Lien: Rechtbanken en hoven in België
Rechtbanken en hoven in België
Onderdelen in deze les
Rechtbanken en hoven in België
Open met het idee dat niet elke zaak naar dezelfde rechter gaat. De les draait om de vraag: welke rechtbank is bevoegd voor welk soort conflict of misdrijf, en wat gebeurt er als iemand in beroep gaat?
Terugblik
Taak van vorige week
Deze slide heeft geen instructies
Hoe liep de taak van vorige week? Wat was moeilijk/ingewikkeld?
Verwachte elementen: leerlingen vermelden dat je kijkt naar het soort zaak en dat een huurconflict of burenruzie uit het dagelijkse leven naar het vredegerecht wijst. Eventueel ook de grens van €2500.
Succescriteria
Ik ken de verschillende soorten rechtbanken.
Ik bepaal van een zaak voor welke rechtbank dit zal voorkomen.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden koppel jij al aan de rechtbank.
Gebruik de woordwolk om voorkennis op te halen. Pik enkele woorden eruit zoals 'verkeer', 'huur', 'beroep' of 'misdrijf' en verbind die met de lesvraag: welke rechtbank is waarvoor bevoegd?
Overzicht van de rechtbank
In België behandelt niet één rechtbank alle zaken.
Welke rechtbank bevoegd is, hangt af van:
soort conflict
hoe ernstig
over hoeveel geld gaat het
zaak 'in beroep' -> opnieuw
Zo ontstaat een systeem met verschillende rechtbanken en hoven.
Leg het verschil tussen eerste behandeling en beroep al kort aan. Dat helpt later bij hof van beroep, arbeidshof en hof van cassatie.
Eerste aanleg en beroep
Een zaak start meestal bij een bevoegde rechtbank.
Daarna kan soms beroep volgen:
een hogere rechter bekijkt de zaak opnieuw
Gebruik eventueel het schema uit de cursus om visueel te tonen dat lagere rechtbanken en hogere hoven elk een eigen plaats hebben.
Eerste aanleg en beroep
Een zaak start meestal bij een bevoegde rechtbank.
Daarna kan soms beroep volgen
= een trapje hoger in de piramide
Gebruik eventueel het schema uit de cursus om visueel te tonen dat lagere rechtbanken en hogere hoven elk een eigen plaats hebben.
Voorbeeldoefening
Jan en Ayse verhuren hun appartement in Sint-Niklaas aan Nina. Maar al enkele maanden stellen ze vast dat Nina geen huur meer betaald. Ze hebben de huurder gecontacteerd maar er verandert niks.
Bij welke rechtbank zal hun zaak moeten voorkomen?
Deze slide heeft geen instructies
Hoe bepaal je
Bij elke zaak kan je twee vragen stellen:
Waarover gaat de zaak? huur, verkeer, werk, misdrijf, onderneming …
Op welk niveau zit de zaak? eerste behandeling, in beroep of controle
Met die twee vragen vind je meestal de juiste rechtbank.
Deze slide heeft geen instructies
Het vredegerecht
Het vredegerecht staat het dichtst bij de burger.
Typische zaken:
huurders en verhuurders
burenruzies
problemen binnen het gezin
geschillen tot €2500
Benadruk dat leerlingen het vredegerecht vaak herkennen aan alledaagse conflicten. De grens van €2500 is belangrijk binnen het meegegeven lesmateriaal.
Het vredegerecht
Benadruk dat leerlingen het vredegerecht vaak herkennen aan alledaagse conflicten. De grens van €2500 is belangrijk binnen het meegegeven lesmateriaal.
Sleepvraag
VREDEGERECHT
ANDERE RECHTBANKEN
Joost heeft een kopstoot gehad aan het station.
Ayoub heeft een lek in zijn huurappartement maar de huurbaas wil het niet herstellen.
Mirna heeft te veel blaadjes van de boom van haar buur in haar tuin.
Naomi kan niet meer bij haar ouders wonen, ze kunnen niet goed voor haar zorgen.
Thomas is een stroper en heeft illegaal op vossen geschoten.
Deze slide heeft geen instructies
Wanneer gaat het over het vredegerecht?
Kies het vredegerecht wanneer het gaat om een klein conflict tussen mensen dat dicht bij het dagelijkse leven staat.
