Hoofdstuk 2 | Het verdelen van de welvaart
Hoofdstuk 2 | Het verdelen van de welvaart
Hoofdstuk 2 | Het verdelen van de welvaart
2.1 Belasting betalen
2.2 Verschillen in inkomens
2.3 Inkomensverschillen in een land
2.4 Verschillen in economische groei
2.1 Belasting betalen
Je kunt het verschil tussen directe en indirecte belastingen toelichten.
Je kunt de verschillende belastingstelsels beschrijven en koppelen aan de termen progressief, proportioneel en degressief tarief.
Je kunt aan de hand van de begrippen ‘marginaal tarief’ en ‘heffingskorting’ de gevolgen van belastingheffing uitleggen voor de netto inkomens in een land.
Je kunt aan de hand van de woorden ‘nivelleren’ en ‘denivelleren’ uitleggen dat een belastingstelsel voor de inkomstenbelasting een afspiegeling is van de opvattingen over de gewenste mate van inkomensongelijkheid in een land.
Directe belasting:
Belastingen op naam die worden geheven op inkomen, winst en vermogen.
Je kunt het verschil tussen directe en indirecte belastingen toelichten.
Loonheffing:
Belasting op arbeid, welke bestaat uit loonbelasting en premie volksverzekeringen.
Indirecte belasting:
Kostprijsverhogende belastingen op producten en diensten.
Belasting
Maken opgave 1
Blz 54
2.1 Belasting betalen
Je kunt het verschil tussen directe en indirecte belastingen toelichten.
Je kunt de verschillende belastingstelsels beschrijven en koppelen aan de termen progressief, proportioneel en degressief tarief.
Je kunt aan de hand van de begrippen ‘marginaal tarief’ en ‘heffingskorting’ de gevolgen van belastingheffing uitleggen voor de netto inkomens in een land.
Je kunt aan de hand van de woorden ‘nivelleren’ en ‘denivelleren’ uitleggen dat een belastingstelsel voor de inkomstenbelasting een afspiegeling is van de opvattingen over de gewenste mate van inkomensongelijkheid in een land.
Degressief tarief.
Degressief tarief:
Tarief waarbij hogere inkomens procentueel minder belasting betalen.
Je kunt de verschillende belastingstelsels beschrijven en koppelen aan de termen progressief, proportioneel en degressief tarief.
Je kunt de verschillende belastingstelsels beschrijven en koppelen aan de termen progressief, proportioneel en degressief tarief.
Proportioneel tarief:
Tarief waarbij alle inkomens procentueel dezelfde belasting betalen.
Proportioneel tarief
Progressief tarief
.
Je kunt de verschillende belastingstelsels beschrijven en koppelen aan de termen progressief, proportioneel en degressief tarief.
Progressief tarief:
Tarief waarbij hogere inkomens procentueel meer belasting betalen.
Maken opgave 6
Blz 58
2.1 Belasting betalen
Je kunt het verschil tussen directe en indirecte belastingen toelichten.
Je kunt de verschillende belastingstelsels beschrijven en koppelen aan de termen progressief, proportioneel en degressief tarief.
Je kunt aan de hand van de begrippen ‘marginaal tarief’ en ‘heffingskorting’ de gevolgen van belastingheffing uitleggen voor de netto inkomens in een land.
Je kunt aan de hand van de woorden ‘nivelleren’ en ‘denivelleren’ uitleggen dat een belastingstelsel voor de inkomstenbelasting een afspiegeling is van de opvattingen over de gewenste mate van inkomensongelijkheid in een land.
Je kunt aan de hand van de begrippen ‘marginaal tarief’ en ‘heffingskorting’ de gevolgen van belastingheffing uitleggen voor de netto inkomens in een land.
Negatieve inkomstenbelasting (Toeslagen):
Subsidie van de overheid om een bepaald minimum-inkomen na belastingheffing te garanderen.
Je kunt aan de hand van de begrippen ‘marginaal tarief’ en ‘heffingskorting’ de gevolgen van belastingheffing uitleggen voor de netto inkomens in een land.
Heffingskorting:
Vrijstelling voor een verschuldigd belastingbedrag.
Marginaal tarief:
Het tarief dat van toepassing is op het extra inkomen dat een belastingbetaler verdient.
