Gelijke rechten zijn bevochten (Burgerschap mbo 3 en 4, Verschil en gelijkwaardigheid 3)

W E G W I J S

B U R G E R S C H A P   ·   N I V E A U 3 E N 4

Gelijke rechten zijn bevochten

Stemmen, trouwen met wie je wilt, werken als je getrouwd bent: het was niet altijd vanzelfsprekend. Wie zorgde ervoor dat het veranderde?

Les 3  ·  Verschil en gelijkwaardigheid

1 / 17
volgende
Slide 1: Slide
newEditorBurgerschapMBOStudiejaar 1

In deze les zitten 17 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 40 min
Dit is niet oké

Introductie

Studenten ontdekken dat gelijke rechten in Nederland stap voor stap zijn bevochten: de afschaffing van de slavernij (1863), stemrecht voor vrouwen (1917-1919), het einde van het arbeidsverbod voor getrouwde vrouwen (1958), artikel 1 van de Grondwet (1983) en de openstelling van het huwelijk (2001). Ze zien hoe groepen die veranderingen afdwongen via actie en politiek, en maken samen een tijdlijn. Mbo niveau 3 en 4, ongeveer 40 minuten. Past bij de sociaal-maatschappelijke dimensie van loopbaan en burgerschap en bij het thema Verschil en gelijkwaardigheid uit het expertadvies voor het nieuwe burgerschapsonderwijs.

Instructies

Werkbladen

Onderdelen in deze les

W E G W I J S

B U R G E R S C H A P   ·   N I V E A U 3 E N 4

Gelijke rechten zijn bevochten

Stemmen, trouwen met wie je wilt, werken als je getrouwd bent: het was niet altijd vanzelfsprekend. Wie zorgde ervoor dat het veranderde?

Les 3  ·  Verschil en gelijkwaardigheid

Over deze les: les 3 van het thema Verschil en gelijkwaardigheid, voor mbo niveau 3 en 4, ongeveer 40 minuten. Studenten ontdekken dat gelijke rechten in Nederland stap voor stap zijn veranderd: van de afschaffing van de slavernij en het stemrecht voor vrouwen tot artikel 1 van de Grondwet en de openstelling van het huwelijk. Ze zien hoe groepen mensen die veranderingen afdwongen, via actie en via de politiek.

Koppeling: in de huidige kwalificatie-eisen valt deze les onder de sociaal-maatschappelijke dimensie (ontwikkelingen in de samenleving) met een uitstap naar de politiek-juridische dimensie. In het expertadvies voor het nieuwe burgerschap (thema Verschil en gelijkwaardigheid, eis 3) gaat het om hoe maatschappelijke ontwikkelingen gelijkwaardigheid hebben veranderd en wat groepen mensen daaraan bijdroegen. Image credit: Hanno Lans, CC BY 4.0 Image credit: LessonUp

L E E R D O E L E N

LES 3

Na deze les:

1

Je kan drie momenten noemen waarop gelijke rechten in Nederland groter werden.

2

Je kan uitleggen hoe groepen mensen die verandering voor elkaar kregen.

3

Je kan een verandering van vroeger verbinden met jouw rechten van nu.

Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les komen ze terug in de terugblik.

S T A R T V R A A G

LES 3

Welk recht vind jij het meest vanzelfsprekend?

1

Stemmen vanaf je 18e

2

Trouwen met wie je wilt

3

Blijven werken als je getrouwd bent

4

Gelijk behandeld worden

Startvraag: na de uitslag kun je verklappen dat geen van deze rechten altijd heeft bestaan. Ze zijn allemaal ooit bevochten. Vraag: welk recht denk je dat het laatst is ingevoerd? Het antwoord komt verderop in de les.

V E R S C H I L E N G E L I J K W A A R D I G H E I D

LES 3

Stemrecht voor vrouwen

Lange tijd mochten alleen mannen stemmen. Vrouwen en mannen voerden daar jarenlang actie tegen, met verenigingen en betogingen.

  • 1917: vrouwen mogen gekozen worden.

  • 1918: Suze Groeneweg wordt de eerste vrouw in de Tweede Kamer.

  • 1919: vrouwen krijgen ook stemrecht.

