Dwv_4kgt_H2_Powerpoint
4KGT
Hoofdstuk 2 | Bevolking en ruimte
Lesduur is: 60 minOnderdelen in deze les
4KGT
Hoofdstuk 2 | Bevolking en ruimte
Paragraaf 2 Wonen en werken in Nederland en Duitsland
Wonen: Nederland vanaf 1950
Veel schade in de Tweede Wereldoorlog
1945-1960: betaalbare rijtjeswoningen,
lage flats
Jaren 1960: hoge flatgebouwen
Vanaf jaren 1970: woonwijken met
eengezinswoningen
Verstedelijking (urbanisatie)
tot 1960
Suburbanisatie vanaf 1960
- toenemende welvaart
Wonen: Duitsland vanaf 1950
Wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog
Oost-Duitsland:
- vanaf jaren 1950 vooral eenvoudige betonnen flats
- suburbanisatie vanaf 1990
West-Duitsland:
- vanaf jaren 1950 nieuwbouwwijken met flats
- vanaf jaren 1970 wijken met eengezinswoningen
- suburbanisatie vanaf jaren 1960
Werken: Nederland vanaf 1950
Dienstensector is steeds
belangrijker geworden
Veel industriële bedrijven
moesten sluiten
Stedelijke gebieden hebben
zich gespecialiseerd
Werken: Duitsland vanaf 1950
Dienstensector is steeds
belangrijker geworden
Veel werkloosheid in oude
industriegebieden
- Ruhrgebied
- voormalig Oost-Duitsland
Veel Oost-Duitse bedrijven
moesten na de eenwording
sluiten
Voorzieningen: Nederland vanaf 1950
Steeds meer voorzieningen sinds 1950
Bevolking is gegroeid
Mensen verdienen meer geld
Sommige voorzieningen verdwijnen
Voorzieningen: Duitsland vanaf 1950
Ontwikkelingen zijn vergelijkbaar met Nederland
Minder voorzieningen in Oost-Duitsland dan in
West-Duitsland
Veel voorzieningen op het platteland verdwijnen
Paragraaf 3 Verkeer en natuur in Nederland en Duitsland
Nederland en Duitsland sinds 1950
Ontwikkelingen in verkeer, recreatie en natuur zijn in
Duitsland ongeveer gelijk aan die in Nederland
Grotere verschillen tussen Oost- en West-Duitsland, maar worden sinds 1990 steeds kleiner
Verkeer sinds 1950
Verkeer: alle verplaatsingen waarbij goederen of personen
worden vervoerd
Mobiliteit is sinds 1950 toegenomen
- gevolg: meer forensisme
Toename woon-werkverkeer en goederenvervoer
- meer congestie
- minder bereikbaarheid
Infrastructuur is sterk uitgebreid
Ontwikkelingen in Duitsland en
Nederland zijn vergelijkbaar
- minder autobezit en slechtere
infrastructuur in Oost-Duitsland;
verschil neemt af
Recreatie sinds 1950
Meer vrije tijd en geld sinds 1950
Meer mogelijkheden voor
dagtochtjes of vakantie
Meer voorzieningen voor
recreatie
Ontwikkelingen in Duitsland en
Nederland zijn vergelijkbaar
- Duitsers gaan meer in eigen
land op vakantie dan
Nederlanders
Natuur sinds 1950
1950-1990: afname natuur in Nederland
1990: Ecologische Hoofdstructuur (EHS)
- sinds 2014 heet dit Natuurnetwerk Nederland (NNN)
- doel: netwerk van natuurgebieden
- grotere natuurgebieden door ze met elkaar
elkaar te verbinden
Natura 2000: Europees netwerk van
natuurgebieden
Duitsland: ook verschillende
beschermde natuurgebieden
- deels binnen Natura 2000
- sterke toename sinds jaren 1980
Paragraaf 4 Ruimtelijke kwaliteit
Randstad en Ruhrgebied
Overeenkomsten en verschillen
Overeenkomsten
- verzameling agglomeraties
- stedelijke zone
Verschillen
- Ruhrgebied: snelle groei na 1800
- geen goede stadsplanning; weinig groen
- sinds de herinrichting flinke toename van groen
- meer oude zware-industriegebieden
- Randstad
- geleidelijke groei; meer groen
- meer ruimte tussen de agglomeraties
Bewoners en bezoekers
Leefbaarheid: mate waarin een gebied prettig is om er
te wonen
Wordt mede bepaald door de ruimtelijke kwaliteit
- woonkwaliteit
- grootte, onderhoud
- voorzieningen
- bereikbaarheid
- veiligheid
