kunst algemeen 2.5 en 2.6

• newEditor
• Kunst
• Middelbare school
• vmbo b, vwo
• Leerjaar 6

De emancipatie van de dissonant & Morele eenvoud in architectuur 

Invalshoek 2 – Kunst en esthetica 

Dina Hosny en Ecrin Tavbatir

De emancipatie van de dissonant & Morele eenvoud in architectuur 

Invalshoek 2

Dina Hosny en Ecrin Tavbatir

Invalshoek 2: Kunst en esthetica

• Moderne kunstenaars zoeken zuiverheid, essentie en expressie 

• Oude regels over schoonheid, harmonie en decoratie worden losgelaten 

• Thema’s: spiritualiteit, expressie, abstractie, zuiverheid 

• Oostenrijkse componist (1874–1951) 

• Brak met klassieke muziekregels 

• Twaalftoontechniek / dodecafonie 

Wie was Schönberg? 

Wat verstaat Schönberg onder een dissonant? 

• Dissonant = samenklank die spanning oproept 

• Consonant = samenklank die rust geeft 

Wat bedoelt Schönberg met ‘de emancipatie van de dissonant’? 

• Emancipatie = bevrijding 

• Dissonanten hoeven niet opgelost te worden 

• Alle tonen zijn gelijkwaardig 

Hoe uit zich deze emancipatie bij Schönberg? 

• Geen vaste toonaard → atonaliteit 

• Twaalftoontechniek: alle tonen gelijk 

• Voorbeeld: Pierrot Lunaire 

Wie was Adolf Loos? 

• Oostenrijkse architect (1870–1933) 

• “Ornament is a crime” 

• Form follows function 

Wat houdt de uitspraak ‘form follows function’ in? 

• Vorm volgt functie 

• Decoratie alleen als functioneel nodig 

Welke relatie is er tussen Loos en Bauhaus? 

• Bauhaus: eenvoud en functionaliteit 

• Loos: functionele, zuivere architectuur 

Waarom wil men op basis van morele aspecten decoratie verwerpen? 

• Decoratie = verspilling 

• Eerlijkheid en zuiverheid in ontwerp 

Vergelijking Schönberg & Loos 

Schönberg  Loos  Overeenkomst 

Muziek: dissonant vrijlaten  Architectuur: versiering loslaten Bevrijding van regels 

Twaalftoontechniek  Form follows function  Zoeken naar zuiverheid

Moderne expressie  Eerlijke vorm  Modernistische kunst & esthetica  

Examenvraag 1

Voor de almanak werkten beeldend kunstenaars (zoals Franz Marc en Wassily Kandinsky) samen met musici (onder wie Arnold Schönberg en Alban Berg). In de almanak namen zij schilderijen en partituren van composities op. Ook publiceerden zij essays waarin zij hun opvattingen over kunst uiteenzetten. De kunstenaars van Der Blaue Reiter werkten samen vanuit diverse gedeelde idealen. 

 2p 10 Benoem twee van deze idealen 

Antwoorden:

− Zij streefden naar het uitdrukken van een spirituele waarheid / eenheid.  

− Zij geloofden dat hun kunst de maatschappij kon veranderen / in de heilzame werking van hun kunst. − Zij streefden naar een discipline-overstijgende kunst.  

− Zij streefden naar een nieuwe kunst voor een nieuwe tijd / wilden breken met de traditie. 

 − Zij streefden naar vergelijkbare ontwikkeling in en van de verschillende kunstdisciplines. per juist antwoord 

Examenvraag 2

Schönberg ontwikkelde rond 1920 de 12-toonstechniek. Zelf zegt Schönberg over het principe van de 12-toonstechniek: "Door dit systeem kan ik gewoon onbekommerd en fantastisch componeren, zoals men dat alleen in zijn jeugd kan, …." Het is opvallend dat Schönberg aangeeft door een 'strikt' systeem juist vrijheid te ervaren. 

 1p 14 Geef aan in welk opzicht dit systeem Schönberg hielp om onbekommerd (vrij) te kunnen werken. 

 

Antwoorden

14 maximumscore 1 Door het werken met dit systeem (een van de volgende):  

− kon Schönberg muziek schrijven zonder rekening te houden met de op harmonie gebaseerde muzikale traditie / muzikale 'wetten van harmonie' (die buiten zijn systeem bestaan).  

− werd vanwege de 'vastgelegde' structuur het experimenteren vrijer/eenvoudiger. 

 

 

Conclusie

 

• Modernistische kunst zoekt essentie en zuiverheid 

• Schönberg: emancipatie van de dissonant 

• Loos: zuivere, functionele architectuur 

• Kunst hoeft niet traditioneel ‘mooi’ te zijn, maar eerlijk en expressief