Voorbeelden:
discussie over de hoogte van een haag
achterstallige huur
conflict tussen buren
conflict over klein geldbedrag
Verbind hier met de casussen uit de bundel: haag van €1200 en huur van €2200 leiden volgens het aangeleverde kader naar het vredegerecht.
Welke van onderstaande zaken worden
behandeld door het vredegerecht
Klein dagelijks conflict
Zeer zwaar misdrijf
Beroep na vonnis
Controle van wet
Sluit aan bij slides 5-6: het vredegerecht gaat over alledaagse burgerlijke conflicten dicht bij de burger, niet over beroep, cassatie of zeer zware misdrijven.
Vredegerecht invullen
Het vredegerecht behandelt alledaagse burgerlijke conflicten. Typische voorbeelden zijn een burenconflict of achterstallige huur. Het gaat om geschillen/conflicten tot €2500.
Alle drie de invulwoorden zijn kernwoorden van de vorige slides: naam rechtbank, type voorbeeld en geldgrens.
Waarom past een huurconflict vaak bij het vredegerecht?
Verwachte elementen: leerlingen vermelden dat je kijkt naar het soort zaak en dat een huurconflict of burenruzie uit het dagelijkse leven naar het vredegerecht wijst. Eventueel ook de grens van €2500.
De politierechtbank
De politierechtbank behandelt vooral:
verkeersovertredingen
verkeersongevallen
zaken rond orde en veiligheid
feiten bij bijvoorbeeld betogingen of voetbalwedstrijden
Hou het dicht bij het lesmateriaal: de politierechtbank is voor verkeer en ordehandhaving. Vermijd extra technische bevoegdheidsregels die niet in de bundel staan.
De politierechtbank
Benadruk dat leerlingen het vredegerecht vaak herkennen aan alledaagse conflicten. De grens van €2500 is belangrijk binnen het meegegeven lesmateriaal.
Typische zaak voor de politierechtbank
Een chauffeur rijdt door het rood en veroorzaakt een ongeval.
Dan gaat het om een verkeerszaak, dus is de politierechtbank bevoegd.
Gebruik dit als helder model: niet de geldwaarde, maar het soort overtreding telt hier.
Wanneer is een casus voor de politierechtbank?
Leeftijd van dader
Soort verkeerszaak
Waarde van erfenis
Uitvoering straf
Gebaseerd op slides 7-8: bij de politierechtbank telt vooral dat het om verkeer of orde en veiligheid gaat, niet de geldwaarde of leeftijd.
Politierechtbank invullen
Een chauffeur rijdt door het rood en veroorzaakt een ongeval. Omdat het om een verkeerszaak gaat, is de politierechtbank bevoegd.
Echoot bijna letterlijk de casus op slide 8, zodat leerlingen het verband soort zaak → bevoegde rechtbank inoefenen.
De rechtbank van eerste aanleg
De rechtbank van eerste aanleg behandelt zwaardere of uitgebreidere zaken.
geschillen van meer dan €2500
heel veel verschillende thema's
-> verschillende soorten rechtbanken
Binnen deze rechtbank zijn er verschillende afdelingen.
Maak duidelijk dat 'rechtbank van eerste aanleg' een verzamelnaam is met afdelingen. Dat voorkomt verwarring met de volgende slides.
Korte herhaling rechtbanken
Welke twee rechtbanken horen op de sterretjes?
Maak duidelijk dat 'rechtbank van eerste aanleg' een verzamelnaam is met afdelingen. Dat voorkomt verwarring met de volgende slides.
De rechtbank van eerste aanleg
De rechtbank van eerste aanleg behandelt zwaardere zaken.
+in beroep tegen uitspraak van
vredegerecht
+in beroep tegen uitspraak van politierechtbank
= trapje hoger in piramide
Maak duidelijk dat 'rechtbank van eerste aanleg' een verzamelnaam is met afdelingen. Dat voorkomt verwarring met de volgende slides.
De rechtbank van eerste aanleg
De rechtbank van eerste aanleg behandelt zwaardere of uitgebreidere zaken (bv. jeugd, slagen en verwondingen, drugs, straffen opvolgen, familiezaken,...)
geschillen van meer dan €2500
beroep tegen uitspraken van het vredegerecht en politierechtbank
Maak duidelijk dat 'rechtbank van eerste aanleg' een verzamelnaam is met afdelingen. Dat voorkomt verwarring met de volgende slides.