- sociale controle (contacten)
- contact tussen bewoners
- voorzieningen voor contact
- participatie van bewoners
Ruimtelijke kwaliteit vergeleken
Overeenkomsten
- ruimtelijke kwaliteit verschilt sterk per wijk
- probleemwijken
- wijken met goede woningen, groen, voorzieningen
Verschillen
- woonkwaliteit in het Ruhrgebied is lager dan die in
de Randstad
- de Randstad heeft een minder dicht netwerk van
openbaar vervoer
- de Randstad heeft meer auto’s per vierkante kilometer
Ruimtelijke herinrichting
Het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit van
een gebied
- oude woningen vervangen
- oude industrieterreinen omvormen
Ruimtelijke ordening: beleid van de overheid
om de ruimte zo goed mogelijk in te richten
- vastgelegd in bestemmingsplannen
- inspraak van burgers
Ruimtelijke herinrichting van het Ruhrgebied
Jaren 1970: sluiting van industrieën
- verloedering van industrieterreinen
- burgers wilden de industriële geschiedenis behouden
Vanaf 1990: nieuwe functie voor terreinen en fabrieken
- nu veel dagjesmensen en toeristen
Bereikbaarheid is verbeterd
- aantrekkelijk voor dienstverlening
en hightechindustrie
Paragraaf 5 Geboorte en sterfte in Nederland en Duitsland
Bevolking in beweging
In de meeste landen van de wereld neemt de bevolking toe
Samenstelling van de bevolking verandert
- ouderen en jongeren
- vrouwen en mannen
- mensen met een migratieachtergrond
Bevolkingsontwikkeling: de verandering van het aantal
mensen en van de samenstelling van de bevolking in
een gebied
Cijfers over geboorte en sterfte
Natuurlijke bevolkingsgroei: verandering van het
aantal inwoners in een gebied door geboorte en sterfte
Geboortecijfer: aantal levendgeborenen per 1.000
mensen per jaar
Sterftecijfer: aantal sterfgevallen per 1.000 mensen
per jaar
Geboortecijfer > sterftecijfer: geboorteoverschot
Sterftecijfer > geboortecijfer: sterfteoverschot
Afnemende groei in Nederland en Duitsland
Hogere welvaart
- betere gezondheidszorg, hygiëne en voeding
- kindersterfte neemt af, levensverwachting stijgt
- vergrijzing gaat vaak samen met ontgroening
Positie van vrouwen
- hoger opgeleid, meer werken
- minder tijd om voor kinderen te zorgen
Beschikbaarheid van de anticonceptiepil
- mensen kunnen zelf bepalen of en hoeveel kinderen
ze krijgen
Steeds minder invloed van de kerk
- kerk stimuleert het krijgen van kinderen
Mensen met een migratieachtergrond krijgen meer
kinderen
- natuurlijke bevolkingsgroei daalt in steden minder hard
dan in landelijke gebieden
Verschillen tussen Duitsland en Nederland
Duitse bevolking:
- gemiddeld ouder, dus hoger sterftecijfer
- lager geboortecijfer
- grotere afname van de natuurlijke bevolkingsgroei
Voormalig Oost-Duitsland:
- stimuleerde vanaf 1970 het krijgen van kinderen
- het geboortecijfer steeg
Na de hereniging: sterk dalend geboortecijfer
- slechte economie
- vrouwen kregen kinderen op latere leeftijd
- veranderde wetgeving met betrekking tot woningen
Tegenwoordig: toename van geboortecijfers in de meeste
Duitse deelstaten
Paragraaf 6 Bevolkingsspreiding in Nederland en Duitsland
Verdeling van de bevolking
Bevolkingsspreiding: manier waarop de bevolking over
een gebied verdeeld is
- Nederland en Duitsland: bevolkingsdichtheid verschilt
per gebied
- stedelijke gebieden: dichter bevolkt, hogere
bebouwingsdichtheid
Ruimtegebruik in de stad is anders dan op het platteland
- ruimte: het gebied waarin alle activiteiten van mensen
plaatsvinden
Ontwikkeling van de bevolkingsspreiding
Stedelijke bevolking neemt sinds de 19e eeuw toe
- tot jaren 1950: urbanisatie
