GRAMMATICA
ZINSDELEN
GRAMMATICA
ZINSDELEN
DOELEN
Ik weet wat een enkelvoudige en samengestelde zin is (zinsdelen)
Ik kan hoofd- en bijzinnen van elkaar onderscheiden en benoemen (zinsdelen)
ZINSDELEN
Enkelvoudige zinnen / Samengestelde zinnen
Hoe weet je wanneer een zin enkelvoudig of samengesteld is?!
Enkelvoudige zin: zin met één persoonvorm
Samengestelde zin: zin met meerdere persoonsvormen
Hoofdzin
Hoofdzin
hierin staan het onderwerp en de persoonsvorm naast elkaar.
Er kunnen GEEN andere zinsdelen tussen staan.
De persoonsvorm staat voor in de hoofdzin: op de 1e of 2e plaats
Bijvoorbeeld:
Ik koop geen cd’s (enkelvoudig)
Ik gebruik altijd mijn iPad (enkelvoudig)
Ik koop geen cd’s, want ik gebruik altijd mijn iPad (samengesteld = 2x een hoofdzin).
Wie kan nog een voorbeeldzin maken?
Bijzin
Bijzin:
Hierin kunnen tussen het onderwerp en de persoonsvorm wel andere zinsdelen staan.
De persoonsvorm staat vaak achter in de bijzin.
Bijvoorbeeld:
1. Omdat ik altijd mijn iPad gebruik (=bijzin), koop ik geen cd’s (=hoofdzin)
Noteer van onderstaande samengestelde zinnen wat de hoofdzin is en wat de bijzin is
Juist toen ze de weg kwijt waren, ontdekten Hans en Grietje een huisje van koek en snoepgoed.
Sneeuwwitje werd ziek, doordat ze van de vergiftigde appel at
Sinds ze contactlenzen draagt, ziet Petra er wat leuker uit.
Antwoorden
Groen = hoofdzin
Rood = bijzin
Juist toen ze de weg kwijt waren, ontdekten Hans en Grietje een huisje van koek en snoepgoed.
Sneeuwwitje werd ziek, doordat ze van de vergiftigde appel at
Sinds ze contactlenzen draagt, ziet Petra er wat leuker uit.
DOELEN BEHAALD?
Ik weet wat een enkelvoudige en samengestelde zin is (zinsdelen)
Ik kan hoofd- en bijzinnen van elkaar onderscheiden en benoemen (zinsdelen)
LES 2: VANDAAG VERDER MET:
De doelen van deze les:
Ik herken voegwoorden in de zin en weet de functie hiervan
Ik herken het verschil tussen een nevenschikkend voegwoord en een onderschikkend voegwoord
Ik kan een nevenschikking en onderschikking herkennen
Ik kan hoofdzinnen en bijzinnen onderscheiden
HOOFDZIN / BIJZIN (ZINSDELEN)
Hoe kon je ook alweer het verschil tussen deze twee zien?!
Hoofdzin / bijzin (ZINSDELEN)
Opdracht
Noteer de bijzinnen en de hoofdzinnen
1. Jan ziet Elly en Wieke ziet Jan.
2. De tuin is nat, doordat het regent.
3. Hij slaat Ab en hij stompt Piet, omdat ze stom doen.
4. Hij slaat Ab, die ziek is, met een stok.
Antwoorden
Antwoorden opdracht
Jan ziet Elly en Wieke ziet Jan.
Jan ziet Elly = HZ
Wieke ziet Jan = HZ
De tuin is nat, doordat het regent.
De tuin is nat = HZ
(doordat) het regent = BZ
Hij slaat Ab en hij stompt Piet, omdat ze stom doen.
Hij slaat Ab = HZ
(en) hij stompt Piet = HZ
(omdat) ze stom doen = BZ
Hij slaat Ab, die ziek is, met een stok.
Hij slaat Ab met een stok = HZ
die ziek is = BZ
Nevenschikking (ZINSDELEN)
Nevenschikking:
Deze samengestelde zin kan bestaan uit (minstens) 2 hoofdzinnen (HZ+HZ).
Deze samengestelde zin kan ook bestaan uit 1 hoofdzin met 2 bijzinnen (HZ+BZ+BZ). Deze bijzinnen zijn dan nevenschikkend verbonden.
Bijvoorbeeld:
Ik koop geen cd’s (HZ), want ik gebruik altijd mijn iPod (HZ).
Weet je al of je vanavond meegaat naar de film of dat je liever thuisblijft?
Weet je al = HZ
of je vanavond meegaat naar de film = BZ
of dat je liever thuisblijft = BZ.
