Internationaal recht vandaag
Internationaal recht vandaag
Wat is internationaal recht?
Internationaal recht bestaat uit afspraken, verdragen en regels tussen staten om conflicten te voorkomen of oplossen zonder geweld.
Hoe regelen?
rechtbanken,
en internationale organisaties
die het gedrag van staten moeten regelen.
De basisgedachte is eenvoudig:
conflicten moeten opgelost worden via regels en overleg, niet via geweld alleen.
Verschil met nationaal recht
Internationaal recht werkt anders dan nationaal recht.
Binnen een staat:
politie voert wetten uit;
rechters spreken straffen uit;
gevangenissen voeren straffen uit.
Internationaal:
bestaat geen wereldregering;
bestaat geen wereldpolitie;
bestaan geen wereldgevangenissen.
Dat is de fundamentele zwakte van internationaal recht.
Het systeem hangt dus af van:
samenwerking tussen staten;
diplomatieke druk;
economische sancties;
publieke opinie;
en politieke wil.
De oprichting van de Verenigde Naties
Het huidige internationale recht groeide na WOII, toen de wereld de gevolgen van oorlog, dictatuur en genocide wilde voorkomen.
In 1945 werd de VN opgericht om vrede te bewaren en samenwerking te bevorderen.
Het VN-Handvest
VN-Handvest (United Nations Charter)
Dat handvest moest een nieuwe internationale orde creëren.
De belangrijkste doelen van de VN
1. Oorlog voorkomen
De wereld mocht nooit meer terugkeren naar totale wereldoorlogen.
2. Conflicten vreedzaam oplossen
Via diplomatie, overleg en internationale instellingen.
3. Mensenrechten beschermen
Na de Holocaust werd duidelijk dat staten ook hun eigen bevolking konden vernietigen.
4. Internationale samenwerking versterken
Bijvoorbeeld rond:
gezondheid,
handel,
klimaat,
vluchtelingen,
armoede.
De zwakke kant van internationaal recht
Een van de belangrijkste regels uit het VN-Handvest is:
landen mogen geen geweld gebruiken tegen andere landen.
Dat is revolutionair.
Vóór 1945 konden staten in principe oorlog voeren wanneer ze wilden.
Na WOII werd dat verboden.
Er zijn slechts twee uitzonderingen:
1. Zelfverdediging
Een land mag zich verdedigen wanneer het aangevallen wordt.
2. Toestemming van de VN-Veiligheidsraad
De Veiligheidsraad kan militair ingrijpen goedkeuren.
Bijvoorbeeld:
vredesmissies,
militaire interventies,
sancties.
Zonder wereldpolitie hangt alles af van politieke wil. Regels zijn er, maar handhaving blijft lastig bij onwillende staten.
Internationale rechtbanken
Den Haag is het centrum met het Internationaal Gerechtshof (tussen staten) en Strafhof (individuen voor zware misdaden).
Internationaal Gerechtshof vs Strafhof
Strafhof
Het vervolgt individuen.
presidenten, generaals, ministers, oorlogsmisdadigers.
Het ICC behandelt vier grote misdaden:
1. Genocide
Poging om een bevolkingsgroep te vernietigen.
2. Oorlogsmisdaden
Bijvoorbeeld aanvallen op burgers, foltering, uithongering...
3. Misdaden tegen de menselijkheid
Grootschalige aanvallen op burgers.
4. Agressie
Een illegale oorlog starten.
De aanklager van het ICC onderzocht de oorlog in Gaza en vroeg arrestatiebevelen aan tegen:
Benjamin Netanyahu;
Israëlische defensieverantwoordelijken;.
én Hamas-leiders
Behandelt geschillen tussen staten over grensconflicten, verdragen of genocide.
Voorbeeld: Zuid-Afrika tegen Israël
Zuid-Afrika bracht Israël voor het Internationaal Gerechtshof wegens mogelijke schendingen van het Genocideverdrag.
De discussie draait rond:
burgerdoden,
vernietiging van infrastructuur,
humanitaire blokkades,
en de vraag of er sprake is van genocidale intentie.
Gerechtshof
Internationaal Strafhof: Oorlogstribunalen
Oorlogstribunalen zijn speciale rechtbanken die personen berechten voor oorlogsmisdaden, misdaden tegen de menselijkheid en genocide.
Na de tweede wereldoorlog werd het internationaal militair tribunaal van neurenberg opgericht. belangrijke nazi-leiders zoals Hermann Göring, Rudolf Hess, Joachim von Ribbentrop en Albert Speer werden berecht voor hun rol in de holocaust, deportaties en agressieve oorlogvoering. adolf hitler zelf kon niet berecht worden omdat hij al gestorven was.
Tijdens de oorlogen in voormalig joegoslavië richtte de vn in 1993 het Joegoslaviëtribunaal op. personen zoals Radovan Karadžić, Ratko Mladić en Slobodan Milošević werden vervolgd voor etnische zuiveringen, massamoorden en de genocide van srebrenica (1995). ook leiders zoals Biljana Plavšić werden veroordeeld.
Na de genocide in rwanda in 1994 kwam er het Rwandatribunaal. leiders zoals Jean Kambanda (premier van rwanda), Théoneste Bagosora, Ferdinand Nahimana en Pauline Nyiramasuhuko werden veroordeeld voor hun betrokkenheid bij de massamoord op ongeveer 800.000 tutsi’s en gematigde hutu’s. pauline nyiramasuhuko was bovendien de eerste vrouw die internationaal veroordeeld werd voor genocide.
Rusland, Oekraïne en het Strafhof
Rusland erkent het Strafhof niet, Poetin blijft buiten bereik ondanks het arrestatiebevel wegens oorlogsmisdaden.