Vanaf jaren 1960 tot jaren 1980: suburbanisatie naar
gemeenten rondom de steden
- alleen in Nederland en West-Duitsland
Maatregelen:
- Nederland: nieuwe woonwijken dichter bij stadscentra
- Duitsland: wonen in steden aantrekkelijker voor gezinnen
- Nederland en Duitsland: opknappen van woningen in
de binnenstad
Vanaf jaren 1990: bevolkingsgroei in grote steden trekt
weer aan
Oorzaken van ontwikkelingen in bevolkingsspreiding
Natuurlijke bevolkingsgroei is hoger in stedelijke gebieden
- jongere bevolking
- meer mensen met een niet-westerse migratieachtergrond
- effect is iets sterker in Duitsland dan in Nederland
Steden zijn aantrekkelijk
- urbanisatie
- migranten uit het buitenland vestigen zich in steden
- vooral leegloop van het platteland in voormalig
Oost-Duitsland
Voorzieningen
Veel voorzieningen in de stad, weinig op het platteland
Verzorgingsgebied: gebied waar mensen vandaan
komen om van een voorziening gebruik te maken
Reikwijdte: maximale afstand
die mensen voor een
voorziening willen afleggen
Drempelwaarde: minimale
aantal mensen om een
voorziening in stand te houden
Paragraaf 7 Migratie in Nederland en Duitsland
Migratie
Het verhuizen van de ene naar de andere woonplaats
- Emigratie: migratie naar het buitenland
- Immigratie: een land binnenkomen om er te gaan wonen
Sociale bevolkingsgroei: verandering van het aantal
mensen in een gebied door migratie
Migratiemotieven: redenen om te migreren
- afstotingsfactoren: redenen om te vertrekken
- aantrekkingsfactoren: redenen om naar een gebied
toe te verhuizen
Immigratie in Nederland en Duitsland
1960-1975
- immigratie van gastarbeiders uit Zuid-Europa, Turkije
en Marokko
Eind jaren 1970
- remigratie van Zuid-Europese gastarbeiders
- gezinshereniging Turkse en Marokkaanse gastarbeiders
Vanaf 1990
- oorlogsvluchtelingen uit Joegoslavië, Somalië, Irak,
Afghanistan, Syrië
Vanaf 2007
- migratie uit nieuwe EU-landen in Midden- en Oost-Europa
Nederland: immigratie uit Indonesië (1949), Suriname (1975) en de Antillen (1972)
Sociale gevolgen van immigratie
Soms moeizame integratie van immigranten door
verschillen in taal en cultuur
- onderwijs
- arbeidsmarkt
Gevolgen:
- sociale ongelijkheid
- segregatie
- slechtere sociale verhoudingen, spanningen
Binnenlandse migratie in Nederland en Duitsland
Jaren 1950: urbanisatie
Jaren 1960 tot jaren 1980:
suburbanisatie
- vooral jonge en welvarende
gezinnen
Sinds 1990: urbanisatie
- steden worden weer
aantrekkelijk gemaakt
- plattelandsgebieden lopen
leeg
Paragraaf 8 Bevolking in de toekomst
Voorspellen van natuurlijke bevolkingsgroei
Natuurlijke bevolkingsgroei hangt samen met het
niveau van ontwikkeling van een land
Transitiemodel:
- fase 1: hoog geboortecijfer, hoog sterftecijfer
- fase 2: dalend sterftecijfer
- betere gezondheidszorg, voeding en hygiëne
- fase 3: dalend geboortecijfer
- minder kindersterfte en betere positie van vrouwen
- fase 4: laag geboortecijfer, laag sterftecijfer
- fase 5: geboortecijfer zakt onder het sterftecijfer
Duitsland: sterfteoverschot sinds 1972
Nederland: sterfteoverschot binnenkort verwacht
De invloed van sociale bevolkingsgroei
Migratiesaldo: aantal immigranten min het aantal
emigranten
Duitsland: migratiesaldo is groter dan het sterfteoverschot
- bevolking groeit
Nederland: positief migratiesaldo
Sociale bevolkingsgroei hangt mede af van welvaart en
conflicten in andere landen
Nederlandse en Duitse bevolking in de toekomst
Nederland
- verwachting: sterfteoverschot in de jaren 2030
- groeiende bevolking tot 2040 door positief migratiesaldo