Onderschikking (ZINSDELEN)
Onderschikking
Deze samengestelde zin bestaat uit een hoofdzin met een bijzin erin. De bijzin kan voor- of achteraan staan.
Bijvoorbeeld:
Omdat ik altijd mijn iPod gebruik (BZ), koop ik geen cd’s(HZ)
Ik koop geen cd’s(HZ), omdat ik altijd mijn iPod gebruik(BZ).
NOTEER: nevenschikking of onderschikking?
Waaraan kun je dit zien?
1.De plant is ziek en hij gaat bijna dood
2.Joke is bang, omdat ze een spin ziet
3.Marian is grappig, want ze vertelt vaak moppen
4.Marian is grappig, hoewel ze nooit moppen vertelt
ANTWOORDEN
1.De plant is ziek en hij gaat bijna dood = nevenschikking (HZ+HZ)
2.Joke is bang, omdat ze een spin ziet = onderschikking (HZ+BZ)
3.Marian is grappig, want ze vertelt vaak moppen = nevenschikking (HZ+HZ)
4.Marian is grappig, hoewel ze nooit moppen vertelt = onderschikking (HZ+BZ)
Voegwoorden (WOORDSOORTEN)
FUNCTIE VOEGWOORDEN: verbinden woorden, woordgroepen en zinnen met elkaar.
Er zijn twee verschillende soorten voegwoorden:
Nevenschikkende voegwoorden (ns vgw): dus, en, maar, of, want
Onderschikkende voegwoorden (os vgw): aangezien, als, dat, doordat, hoewel, mits, nadat, of, ofschoon, omdat, opdat, tenzij, terwijl, toen, voordat, zodat, zodra
Nevenschikkende voegwoorden (WOORDSOORTEN)
Nevenschikkende voegwoorden (ns vgw)
- Koppelen twee gelijkwaardige eenheden aan elkaar (HZ+HZ of BZ+BZ)
Voorbeelden
Dus, en, maar (…) + of (…), want
Voorbeeldzinnen
1. Hij ziet een konijn en hij schiet een bok.
2. Zij wil wel, maar zij kan niet.
3. Zij blijft thuis, want zij heeft koorts.
4. Hij gaat naar huis of hij blijft op het feest
Let op de twee verschillende “offen”
a) Hij gaat naar huis of hij blijft op het feest.
b) Hij vraagt of zij slaapt.
Onderschikkende voegwoorden
(WOORDSOORTEN)
Onderschikkende voegwoorden (os vgw)
Koppelen twee ongelijkwaardige eenheden aan elkaar HZ+BZ of BZ+HZ
Voorbeelden
aangezien, als, dat, doordat, hoewel, mits, nadat, of, ofschoon, omdat, opdat, tenzij, terwijl, toen, voordat, zodat, zodra
Voorbeeldzinnen
1. De goudvis hoopt dat hij voer krijgt.
2. Hij kwam bij, nadat de vakantie aanbrak.
3. Zijn dochter komt, als het lente wordt.
4. Omdat zij koorts heeft, blijft zij thuis.
Noteer: ns vgw of os vgw
1. Hij vraagt niet of ze komt.
2. Hij vraagt iets, want hij weet het antwoord niet.
3. Hij vroeg een snoepje of hij vroeg een appel.
4. Of hij echt zo gemeen was, dat werd niet duidelijk.
5. Omdat zij weg moest, ging hij ook.
Antwoorden
1. Hij vraagt niet of ze komt. OS vgw
2. Hij vraagt iets, want hij weet het antwoord niet. NS vgw
3. Hij vroeg een snoepje of hij vroeg een appel. NS vgw
4. Of hij echt zo gemeen was, dat werd niet duidelijk. OS vgw
5. Omdat zij weg moest, ging hij ook. OS vgw
DOELEN BEREIKT?
De doelen van deze les:
Ik herken voegwoorden in de zin en weet de functie hiervan
Ik herken het verschil tussen een nevenschikkend voegwoord en een onderschikkend voegwoord
Ik kan een nevenschikking en onderschikking herkennen
Ik kan hoofdzinnen en bijzinnen onderscheiden
Volgende les
Functies van bijzinnen:
Onderwerpszin (ow-zin)
Naamwoordelijk deel van het gezegdezin (nw.deel-zin)
Lijdend voorwerpszin (lv-zin)
Meewerkend voorwerpszin (mv-zin)
Voorzetselvoorwerpszin (vv-zin)
Bijwoordelijke bepalingszin (bwb-zin)
LES 3: Doelen voor deze les:
Ik kan onderstaande functies van bijzinnen herkennen
Onderwerpszin (ow-zin)
Naamwoordelijk deel van het gezegdezin (nw.deel-zin)
Lijdendvoorwerpszin (lv-zin)
Meewerkendvoorwerpszin (mv-zin)
Voorzetselvoorwerpszin (vv-zin)
Bijwoordelijkebepalingszin (bwb-zin)
Bijvoeglijke bijzin (bijv. bijzin) zie laatste youtubefilmpje en P13
Meer informatie over de bijzin
We kijken eerst:
https://www.youtube.com/watch?v=aAr5bgsQjHg
Onderwerpszin (ow-zin)
Wie iets wegpakt van een ander is niet eerlijk.