Aftrekposten:
Een aftrekpost is een bedrag dat van het brutoloon mag worden afgetrokken bij de berekening van de belasting
Maken opgave 9
Blz 60
2.1 Belasting betalen
Je kunt het verschil tussen directe en indirecte belastingen toelichten.
Je kunt de verschillende belastingstelsels beschrijven en koppelen aan de termen progressief, proportioneel en degressief tarief.
Je kunt aan de hand van de begrippen ‘marginaal tarief’ en ‘heffingskorting’ de gevolgen van belastingheffing uitleggen voor de netto inkomens in een land.
Je kunt aan de hand van de woorden ‘nivelleren’ en ‘denivelleren’ uitleggen dat een belastingstelsel voor de inkomstenbelasting een afspiegeling is van de opvattingen over de gewenste mate van inkomensongelijkheid in een land.
Je kunt aan de hand van de woorden ‘nivelleren’ en ‘denivelleren’ uitleggen dat een belastingstelsel voor de inkomstenbelasting een afspiegeling is van de opvattingen over de gewenste mate van inkomensongelijkheid in een land.
Nivelleren:
Procentuele inkomensverschillen tussen hoge en lage inkomens kleiner maken.
Denivelleren:
Procentuele inkomensverschillen tussen hoge en lage inkomens groter maken.
Maken opgave 10 en 11
Blz 60
Opgave 12 (samen)
Blz 61
2.2 Verschillen in inkomens
2.2 Verschillen in inkomens
Je weet wat een Lorenzcurve is en je kunt deze aflezen met behulp van percentielen.
Je kunt een Lorenzcurve zelf berekenen en je kunt daarbij beargumenteren hoe een Lorenzcurve schever of minder scheef kan worden.
Je kunt aan de hand van de Lorenzcurve uitleggen of de relatieve inkomensverschillen in een land groot of klein zijn en daarbij een onderscheid maken tussen de primaire en secundaire inkomens.
Inkomensverschillen: Verschillen in inkomen tussen mensen.
Je weet wat een Lorenzcurve is en je kunt deze aflezen met behulp van percentielen.
Lorenzcure:
Grafische weergave van de (primaire of secundaire) inkomensverdeling in een land.
Je weet wat een Lorenzcurve is en je kunt deze aflezen met behulp van percentielen.
Om de Lorenzcurve te kunnen tekenen, moet de bevolking eerst worden opgedeeld in groepen.
Dit kan op meerdere manieren, zoals:
Percentielen
100 groepen van elk 1% van de bevolking
Decielen
10 groepen van elk 10% van de bevolking
Kwintielen
5 groepen van elk 20% van de bevolking
Je weet wat een Lorenzcurve is en je kunt deze aflezen met behulp van percentielen.
Opgave 15 en 16
Blz 66
(Samen)
2.2 Verschillen in inkomens
Je weet wat een Lorenzcurve is en je kunt deze aflezen met behulp van percentielen.
Je kunt een Lorenzcurve zelf berekenen en je kunt daarbij beargumenteren hoe een Lorenzcurve schever of minder scheef kan worden.
Je kunt aan de hand van de Lorenzcurve uitleggen of de relatieve inkomensverschillen in een land groot of klein zijn en daarbij een onderscheid maken tussen de primaire en secundaire inkomens.
Je kunt een Lorenzcurve zelf berekenen en je kunt daarbij beargumenteren hoe een Lorenzcurve schever of minder scheef kan worden.
Er zijn een paar gouden regels om te onthouden als je de Lorenzcurve tekent:
De curve mag nooit boven de diagonaal liggen.
Percentages op zowel de horizontale als de verticale as zijn cumulatief.
Hoe ‘boller’ de curve (hoe verder deze afligt van de diagonaal), hoe ongelijker de procentuele inkomensverdeling in een land.
Hoe dichter de curve bij de diagonaal ligt, hoe gelijker de inkomens procentueel zijn verdeeld.
Maken opgave 19 en 21
Blz 69/70
Je kunt aan de hand van de Lorenzcurve uitleggen of de relatieve inkomensverschillen in een land groot of klein zijn en daarbij een onderscheid maken tussen de primaire en secundaire inkomens.
Primaire inkomensverdeling: Inkomensverschillen vóór overheids-ingrijpen.
