De les draait om het vormen van het voltooid deelwoord bij zwakke en sterke werkwoorden, met de opgegeven voorbeelden als ankerpunten.
Lesdoel
Ik kan het voltooid deelwoord vormen van zwakke en sterke werkwoorden in het Duits.
Deze slide heeft geen instructies
Wat is een voltooid deelwoord?
Het voltooid deelwoord gebruik je in het Duits vooral in de Perfekt (v.t.t.)en het Plusquamperfekt (v.v.t.)
Bij veel werkwoorden herken je het aan ge- aan het begin en vaak -t of -en aan het einde.
Voorbeelden:
gewohnt
gearbeitet
gelaufen
Houd de focus op vorming, niet op volledige tijdenleer. Noem eventueel kort dat het hulpwerkwoord vandaag niet centraal staat.
Twee hoofdgroepen
In deze les zijn er twee belangrijke groepen:
zwakke werkwoorden
sterke werkwoorden
Die twee groepen vormen hun voltooid deelwoord niet op precies dezelfde manier.
Benadruk dat leerlingen eerst de groep moeten herkennen; daarna volgt meestal vanzelf de juiste vorm.
Zwakke werkwoorden
Bij zwakke werkwoorden maak je het voltooid deelwoord meestal zo:
ge + stam + t
Voorbeelden:
wohnen → gewohnt
tanzen → getanzt
arbeiten → gearbeitet
Leg kort uit dat de stam meestal ontstaat door -en van het hele werkwoord af te halen.
Sterke werkwoorden
Bij sterke werkwoorden maak je het voltooid deelwoord meestal zo:
ge + stam + en
Vaak verandert ook de klinker in de stam.
Voorbeelden:
laufen → gelaufen
nehmen → genommen
Noem dat sterke werkwoorden minder voorspelbaar zijn en daarom vaak apart geleerd moeten worden.
Hoe maak je de stam?
Je begint met het hele werkwoord en haalt meestal -en weg.
Voorbeelden:
wohnen → wohn-
arbeiten → arbeit-
tanzen → tanz-
laufen → lauf-
nehmen → nehm-
Daarna voeg je de juiste uitgang toe.
Bij sterke werkwoorden is de zichtbare stam niet altijd genoeg om de juiste vorm te voorspellen; daar komt vaak ook een klankverandering bij.
Werkwoorden op -ieren
Een belangrijke uitzondering bij zwakke werkwoorden:
Werkwoorden op -ieren krijgen geen ge-.
Voorbeeld:
studieren → studiert
Alleen opnemen als compacte completering van het systeem; niet uitweiden met extra uitzonderingen.
Welke regel past meestal bij zwakke werkwoorden?
ge + stam + en
ge + stam + t
zonder ge- + t
stam + ge + en
Toetst het basisverschil tussen zwakke en sterke werkwoorden na de uitleg over de hoofdgroepen en stamvorming.
Vul de regels aan
Bij Duitse werkwoorden kijk je eerst naar de soort. Zwakke werkwoorden krijgen meestal en eindigen vaak op . Sterke werkwoorden krijgen ook vaak ge-, maar eindigen meestal op . Werkwoorden op -ieren krijgen juist .
Correcte invulling: ge-, -t, -en, geen ge-.
wonen / wohnen
wohnen is een zwak werkwoord.
Vorming:
wohn- → ge + wohn + t → gewohnt
Koppel expliciet de Nederlandse betekenis aan het Duitse werkwoord om verwarring te voorkomen.
werken / arbeiten
arbeiten is een zwak werkwoord.
Vorming:
arbeit- → ge + arbeit + et → gearbeitet
Hier hoor je goed dat de uitgang -et nodig is voor een makkelijke uitspraak.
Leg uit dat leerlingen dit vaak als aparte uitzondering zien, maar dat het vooral een uitspraakverschijnsel is bij stammen op -t of -d.
dansen / tanzen
tanzen is een zwak werkwoord.
Vorming:
tanz- → ge + tanz + t → getanzt
Wijs erop dat niet elk zwak werkwoord op -et eindigt; meestal is gewoon -t genoeg.
lopen / laufen
laufen is een sterk werkwoord.
Vorming:
lauf- → ge + lauf + en → gelaufen
De uitgang is hier -en, niet -t.