- onzekerheid na 2040
Duitsland
- eerder bevolkingskrimp vanwege vergrijzing
- stijging van het aandeel mensen met een
migratieachtergrond
- bevolkingsopbouw verandert
- meer vergrijzing en ontgroening
- zichtbaar in bevolkingspiramiden
(leeftijdsdiagrammen)
Gevolgen van een veranderende bevolkingsopbouw
Sociaal
- stijgend aandeel mensen met een migratieachtergrond heeft
sociale gevolgen
Economisch
- door vergrijzing wordt de groep werkenden kleiner
- kleiner deel van de bevolking moet belastingen betalen
- mensen moeten tot een hogere leeftijd doorwerken
- voordeel: lagere werkloosheid
Ruimtelijk
- voorzieningen verdwijnen door een krimpende bevolking
- meer woningen en voorzieningen bij groeiende bevolking
- meer speciale voorzieningen door vergrijzing
Paragraaf 10 Bevolkingsontwikkeling in China
Controle over het geboortecijfer
Bevolking China jonger dan van Nederland en Duitsland
- lagere levensverwachting
- lange tijd hoger geboortecijfer
(maar inmiddels geboortecijfer lager)
Vanaf 1970: bevolkingspolitiek
- voorkomen overbevolking en
stimuleren economie
- eerste maatregelen:
- anticonceptiemiddelen
- abortus
Gezinnen met één kind
1979: eenkindpolitiek
- echtparen in steden: niet meer dan één kind
- platteland: twee kinderen als het eerste een meisje was
Etnische minderheden: drie of vier kinderen
- anders dreigden ze te verdwijnen
- meer kans op vreedzaam samenleven met de Han-Chinezen
Meer mannen dan vrouwen
Tijdens de eenkindpolitiek:
- zonen werden als een betere
investering gezien
- meisjes werden soms niet
geregistreerd
- illegale abortus als het eerste
kind een meisje zou worden
Gevolg: scheve verhouding tussen
mannen en vrouwen
- oudere bevolking: juist meer
vrouwen dan mannen
Vergrijzing
Vergrijzing als gevolg van:
- eenkindpolitiek
- stijging levensverwachting
Aantal Chinezen in de werkzame leeftijd daalt
Sinds 2016 tweekindpolitiek
Sinds 2021 driekindpolitiek
Meeste echtparen krijgen nog steeds één kind
- hoge kosten
- één kind is de norm
Sinds 2022: negatieve natuurlijke bevolkingsgroei
Rond 2040: kwart van de bevolking 65 jaar of ouder
Spreiding van de Chinese bevolking
Zeer ongelijke bevolkingsspreiding
95% woont in het
oosten en zuidoosten
- vruchtbare vlakten,
intensieve landbouw
- werkgelegenheid in
westerse bedrijven
Lage bevolkingsdichtheid
in het westen en noorden
- onherbergzame hoog-
landen, berggebieden en
woestijnen
Paragraaf 11 Migratie in China
Binnenlandse migratie in China
Rond 1980: omvangrijke binnenlandse migratie van
het platteland naar de stad
- modernisering van de landbouw
- internationale handel
- werkgelegenheid bij westerse bedrijven in de
steden aan de oostkust
Migratie naar de westelijke regio Xinjiang
- werkgelegenheid in de mijnbouw
Kenmerken van migranten in China
Tussen de 20 en 30 jaar oud
Migratie zonder familie of partner
Gemiddeld 10 jaar scholing
- toch: ongeschoold werk
Oostkust: fabrieken, dienstensector
Westen: mijnbouw
Arbeidsmigratie: blijvend in de stad wonen en werken
Seizoensmigratie: in het oogstseizoen tijdelijk terug
naar het platteland
De invloed van de Chinese overheid op migratie
1958: invoering van het hukou-systeem
- registratie als plattelander of stedeling
- plattelanders mogen niet verhuizen naar de stad
- stedelingen mogen niet verhuizen naar het platteland
Toch bleef er veel illegale migratie naar de steden
Hukou-systeem in 2014 iets versoepeld
- maar hukou voor de stad bleef lastig te krijgen
In 2023 weer versoepelingen (behalve in megasteden)
- verbeteren levensomstandigheden van plattelanders in
de stad