De rechtbank van eerste aanleg
Maak duidelijk dat 'rechtbank van eerste aanleg' een verzamelnaam is met afdelingen. Dat voorkomt verwarring met de volgende slides.
De rechtbank van eerste aanleg
Familie- en jeugdrechtbank
Correctionele rechtbank
bv. echtscheiding
bv. drugszaken
bv. opvolgen van gevangenisstraf
bv. conflicten met contracten
Burgerlijke rechtbank
Strafuitvoeringsrechtbank
Maak duidelijk dat 'rechtbank van eerste aanleg' een verzamelnaam is met afdelingen. Dat voorkomt verwarring met de volgende slides.
Sleep de casussen naar de juiste rechtbank
RECHTBANK VAN EERSTE AANLEG
ANDERE RECHTBANKEN
Marc rijdt met zijn cabrio door het rood licht
De mama van Noa weet niet meer wat ze met haar zoon aan moet, hij wil niet meer naar school.
Sinan zit al 12jaar in de gevangenis. Hij heeft een aanvraag ingediend voor vervroegd vrijkomen.
Isabelle heeft 10 000 euro betaald aan een aannemer voor de verbouwing van haar woning. Nadien is hij niet meer komen opdagen.
Deze slide heeft geen instructies
Familie- en jeugdrechtbank
De jeugdrechtbank behandelt zaken met minderjarigen.
Voorbeelden:
problemen bij ouders en kinderen
drugsgebruik bij minderjarigen
vandalisme door minderjarigen
Koppel aan de casus van de 16-jarige die bushokjes beschadigt. Zo zien leerlingen meteen waarom niet de correctionele rechtbank, maar de jeugdrechtbank bevoegd is.
Correctionele rechtbank
De correctionele rechtbank behandelt misdrijven zoals:
diefstal en oplichting
verkrachting
drugs
slagen en verwondingen
Ook in beroep tegen een vonnis van de politierechtbank.
Noem dat dit zwaarder is dan een gewone verkeersovertreding, maar blijf bij de voorbeelden uit de cursus.
Correctionele rechtbank
De correctionele rechtbank behandelt misdrijven zoals:
diefstal en oplichting
verkrachting
drugs
slagen en verwondingen
-> Rode zaken aanvullen in onthoudkader in bundel pagina 43!
Ook in beroep tegen een vonnis van de politierechtbank.
Noem dat dit zwaarder is dan een gewone verkeersovertreding, maar blijf bij de voorbeelden uit de cursus.
Strafuitvoeringsrechtbank
De strafuitvoeringsrechtbank kijkt niet naar of iemand schuldig is.
Ze houdt toezicht op de uitvoering van gevangenisstraffen.
Voorbeeld:
vraag naar elektronisch toezicht
beoordeling van hoe een straf verder wordt uitgevoerd
Belangrijk onderscheid: deze rechtbank beslist niet opnieuw over het misdrijf zelf, maar over de uitvoering van de straf.
Burgerlijke rechtbank
De burgerlijke rechtbank behandelt conflicten tussen burgers (gewone mensen), zoals:
problemen met contracten
eigendomskwesties
schadeclaims
erfenissen en testamenten
Het gaat hier niet om strafzaken, maar om burgerlijke conflicten.
Benadruk het verschil tussen een conflict tussen burgers en een misdrijf tegen de strafwet.
Welke afdeling behandelt een zaak met een minderjarige?
Burgerlijke rechtbank
Jeugdrechtbank
Ondernemingsrechtbank
Strafuitvoeringsrechtbank
Distractors komen uit dezelfde blok slides 10-13. De juiste sleutel is hier de leeftijd van de betrokkene.
Bij haar verbouwing heeft Humeyra een probleem met haar elektriciën. Ze betaalde haar 10 000 euro maar ze kwam nooit opdagen. In welke rechtbank van eerste aanleg wordt dit behandeld?
Burgerlijke rechtbank
Correctionele rechtbank
Familie- en jeugdrechtbank
Strafuitvoeringsrechtbank
Distractors komen uit dezelfde blok slides 10-13. De juiste sleutel is hier de leeftijd van de betrokkene.
Ronny heeft zijn vrouw geslagen. Ze had een gebroken neus en kneuzingen. Voor welke rechtbank moet hij voorkomen?
