. Dit zijn natte gebieden waar veel planten groeien.
Dode planten hopen zich op de bodem op blijven liggen onder water. Daardoor kan er geen zuurstof bij, waardoor de plantenresten niet vergaan maar veranderen in veen. Veen bestaat dus uit samengeperste plantenresten.
Een hedendaags veenlandschap herken je nu doordat het heel vlak is en er veel slootjes liggen.
Terpen en polders
De mens heeft altijd al gezocht naar bescherming tegen de zee. Voordat mensen in staat waren om dijken te bouwen, bouwden ze terpen. Dit zijn verhogingen van een stuk grond met mest, klei en afval.
Aanleggen van sloten en molens om het gebied watervrij te houden (te pompen).
De oude molens zijn later vervangen door elektrische pompen.
Een gebied met sloten en dijken waarin de waterstand door de mens wordt geregeld, noem je een polder.
Voorbeelden: Flevoland (1953) en delen van Friesland en Groningen
Een terp in Noord-Nederland
Bovenaanzicht van een polder (bron 31)
Kijk zelf maar eens!
Ga op je iPad naar de website www.topotijdreis.nl
Aan de linkerkant kun je een jaartal kiezen
Kies eerst voor 1952
Kies daarna 1954
Welk verschil zie je?
Probeer maar eens
Bedenk bij elke kleur in de legenda de juiste grondsoort. Je mag je aantekeningen erbij gebruiken.
Schrijf ze op volgorde van boven naar beneden op, dus:
Lichtgeel = ...
Donkergroen = ...
Paars = ...
Etc
Probeer maar eens
Lichtgeel = zand
Donkergroen = zeeklei
Paars = veen
Lichtgroen = rivierklei
Felgeel = duinzand
Bruin = löss
De volgende keer
Ga je bij elke grondsoort opschrijven hoe deze is ontstaan/in Nederland is gekomen
Lichtgeel = zand
Donkergroen = zeeklei
Paars = veen
Lichtgroen = rivierklei
Felgeel = duinzand
Bruin = löss
Aan de slag!
Maak de opdrachten van paragraaf 1.5
Je werkt in tweetallen, fluisterend. Maak gebruik van de Grote Bosatlas.
Hulp nodig? Steek je vinger op
Tijd: tot het einde van deze les
Uitkomst: zie leerdoelen
Klaar? Maak de extra opdrachten of ga bezig voor een ander vak.
Leerdoelen
Wat je gaat leren:
Je weet wat veen, dijken en polders zijn.
Je kunt op een topografische kaart de kenmerken van Laag-Nederland herkennen.
Je begrijpt waarom er veel klei en veen in Laag-Nederland voorkomt en hoe mensen deze gebieden bewoonbaar hebben gemaakt.