- versterken economie: migranten geven geld uit
Investeringen in het westen
De overheid maakt het westen aantrekkelijker, tegen overbevolking in het oosten
- investeringen in infrastructuur en onderwijs
- gunstige regelingen voor migranten
Grotere migratiestroom naar het westen
Gevolgen van binnenlandse migratie
Economische groei
Familie op het platteland profiteert van opgestuurd geld
Steden in het oosten zijn enorm gegroeid
Migranten wonen in goedkope flats of sloppenwijken
Braindrain op het platteland
- hoger opgeleiden migreren, lager opgeleiden blijven achter
- gaat ten koste van de economische ontwikkeling
Gezinnen en families op het platteland vallen uit elkaar
- kinderen groeien op zonder ouders
- ouderen hebben geen kinderen die voor ze zorgen
Paragraaf 12 Verstedelijking in China
Groei van Chinese steden tot 1979
Nederland en Duitsland: industrialisatie vanaf 1830
China:
- economie was tot 1950 gericht op landbouw
- industrialisatie vanaf 1950
- groei van steden door de aanleg van bedrijventerreinen
en woonwijken
Groei van Chinese steden na 1979
Groei van steden versnelde in de jaren 1980
- 1979: grenzen open voor westerse bedrijven
- verplaatsing van productie naar China
- lage lonen
- goede bereikbaarheid
(grondstoffen, eind-
producten)
- na 1984 werden meer
gebieden als stedelijk
gebied aangemerkt
Het concentrisch groeimodel
Meeste Chinese steden hebben een vergelijkbare
stedelijke geleding
- traditionele woonwijken in de historische stadskern
(China: hutong)
- eromheen: woonwijken, industrieterreinen, ringweg
Steden groeiden vanuit het centrum naar
buiten
- betere woonwijken aan de randen van
de stad
Tegenwoordig: stadscentrum weer
populairder
- nieuwbouw, hogere huren
- armere mensen verhuizen naar de
randen van de stad
Het sectorgroeimodel
Stad groeit langs transportlijnen
- wegen
- spoorlijnen
Wijken met bedrijven
- eromheen: arbeiderswijken met
goedkope woningen
Wijken met dure woningen
Het meerkernengroeimodel
Stad groeit vanuit meerdere plekken
- villawijk bij een stadspark
- arbeiderswijk bij een
bedrijventerrein
- bedrijventerrein bij een haven
Gevolgen van de groei
Wonen
- agglomeratievorming door vastgroeien van steden
en dorpen
- groen verdwijnt, aantal stedelingen neemt toe
Werken
- meer diensten en industrie, kleinere rol landbouw
Verkeer
- congestie door bevolkingsgroei en agglomeratievorming
Milieu
- verkeer zorgt voor luchtverontreiniging en broeikasgassen
- gebrek aan en vervuiling van water
- vervuiling en broeikasgassen door energieverbruik
Paragraaf 13 Shanghai en Guangzhou
De ligging van Shanghai en Guangzhou
Steden aan de oostkust van China
Shanghai ligt aan de delta van de Chang Jiang (Blauwe Rivier)
Guangzhou ligt aan de delta van
de Zhujiang (Parelrivier)
Grote havens, internationale
handel
Rijke en grote steden
Ontwikkeling van Shanghai tot grote havenstad
1842: Chinese overheid creëerde concessiegebieden
- onafhankelijk van de overheid
- in handen van buitenlandse handelaren
- handel met het buitenland kwam tot bloei
Begin 20e eeuw was Shanghai al de grootste stad en
de grootste haven in Oost-Azië
Grenzen gesloten en weer open
1949: China werd communistisch
- grenzen grotendeels gesloten
Vanaf 1979: overheid stimuleert buitenlandse handel
- Speciale Economische Zones of Open Steden
- gebieden waar buitenlandse bedrijven zich
mogen vestigen
- gunstige belastingtarieven
- lage tarieven voor import en export
1984: Shanghai werd een Open Stad
De ontwikkeling van Pudong
Begin jaren 1990: aanleg van de Pudong New Area
- Speciale Economische Zone van Shanghai