Secundaire inkomensverdeling: Inkomensverschillen na overheids-ingrijpen.
Maken opgave 19 en 21
Blz 69/70
Maken opgave 22,23,24
Blz 71/72
2.3 Inkomensverschillen in een land
2.3 Inkomensverschillen in een land
Je kunt uitleggen waarom er verschillen in inkomens zijn tussen inkomenscategorieën.
Je kunt uitleggen dat zowel de kwantiteit als de kwaliteit van de productiefactoren bepalend is voor de welvaart in een land.
Je kunt uiteenzetten wat de arbeidsproductiviteit is en hoe deze samenhangt met productie en welvaart.
Je kunt uitleggen door welke factoren de productiviteit in een land wordt bepaald.
Je kunt uitleggen waarom er verschillen in inkomens zijn tussen inkomenscategorieën.
Je primaire inkomen wordt bepaald door de kwaliteit en kwantiteit van productiefactoren die je ter beschikking hebt.
Toegerekend loon van zelfstandigen:
Het gemiddelde loon voor een zelfstandige, zoals door het CBS berekend wordt.
Je kunt uitleggen waarom er verschillen in inkomens zijn tussen inkomenscategorieën.
Categoriale inkomensverdeling:
Hoe de verdeling is over de verschillende beloningen voor de productiefactoren.
Maken opgave 27 en 28
Blz 78
minute
second
2.3 Inkomensverschillen in een land
Je kunt uitleggen waarom er verschillen in inkomens zijn tussen inkomenscategorieën.
Je kunt uitleggen dat zowel de kwantiteit als de kwaliteit van de productiefactoren bepalend is voor de welvaart in een land.
Je kunt uiteenzetten wat de arbeidsproductiviteit is en hoe deze samenhangt met productie en welvaart.
Je kunt uitleggen door welke factoren de productiviteit in een land wordt bepaald.
Je kunt uitleggen dat zowel de kwantiteit als de kwaliteit van de productiefactoren bepalend is voor de welvaart in een land.
Kennis/scholing
Menselijk kapitaal:
Het opleiding- en ervaringsniveau van de productiefactor arbeid.
Maken opgave 29
Blz 79
minute
second
2.3 Inkomensverschillen in een land
Je kunt uitleggen waarom er verschillen in inkomens zijn tussen inkomenscategorieën.
Je kunt uitleggen dat zowel de kwantiteit als de kwaliteit van de productiefactoren bepalend is voor de welvaart in een land.
Je kunt uiteenzetten wat de arbeidsproductiviteit is en hoe deze samenhangt met productie en welvaart.
Je kunt uitleggen door welke factoren de productiviteit in een land wordt bepaald.
Je kunt uiteenzetten wat de arbeidsproductiviteit is en hoe deze samenhangt met productie en welvaart.
Arbeidsproductiviteit:
De hoeveelheid producten of diensten die iemand per tijdseenheid kan produceren.
Hoge kwaliteit van productiefactoren zorgt voor een hoge arbeidsproductiviteit.
Maken opgave 32 en 33
Blz 81
minute
second
2.3 Inkomensverschillen in een land
Je kunt uitleggen waarom er verschillen in inkomens zijn tussen inkomenscategorieën.
Je kunt uitleggen dat zowel de kwantiteit als de kwaliteit van de productiefactoren bepalend is voor de welvaart in een land.
Je kunt uiteenzetten wat de arbeidsproductiviteit is en hoe deze samenhangt met productie en welvaart.
Je kunt uitleggen door welke factoren de productiviteit in een land wordt bepaald.
Je kunt uitleggen door welke factoren de productiviteit in een land wordt bepaald.
Hoe kan je de productiviteit van de productiefactoren verhogen?
Door onderzoek en ontwikkeling (research & development) dat leidt tot innovatie.
Door goed onderwijs waardoor mensen kennis en vaardigheden ontwikkelen (menselijk kapitaal).
Openheid van buitenlandse handel waardoor de concurrentie wordt gestimuleerd.
Goed functionerende instituties. Instituties zijn door mensen bedachte regels die hun gedrag bepalen. Op economisch, sociaal en politiek gebied.
Algemeen: een goede infrastructuur, een goed milieu, een goede geografische ligging en politieke stabiliteit kunnen de productiviteit verhogen.