Burgerlijke rechtbank
Correctionele rechtbank
Familie- en jeugdrechtbank
Strafuitvoeringsrechtbank
Distractors komen uit dezelfde blok slides 10-13. De juiste sleutel is hier de leeftijd van de betrokkene.
Rechtbank van eerste aanleg
Maak duidelijk dat 'rechtbank van eerste aanleg' een verzamelnaam is met afdelingen. Dat voorkomt verwarring met de volgende slides.
Rechtbank van eerste aanleg en afdelingen
De rechtbank van eerste aanleg behandelt geschillen van meer dan €2500 en ook beroep tegen het vredegerecht of de politierechtbank. Binnen die rechtbank horen vier verschillende rechtbanken: de jeugdrechtbank bij zaken met minderjarigen, de burgerlijke rechtbanken voor problemen tussen mensen onderling, de strafuitvoeringsrechtbank doet de opvolgig van straffen. Als laatste heb je de correctionele rechtbank waar diefstal, drugs, verkrachting en slagen en verwondingen worden behandeld.
Drie load-bearing termen uit slides 9-13: geldgrens, lagere rechtbank en juiste afdeling voor minderjarigen.
Ondernemingsrechtbank
De ondernemingsrechtbank behandelt conflicten tussen handelaars en ondernemers.
Voorbeelden:
faillissement
onbetaalde facturen
zakelijke geschillen tussen ondernemingen
Leg eventueel kort uit dat de context van handel en ondernemen hier centraal staat.
Ondernemingsrechtbank
Maak duidelijk dat 'rechtbank van eerste aanleg' een verzamelnaam is met afdelingen. Dat voorkomt verwarring met de volgende slides.
Arbeidsrechtbank
De arbeidsrechtbank behandelt conflicten tussen:
werkgever en werknemer
Voorbeelden:
ontslag
pensioen
andere arbeidsconflicten
Hou de focus op arbeidssituaties. Dat onderscheidt deze rechtbank van gewone burgerlijke geschillen.
Ondernemingsrechtbank
Maak duidelijk dat 'rechtbank van eerste aanleg' een verzamelnaam is met afdelingen. Dat voorkomt verwarring met de volgende slides.
Arbeidshof
Het arbeidshof behandelt zaken in beroep tegen beslissingen van de arbeidsrechtbank.
Dus:
arbeidsrechtbank → arbeidshof
Het gaat om dezelfde soort arbeidszaken, maar dan op een hoger niveau.
Benadruk het verschil tussen 'rechtbank' en 'hof': het hof komt hier na een eerdere uitspraak.
Welke rechtbank past bij een conflict over onbetaalde facturen?
Arbeidsrechtbank
Ondernemingsrechtbank
Vredegerecht
Hof van assisen
Gebaseerd op slide 14: zakelijke geschillen en onbetaalde facturen tussen ondernemingen horen bij de ondernemingsrechtbank.
Werk en onderneming onderscheiden
De ondernemingsrechtbank behandelt conflicten tussen ondernemers, zoals onbetaalde facturen. De arbeidsrechtbank gaat over conflicten tussen werkgever en werknemer.
Hier oefenen leerlingen het onderscheid tussen ondernemingscontext en arbeidscontext.
Wat helpt jou het meest om deze rechtbanken uit elkaar te houden?
Soort zaak
Niveau
Voorbeelden
Schema
Deze slide heeft geen instructies
Hof van beroep
Het hof van beroep behandelt zaken in beroep tegen:
de rechtbank van eerste aanleg
de arbeidsrechtbank
Een zaak wordt daar opnieuw bekeken op een hoger niveau.
De aangeleverde bronnen noemen zowel arbeidshof als hof van beroep. Volg het lesmateriaal en wijs erop dat leerlingen vooral de pijlen uit hun schema moeten onthouden.
Hof van assisen
Het hof van assisen behandelt zeer zware misdrijven.
Voorbeelden:
moord
ontvoering
Bij het hof van assisen oordeelt een jury over de schuldvraag.
Maak duidelijk dat dit uitzonderlijke en zeer zware strafzaken zijn. De jury is hier het opvallende kenmerk.
Hof van cassatie
Het hof van cassatie doet het proces niet opnieuw.
Het controleert of:
de wet correct is geïnterpreteerd
de procedure correct is gevolgd
Het kijkt dus naar rechtsfouten, niet opnieuw naar de feiten.