- werkgelegenheid bij buitenlandse bedrijven
- zeer snelle groei van de stad en de economie
Tegenwoordig: economisch hart van de stad
- wolkenkrabbers
- hoogwaardige diensten
- belangrijk financieel centrum
Sterke bevolkingsgroei in Shanghai
2018: 26 miljoen inwoners
- meer dan 10 miljoen inwoners: megastad
- verstedelijkt gebied eromheen: metropolitaan gebied
Bevolkingsgroei door migratie
en agglomeratievorming
- natuurlijke bevolkingsgroei
is negatief
- vergrijzing: minder mensen
in de vruchtbare leeftijd
- 2017: maximum voor het
aantal migranten
Economische ontwikkeling van Guangzhou
1842: concessiegebieden
1984: Open Stad
- buitenlandse bedrijven en investeerders
Tegenwoordig: een van de rijkste steden van China
Economische pijlers
- transport
- maakindustrie
- hoogwaardige diensten
- medische technologie
- financiën
- ICT
Sterke bevolkingsgroei in Guangzhou
14 miljoen inwoners (megastad)
Zeer snelle bevolkingsgroei door migratie en
agglomeratievorming
Bevolking groeit nog steeds
- geen migratiestop
- tegenwoordig wel rem op het aantal migranten
Paragraaf 14 Ruimtelijke kwaliteit Chinese steden
Gevolgen van de groei
Verdwijnen van landbouwgrond
Tekort aan woningen
Slechte woonomstandigheden
Slechte bereikbaarheid
Milieuproblemen
Sociale problemen
Maatregelen voor verbetering van de ruimtelijke kwaliteit
Eenpartijstelsel: politiek systeem waarin maar één
politieke partij is toegestaan
Provincies en steden krijgen meer ruimte voor eigen beleid
- woningtekort oplossen, woonomstandigheden verbeteren
- bereikbaarheid verbeteren
- luchtvervuiling tegengaan
- gevoel van veiligheid vergroten
- gated communities: woonwijken met hekken eromheen
- bouw van winkelcentra, sport- en uitgaansgelegenheden,
aanleg van parken
Remmen van de bevolkingsgroei
Maximaal bevolkingsaantal instellen
- minder druk op huizenmarkt en voorzieningen
Clusters van steden maken
- Nationaal Plan voor Nieuwe
Urbanisatie
- snelle treinverbindingen,
meer forensisme
- kleinere steden aantrekkelijk
laten blijven
Paragraaf 15 China in de toekomst
De Chinese bevolking in de toekomst
Bevolkingsomvang
- voorspelling: rond 2100 krimp met 45%
- oorzaken: laag geboortecijfer en negatieve sociale
bevolkingsgroei
Bevolkingsopbouw
- aandeel jongeren neemt af,
aandeel ouderen neemt toe
- want: geboortecijfer neemt af,
levensverwachting neemt toe
Bevolkingsspreiding
- concentratie in het oosten zal toe-
nemen door binnenlandse migratie
Gevolgen van de bevolkingsontwikkeling
Sociaaleconomische gevolgen
- tekort aan arbeidskrachten door bevolkingskrimp
- nadelig voor voedselproductie en economische groei
- door vergrijzing zorgt een steeds kleiner deel van de
bevolking voor de belastinginkomsten
- nadelig voor infrastructuur, uitkeringen en
voorzieningen
- zorgkosten zullen stijgen
Ruimtelijke gevolgen
- oplopend tekort aan woningen en
voorzieningen in de steden
- slechtere bereikbaarheid van de steden
- milieu komt verder onder druk te staan
Oplossingen
Bevolkingskrimp en vergrijzing
- van eenkindpolitiek naar twee- en driekindpolitiek
- systeem van sociale zekerheid is hervormd
- belastingen en premies zijn verhoogd
Dreigend voedseltekort
- investeringen in de landbouw
Overbevolking in de oostelijke steden
- investeringen in infrastructuur
- overheid verkoopt grond aan ondernemers
- investeringen in infrastructuur in het binnenland
Milieuproblemen
- watertekort: reservoirs, dammen, nieuwe waterwegen,
aardappelen in plaats van rijst en tarwe
- vervuiling: recycling en verduurzaming van de
energieproductie