Uitleg: in 1883 probeerde arts Aletta Jacobs zich op de kiezerslijst van Amsterdam te laten zetten. Dat werd geweigerd, en de Hoge Raad gaf de gemeente gelijk. Bij de grondwetswijziging van 1917 kregen vrouwen passief kiesrecht: ze konden gekozen worden. In 1918 kwam Suze Groeneweg als eerste vrouw in de Tweede Kamer. Het actief kiesrecht kwam er in 1919 via de wet van Kamerlid Marchant. In 1922 stemden vrouwen voor het eerst bij de verkiezingen voor de Tweede Kamer.

Vraag: de foto komt uit 1914. Wat zie je aan de mensen en de spandoeken? Image credit: Nationaal Archief, publiek domein

V R A A G

LES 3

Wie kwam in 1918 als eerste vrouw in de Tweede Kamer?

A

Aletta Jacobs

B

Suze Groeneweg

C

Wilhelmina Drucker

D

Marga Klompé

Antwoord: B. Suze Groeneweg werd in 1918 gekozen voor de SDAP. Ze kon gekozen worden dankzij de grondwetswijziging van 1917, terwijl vrouwen zelf nog niet mochten stemmen. Aletta Jacobs is de bekendste strijder voor vrouwenkiesrecht, maar zat zelf niet in de Kamer.

Z E T O P V O L G O R D E

LES 3

Wat denk je: in welke volgorde kwamen deze rechten? Zet ze van vroeg naar laat.

1

Discriminatieverbod in de Grondwet

2

Slavernij afgeschaft

3

Trouwen met iemand van hetzelfde geslacht

4

Stemrecht voor vrouwen

5

Getrouwde vrouwen mogen bij de overheid blijven werken

Sorteervraag: laat studenten gokken, het hoeft nog niet goed. De volgende dia geeft de jaartallen. Vraag na de uitslag welk item het meest verraste.

V E R S C H I L E N G E L I J K W A A R D I G H E I D

LES 3

Stap voor stap gelijker

  • 1863: Nederland schaft de slavernij af in Suriname en op de Caribische eilanden. Op 1 juli herdenken en vieren we dat met Keti Koti.

  • 1919: vrouwen krijgen stemrecht.

  • 1958: getrouwde vrouwen houden hun baan bij de overheid. Tot dan kregen ze ontslag als ze trouwden.

  • 1983: artikel 1, het verbod op discriminatie, komt in de Grondwet.

  • 2001: Nederland is het eerste land waar twee mannen of twee vrouwen kunnen trouwen.

Uitleg: de slavernij werd per 1 juli 1863 afgeschaft met de Emancipatiewet. Ketikoti betekent 'ketenen gebroken'. Het arbeidsverbod voor gehuwde vrouwen gold tot 1 januari 1958; vanaf 1924 kregen vrouwen in overheidsdienst ontslag op de dag na hun huwelijk. Het huwelijk werd op 1 april 2001 opengesteld voor partners van hetzelfde geslacht.

Extra vraag voor snelle studenten: hoe lang zit er tussen de afschaffing van de slavernij en het discriminatieverbod in de Grondwet? En hoe oud waren je opa of oma in 1958?

K E R N B E G R I P

LES 3

Emancipatie

Een groep die achtergesteld is, strijdt voor dezelfde rechten en kansen als anderen. Denk aan vrouwen, arbeiders, mensen van kleur of lhbtiq+-personen. Emancipatie gaat meestal in kleine stappen en duurt vaak tientallen jaren.

Kernbegrip: het woord komt van het Latijnse emancipare, vrijlaten. De wet die in 1863 de slavernij afschafte, heette ook de Emancipatiewet. Laat studenten bij elk jaartal op de vorige dia zeggen welke groep zich daar emancipeerde.

V R A A G

LES 3

Tot 1958 gold een arbeidsverbod voor getrouwde vrouwen. Wat hield dat in?

A

Ze mochten niet stemmen

B

Ze mochten niet studeren

C

Ze mochten niet in een vakbond

D

Ze kregen ontslag bij de overheid

Antwoord: D. Vrouwen in overheidsdienst, zoals onderwijzeressen en ambtenaressen, kregen ontslag als ze trouwden. Het idee was dat de man de kostwinner was. Vrouwenorganisaties voerden er jarenlang actie tegen.