Dit is vaak het moeilijkste onderscheid. Zeg expliciet: cassatie onderzoekt niet wie gelijk had in de feiten, maar of de regels juist zijn toegepast.
Wat doet het hof van cassatie?
Feiten opnieuw beoordelen
Een jury laten beslissen
Arbeidszaken eerst behandelen
Wet en procedure controleren
Sluit aan bij slides 17-20 en 23: cassatie is controle, geen nieuw proces over de feiten.
Zo kies je de juiste rechtbank
Stap 1: bepaal het soort zaak
verkeer
huur of burenconflict
werk
onderneming
misdrijf
Stap 2: bepaal het niveau
eerste behandeling
beroep
controle van de wetstoepassing
Dit is de beslisstrategie van de les. Ze helpt leerlingen later bij casussen.
Casussen logisch koppelen
Enkele duidelijke koppelingen:
haagconflict van €1200 → vredegerecht
door rood rijden met ongeval → politierechtbank
16-jarige pleegt vandalisme → jeugdrechtbank
moord → hof van assisen
vraag naar elektronisch toezicht → strafuitvoeringsrechtbank
Gebruik deze slide om de denkwijze hardop voor te doen: soort zaak + niveau + soms leeftijd of geldwaarde.
Beroep en controle onderscheiden
Niet elk hoger niveau doet hetzelfde.
Arbeidshof / hof van beroep: behandelen een zaak op een hoger niveau
Hof van cassatie: controleert of de wet en procedure juist zijn toegepast
Dus: opnieuw oordelen is iets anders dan controleren.
Dit onderscheid is essentieel om verwarring te vermijden tussen beroep en cassatie.
Sleepvraag
Correctionele rechtbank
Hof van assisen
Politierechtbank
Arbeidsrechtbank
Hof van cassatie
Burgerlijke rechtbank
Burenruzie
Hooliganisme
Moord
Drugsdealen
Stelen
Dronken rijden
Erfeniskwestie
Steekpartij
Spijbelen (-18j)
Ontslagconflict
Rechtzaak controle
Deze slide heeft geen instructies
Beroep en controle
Het arbeidshof behandelt beroep tegen de arbeidsrechtbank. Het hof van beroep bekijkt bepaalde zaken opnieuw op een hoger niveau. Het hof van cassatie controleert vooral de wetstoepassing en procedure.
De drie begrippen staan dicht bij elkaar in de les; dit dwingt leerlingen om het hogere niveau correct te koppelen aan de functie.
Waarom is cassatie iets anders dan beroep?
Verwachte elementen: beroep/hoger hof beoordeelt de zaak opnieuw; cassatie controleert enkel of de wet correct is toegepast en de procedure gevolgd is, niet de feiten zelf.
Welk onderdeel vond jij nog het moeilijkst?
Laat leerlingen benoemen waar nog verwarring zit. Handig voor een korte klassikale remediëring voor de begrippenlijst start.
Begrippenlijst
vredegerecht - rechtbank voor alledaagse burgerlijke conflicten en geschillen tot €2500
politierechtbank - rechtbank voor verkeerszaken en bepaalde zaken van orde en veiligheid
rechtbank van eerste aanleg - rechtbank voor zwaardere zaken en voor bepaald beroep tegen lagere rechtbanken
jeugdrechtbank - afdeling voor zaken met minderjarigen
correctionele rechtbank - afdeling voor misdrijven zoals diefstal en verkrachting
burgerlijke rechtbank - afdeling voor burgerlijke conflicten tussen personen
strafuitvoeringsrechtbank - rechtbank die toeziet op de uitvoering van gevangenisstraffen
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
ondernemingsrechtbank - rechtbank voor conflicten tussen ondernemers en handelaars
arbeidsrechtbank - rechtbank voor conflicten tussen werkgever en werknemer
arbeidshof - hof dat in beroep oordeelt over uitspraken van de arbeidsrechtbank
hof van beroep - hof dat in beroep oordeelt over bepaalde uitspraken van lagere rechtbanken
hof van assisen - hof voor zeer zware misdrijven waarbij een jury oordeelt over de schuldvraag
hof van cassatie - hoogste hof dat controleert of de wet en procedure correct zijn toegepast
Deze slide heeft geen instructies