Wie iets wegpakt van een ander is niet eerlijk.
Hij is niet eerlijk.
Hij=ow. “Wie iets wegpakt van een ander” = ow-zin
Of hij zich vergist had, was niet duidelijk
Of hij zich vergist had, was niet duidelijk.
Dat was niet duidelijk.
Dat=ow. “Of hij zich vergist had” = ow-zin
Wie dit leest, is gek.
Wie dit leest, is gek.
Die man is gek.
Die man=ow. “Wie dit leest” = ow-zin
Naamwoordelijk deel van het gezegdezin
(nw.deel-zin)
Jan wordt wat hij altijd al wilde worden.
Jan wordt wat hij altijd al wilde worden.
Jan wordt bakker.
Bakker =naamw. deel van gezegde “wat hij altijd al wilde worden” = nw.deel-zin
Lijdend voorwerpszin (lv-zin)
Jan zei dat hij kiespijn had
Jan zei dat hij kiespijn had
Jan zei iets.
Iets = lv “dat hij kiespijn had” = lv-zin
Meewerkendvoorwerpszin (mv-zin)
Wie het maar wilde horen, vertelde Jan zijn levensverhaal.
Wie het maar wilde horen, vertelde Jan zijn levensverhaal.
Hem vertelde Jan zijn levensverhaal.
Hem=mv “wie het maar wilde horen” = mv-zin
Voorzetselvoorwerpszin (vv-zin)
Ik twijfel eraan of hij oprecht is.
Ik twijfel eraan of hij oprecht is.
Ik twijfel aan zijn oprechtheid
Ik twijfel eraan.
aan zijn oprechtheid = vv “of hij oprecht is” = vv.-zin
Bijwoordelijkebepalingszin (bwb-zin)
Terwijl ik naar huis liep, moest ik steeds aan bijzinnen denken.
Terwijl ik naar huis liep, moest ik steeds aan bijzinnen denken.
Vanmiddag moest ik steeds aan bijzinnen denken.
Vanmiddag = bwb “terwijl ik naar huis liep” = bijw. bijzin
OEFENEN!
Lees onderstaande zinnen
Johan vertrouwde op wat hij zag.
Het begon te regenen toen we thuiskwamen.
Dat mijn vrouw van mij houdt, is zeker.
Dat is wat ons zo mateloos irriteert.
De docent gaf een dictee aan wie dat wilde.
6.Pieter vond dat zijn zusje erg irritant deed.
Vervang de onderstreepte woordgroepen door 1 woord en benoem dat. Kies uit:
A onderwerp D Meewerkend voorwerp
B (naamwoordelijk) gezegde E voorzetselvoorwerp
C lijdend voorwerp F Bijwoordelijke bepaling
Antwoorden
Antwoorden
Johan vertrouwde op wat hij zag. E
Het begon te regenen toen we thuiskwamen. F
Dat mijn vrouw van mij houdt, is zeker. A
Dat is wat ons zo mateloos irriteert. B
De docent gaf een dictee aan wie dat wilde. D
6.Pieter vond dat zijn zusje erg irritant deed. C
A onderwerp
B (naamwoordelijk) gezegde
C lijdend voorwerp
D meewerkend voorwerp
E voorzetselvoorwerp
F bijwoordelijke bepaling
Nog een filmpje ter verduidelijking
https://www.youtube.com/watch?v=d_79WBm16-Q
Doelen van deze les behaald?
Ik kan onderstaande functies van bijzinnen herkennen
Onderwerpszin (ow-zin)
Naamwoordelijk deel van het gezegdezin (nw.deel-zin)
Lijdendvoorwerpszin (lv-zin)
Meewerkendvoorwerpszin (mv-zin)
Voorzetselvoorwerpszin (vv-zin)
Bijwoordelijkebepalingszin (bwb-zin)
Bijvoeglijke bijzin (bijv. bijzin) zie laatste youtubefilmpje en P13