Maken Opgave 36
Blz 83
2.4 Verschillen in economische groei
2.4 Verschillen in economische groei
Je kunt uitleggen hoe het belang van sectoren verandert als een economie zich ontwikkelt.
Je kunt uitleggen wat de determinanten van economische groei en (arbeids)productiviteit zijn en divergentie of convergentie tussen economieën van landen vaststellen.
Je kunt aangeven welke argumenten er zijn om de handel vrij te laten dan wel te beschermen en welke instrumenten landen kunnen inzetten om de eigen economie te beschermen.
Je kunt uitleggen hoe het belang van sectoren verandert als een economie zich ontwikkelt.
De economie van een land kun je indelen in vier sectoren:
Primaire sector:
Haalt grondstoffen uit de natuur.
Secundaire sector:
Verwerkt grondstoffen tot eindproducten.
Tertiaire sector:
Verleent diensten en streeft naar winst.
Quartaire sector:
Verleent diensten en streeft niet naar winst.
Je kunt uitleggen hoe het belang van sectoren verandert als een economie zich ontwikkelt.
Deze sectoren vormen de structuur van een economie.
Als het belang van de ene sector verandert ten opzichte van de andere sector, spreek je van structuurontwikkeling.
Welvaartsverschillen in de wereld zijn deels te verklaren door verschillen in structuurontwikkeling.
Een slecht ontwikkelde structuur belemmert de welvaart.
Structuurontwikkeling:
De verandering van het onderling belang van de vier sectoren in de economie.
2.4 Verschillen in economische groei
Je kunt uitleggen hoe het belang van sectoren verandert als een economie zich ontwikkelt.
Je kunt uitleggen wat de determinanten van economische groei en (arbeids)productiviteit zijn en divergentie of convergentie tussen economieën van landen vaststellen.
Je kunt aangeven welke argumenten er zijn om de handel vrij te laten dan wel te beschermen en welke instrumenten landen kunnen inzetten om de eigen economie te beschermen.
Je kunt uitleggen wat de determinanten van economische groei en (arbeids)productiviteit zijn en divergentie of convergentie tussen economieën van landen vaststellen.
Welvaartverschillen tussen landen zijn niet statisch. Er zijn opkomende economieën, soms is er stagnatie of achteruitgang.
Er kan sprake zijn van:
Divergentie
Convergentie
Divergentie:
Welvaartsverschillen tussen landen worden steeds groter.
Convergentie:
Welvaartsverschillen tussen landen worden steeds kleiner. Economieën krijgen steeds meer dezelfde kenmerken.
2.4 Verschillen in economische groei
Je kunt uitleggen hoe het belang van sectoren verandert als een economie zich ontwikkelt.
Je kunt uitleggen wat de determinanten van economische groei en (arbeids)productiviteit zijn en divergentie of convergentie tussen economieën van landen vaststellen.
Je kunt aangeven welke argumenten er zijn om de handel vrij te laten dan wel te beschermen en welke instrumenten landen kunnen inzetten om de eigen economie te beschermen.
Je kunt aangeven welke argumenten er zijn om de handel vrij te laten dan wel te beschermen en welke instrumenten landen kunnen inzetten om de eigen economie te beschermen.
Vrijhandel is een manier om welvaart van landen te laten stijgen.
Vrijhandel komt in gevaar door protectionisme, bedoeld om de binnenlandse economie te beschermen.
Vrijhandel:
Internationale handel zonder handelsbelemmeringen.
Protectionisme:
Het beschermen van de eigen economie/bedrijven/werknemers tegen buitenlandse concurrentie.
Je kunt aangeven welke argumenten er zijn om de handel vrij te laten dan wel te beschermen en welke instrumenten landen kunnen inzetten om de eigen economie te beschermen.
Protectionisme :
Invoerrechten
Contingentering / invoerquotum
(Export-)subsidies
Importverbod
Dumping
Wet- en regelgeving
Infant industry
Invoerrechten:
Belasting op geïmporteerde producten.
Contingentering:
Beperking van de invoerhoeveelheid.
Dumping: Het exporteren van goederen tegen een veel lagere prijs dan in eigen land.
Infant industry:
Een startende industrie beschermen tegen buitenlandse concurrentie.