Benadruk het onderscheid met zwakke werkwoorden: dezelfde start met ge-, maar een andere uitgang.
nemen / nehmen
nehmen is een sterk werkwoord.
Vorming:
nehm- → klankverandering → genommen
Bij sterke werkwoorden moet je de vorm vaak leren zoals hij is.
Noem dat dit een goed voorbeeld is van een sterk werkwoord waarbij niet alleen de uitgang, maar ook de stam verandert.
Welk voltooid deelwoord hoort bij arbeiten?
gearbeitet
gearbeiteten
gearbeitt
gearbten
Laat leerlingen letten op de extra -e- in de uitgang: gearbeitet.
Vul de voorbeelden aan
Wohnen is een zwak werkwoord en wordt . Arbeiten is ook zwak en wordt . Tanzen blijft zwak en wordt . Laufen is sterk en wordt .
Correcte vormen: gewohnt, gearbeitet, getanzt, gelaufen.
Hoe weet je of je -t of -en gebruikt?
Bespreek dat leerlingen eerst de soort werkwoord noemen en daarna de vormingsregel toepassen: zwak → ge-...-t, sterk → ge-...-en, met aandacht voor vaste vormen bij sterke werkwoorden.
zijn / sein
sein is een veelgebruikt, onregelmatig werkwoord.
Voltooid deelwoord:
gewesen
Deze vorm volgt niet netjes een eenvoudige standaardregel.
Plaats sein apart: leerlingen kennen het vaak al, maar de vorm moet expliciet uit het hoofd geleerd worden.
hebben / haben
haben is een veelgebruikt, onregelmatig werkwoord.
Voltooid deelwoord:
gehabt
De vorm eindigt op -t, maar wordt als vaste vorm geleerd.
Eventueel kort benoemen dat haben als hulpwerkwoord vaak voorkomt, maar hier alleen de voltooiddeelwoordvorm centraal staat.
worden / werden
werden is een onregelmatig werkwoord.
Voltooid deelwoord:
geworden
Ook deze vorm leer je het best als vaste vorm.
Dit werkwoord zorgt vaak voor verwarring met worden als hulpwerkwoord of met wurde; houd de focus op geworden als voltooid deelwoord.
Overzicht van de vormen
Zwak en sterk
wohnen → gewohnt
arbeiten → gearbeitet
tanzen → getanzt
laufen → gelaufen
nehmen → genommen
sein → gewesen
haben → gehabt
werden → geworden
Onregelmatige vormen
Deze slide bundelt alle verplichte voorbeelden uit de opdracht in één overzicht voor afsluitende structurering.
Handige vuistregel
Kijk eerst naar het soort werkwoord:
zwak → vaak ge- ... -t
sterk → vaak ge- ... -en
onregelmatig → vorm apart leren
Zo kun je veel voltooid deelwoorden sneller herkennen en maken.
Gebruik dit als landingsslide: het doel is niet alle uitzonderingen beheersen, maar een bruikbaar eerste systeem zien.
Welk voltooid deelwoord hoort bij werden?
geworden
gewerden
gewerdt
gewesen
Controleert de vaste onregelmatige vorm van werden.
Vul het overzicht aan
Sein heeft als voltooid deelwoord . Haben wordt . Nehmen is sterk en wordt . De handige vuistregel blijft: sterk eindigt vaak op .
Correcte invulling: gewesen, gehabt, genommen, -en.
Wat uit deze les ga jij het best onthouden?
Deze slide heeft geen instructies
Welke vorm vond jij het lastigst?
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
voltooid deelwoord - werkwoordsvorm die je onder andere gebruikt in de Perfekt
zwak werkwoord - werkwoord dat zijn voltooid deelwoord meestal vormt met ge- en -t
sterk werkwoord - werkwoord dat zijn voltooid deelwoord meestal vormt met ge- en -en
onregelmatig werkwoord - werkwoord waarvan de vorm niet netjes uit één vaste regel volgt
stam - basis van het werkwoord nadat je meestal -en hebt weggehaald
Perfekt - Duitse tijd waarin vaak een hulpwerkwoord en een voltooid deelwoord staan
Deze slide heeft geen instructies
Hausaufgaben
Machen: Aufgabe 44 t/m 46 S|59
Lernen:
Kapitel 8 Reader Idioom I
Deze slide heeft geen instructies