V E R S C H I L E N G E L I J K W A A R D I G H E I D

LES 3

Hoe kregen ze het voor elkaar?

Samen actie voeren

Mensen richtten verenigingen op, zoals de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht. Ze hielden betogingen en schreven in kranten.

Zo bleef het onderwerp in het nieuws en bij de politiek.

Via de politiek

Een wet verandert pas als de Tweede en de Eerste Kamer ermee instemmen.

Daarom zochten actievoerders steun bij Kamerleden. Het stemrecht voor vrouwen kwam er door een wetsvoorstel van Kamerlid Marchant.

Uitleg: verandering kwam bijna altijd van twee kanten: druk van buiten (actie, nieuws, publieke opinie) en mensen binnen de politiek die een wet voorstelden of steunden. Ook de rechter speelt soms een rol, al lukte dat bij Aletta Jacobs in 1883 niet.

Vraag: welke manieren om actie te voeren zie je nu, die er in 1919 nog niet waren?

J O U W A N T W O O R D

LES 3

Kies één verandering uit deze les. Wat zou er in jouw leven anders zijn als die verandering er nooit was gekomen?

Open vraag: goede antwoorden maken de verandering persoonlijk. Bijvoorbeeld: mijn moeder had haar baan moeten opgeven toen ze trouwde, mijn tante had niet met haar vriendin kunnen trouwen, ik had straks als vrouw niet mogen stemmen.

Laat studenten zelf kiezen hoe persoonlijk ze het maken.

S T E L L I N G

LES 3

Gelijke rechten zijn in Nederland nu wel klaar.

1

Eens

2

Oneens

3

Ik twijfel

Stelling: laat iemand van eens en iemand van oneens een argument geven. Er is geen goed of fout antwoord. Wie eens is, kan wijzen op de wetten die er nu zijn. Wie oneens is, kan wijzen op het verschil tussen wat in de wet staat en wat mensen in de praktijk meemaken. Beide zijn goede argumenten.

O P D R A C H T

LES 3

Een stap op de tijdlijn

1

Zoek online een verandering in gelijke rechten die niet in deze les zat.

2

Zoek uit wanneer het was, welke groep zich ervoor inzette en hoe.

3

Maak een tijdlijnkaartje: jaartal, wat veranderde er en wie zorgde ervoor.

10

minute

00

second

In tweetallen

Opdracht: laat de duo's hun kaartje op volgorde aan het bord hangen of noemen, zodat er een tijdlijn van de klas ontstaat. Vraag na afloop: welke groep komt het vaakst terug?

Hulp voor wie vastloopt: zoek op Rijksoverheid.nl, bij Atria (kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis) of op de website van het College voor de Rechten van de Mens. Zoektermen: gelijke behandeling, emancipatie, gelijk loon, toegankelijkheid.

V R A A G

LES 3

Hoe kregen vrouwen in 1919 uiteindelijk stemrecht?

A

Via een wet die het parlement aannam

B

Via een besluit van de koningin

C

Via een uitspraak van de rechter

D

Via een referendum onder mannen

Antwoord: A. Kamerlid Marchant diende in 1918 een wetsvoorstel in, en in 1919 nam het parlement het aan. De rechter had Aletta Jacobs in 1883 juist geen gelijk gegeven, en een referendum was er niet.

T E R U G B L I K

LES 3

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

Momenten van verandering

2

Hoe verandering ontstaat

3

Vroeger en nu

4

Ik kan ze allemaal

Terugblik: kies op basis van de uitslag welk leerdoel je aan het begin van de volgende les kort herhaalt.

V O L G E N D E L E S

Verschil op je stage en in de klas

Op je stage werk je met klanten, cliënten en collega's die anders zijn dan jij. Volgende les deel je eigen ervaringen met verschil en ontdek je wat een beroepscode zegt over hoe je met iedereen omgaat.

  • Je kan een eigen ervaring met verschil beschrijven.

  • Je kan uitleggen wat een beroepscode is.

Volgende les: thema Verschil en gelijkwaardigheid, les 4.

Klik hier

Image credit: LessonUp