Waarom wordt Poetin niet gearresteerd?
Rusland het ICC niet erkent;
Poetin beschermd wordt door Russische macht;
andere staten hem vaak niet durven oppakken.
Dit toont perfect de sterkte én zwakte van internationaal recht.
Sterkte:
De wereld kan officieel vaststellen dat regels geschonden zijn.
Zwakte:
Machtige staten kunnen zich soms onttrekken aan vervolging.
De VS en het Internationaal Strafhof
De VS erkennen het Strafhof niet volledig.
Onder Trump werden zelfs sancties opgelegd aan het hof bij onderzoek naar bondgenoten.
legden sancties op aan ICC-rechters;
bevroeren tegoeden;
beperkten reizen;
en maakten samenwerking met Amerikaanse bedrijven moeilijk.
Sommige rechters verloren zelfs bankdiensten, kredietkaarten, online accounts.
Een grootmacht probeert een internationale rechtbank onder druk te zetten.
Dat roept een fundamentele vraag op:
kunnen rechters onafhankelijk blijven wanneer machtige staten hen straffen?
Nationalisme en populisme
Scepticisme tegenover internationale regels groeit bij sterke populistische of nationalistische leiders. Dat bedreigt de kracht van internationaal recht.
Internationaal recht hangt af van democratische staten.
Wanneer democratieën verzwakken:
groeit nationalisme;
groeit wantrouwen tegenover internationale instellingen;
en vermindert respect voor regels.
Trump;
aanvallen op universiteiten;
druk op rechters;
en autoritaire tendensen.
Iran en preventieve oorlogen
Het VN-Handvest verbiedt preventieve oorlogen. Discussies rond Iran tonen de grenzen van controle en interpretatie.
Discussies rond Iran tonen hoe moeilijk internationale controle geworden is.
Vragen zijn:
mag Iran uranium verrijken?
wanneer wordt dat gevaarlijk?
wie controleert dat?
mag een staat preventief aanvallen?
Volgens Van den Wyngaert ontbreekt vandaag een sterk internationaal controlesysteem.
Gaza en het debat over genocide
Het conflict in Gaza brengt vragen over oorlogsmisdaden en genocide naar voren.
Juridisch bewijs voor 'genocidale intentie' is complex.
Veel mensen denken veel burgerdoden = automatisch genocide.
Maar juridisch ligt dat veel moeilijker.
Om genocide te bewijzen moet men aantonen:
dat er een bedoeling bestaat om een bevolkingsgroep te vernietigen.
Dat noemt men: genocidale intentie.
Daardoor vergeten mensen andere ernstige misdaden:
uithongering van burgers;
disproportioneel geweld;
bombardementen op burgerdoelen;
deportaties.
De Verenigde Naties zijn geen wereldregering met één mening.
De VN bestaat uit lidstaten; organisaties; rechtbanken; commissies, experts; en hulporganisaties
Belangrijke VN-organisaties:
UNRWA → hulp voor Palestijnse vluchtelingen;
WHO → gezondheidszorg;
UNICEF → bescherming van kinderen.
Daarom kunnen verschillende delen van de VN anders spreken over Gaza.
Francesca Albanese is:
VN-Speciaal Rapporteur voor de Palestijnse Gebieden
onafhankelijke mensenrechtenexpert;
werkt binnen het VN-systeem;
rapporteert aan de VN-Mensenrechtenraad;
onderzoekt mogelijke schendingen van internationaal recht.
Zij spreekt NIET namens alle VN-lidstaten.
Haar taak is: onderzoeken; documenteren; waarschuwen; juridische analyses maken.
Daarom spreekt zij vaak scherper dan de officiële VN-diplomatie.
Ze spreekt over:
mogelijke genocide; collectieve bestraffing; uithongering van burgers; disproportioneel geweld; vernietiging van infrastructuur.
Ze bekritiseert
dubbele standaarden van Westerse landen;
en politieke bescherming van Israël.
➡ Voorstanders vinden dat ze noodzakelijke kritiek geeft.
➡ Tegenstanders vinden haar te activistisch of onvoldoende neutraal.
en politieke bescherming van Israël.
➡ Voorstanders vinden dat ze noodzakelijke kritiek geeft.
➡ Tegenstanders vinden haar te activistisch of onvoldoende neutraal.
Veiligheidsraad geblokkeerd door veto's
De VN-Veiligheidsraad is het machtigste orgaan van de Verenigde Naties en beslist over internationale vrede en veiligheid, bijvoorbeeld over sancties, vredesmissies of oproepen tot een staakt-het-vuren. De vijf permanente leden — de VS, Rusland, China, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk — hebben een vetorecht, waardoor één grootmacht beslissingen kan blokkeren, ook wanneer de meeste landen akkoord gaan.
Binnen de VN bestaan grote meningsverschillen.
De Verenigde Staten
steunen Israël sterk en gebruiken soms hun veto in de Veiligheidsraad om harde resoluties tegen Israël te blokkeren.
Rusland, China en veel landen uit het Globale Zuiden zijn vaak kritischer voor Israël en benadrukken Palestijnse rechten, bezetting en humanitaire gevolgen.
Daardoor raakt de VN-Veiligheidsraad vaak geblokkeerd.
Waarom internationaal recht essentieel blijft
Internationale rechtbanken leggen feiten vast, erkennen slachtoffers en geven een duidelijk signaal tegen straffeloosheid.
Het probleem is niet dat er geen regels zijn, maar dat staten ze steeds minder willen toepassen. Zonder internationale regels dreigt opnieuw een wereld waarin de sterkste beslist.” — Chris Van den Wyngaert, voormalig rechter bij het Internationaal Strafhof en het Joegoslaviëtribunaal