W E G W I J S
B U R G E R S C H A P · E N T R E E E N N I V E A U 2
Gelijke rechten zijn bevochten
Stemmen en trouwen met wie je wilt: het was niet altijd vanzelfsprekend. Wie zorgde ervoor dat het veranderde?
Les 3 · Verschil en gelijkwaardigheid
W E G W I J S
B U R G E R S C H A P · E N T R E E E N N I V E A U 2
Gelijke rechten zijn bevochten
Stemmen en trouwen met wie je wilt: het was niet altijd vanzelfsprekend. Wie zorgde ervoor dat het veranderde?
Les 3 · Verschil en gelijkwaardigheid
Over deze les: les 3 van het thema Verschil en gelijkwaardigheid, voor Entree en mbo niveau 2, ongeveer 30 minuten. Studenten ontdekken dat gelijke rechten stap voor stap zijn veranderd, met het stemrecht voor vrouwen (1919) en het huwelijk voor partners van hetzelfde geslacht (2001) als voorbeelden. Ze zien hoe mensen dat samen voor elkaar kregen, via actie en via de politiek. De taal is eenvoudig en er zijn weinig jaartallen.
Koppeling: in de huidige kwalificatie-eisen valt deze les onder de sociaal-maatschappelijke dimensie (ontwikkelingen in de samenleving) met een uitstap naar de politiek-juridische dimensie. In het expertadvies voor het nieuwe burgerschap (thema Verschil en gelijkwaardigheid, eis 3) gaat het om hoe maatschappelijke ontwikkelingen gelijkwaardigheid hebben veranderd en wat groepen mensen daaraan bijdroegen. Image credit: Hanno Lans, CC BY 4.0 Image credit: LessonUp
L E E R D O E L E N
LES 3
Na deze les:
1
Je kan twee veranderingen noemen waardoor gelijke rechten groter werden.
2
Je kan uitleggen hoe mensen die verandering voor elkaar kregen.
3
Je kan uitleggen wat emancipatie is.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les komen ze terug in de terugblik.
S T A R T V R A A G
LES 3
Welk recht zou jij het ergst vinden om kwijt te raken?
Stemmen
Trouwen met wie ik wil
Werken
Mijn eigen geloof kiezen
Startvraag: na de uitslag kun je zeggen dat deze rechten niet altijd bestonden. Mensen hebben ervoor gestreden. Vraag: wat denk je dat er het laatst bij is gekomen? Het antwoord komt verderop in de les.
V E R S C H I L E N G E L I J K W A A R D I G H E I D
LES 3
Stap voor stap gelijker
Gelijke rechten waren er niet altijd. Mensen moesten ze bevechten.
1919: vrouwen krijgen stemrecht. Eerst mochten alleen mannen stemmen.
2001: Nederland is het eerste land waar twee mannen of twee vrouwen kunnen trouwen.
Uitleg: lange tijd mochten alleen mannen stemmen. Vrouwen en mannen voerden jarenlang actie. Het stemrecht voor vrouwen kwam in 1919 via een wet van Kamerlid Marchant. Het huwelijk werd op 1 april 2001 opengesteld voor partners van hetzelfde geslacht.
Vraag: de foto komt uit 1914. Wat zie je aan de mensen en de spandoeken? Image credit: Nationaal Archief, publiek domein
V R A A G
LES 3
Wat betekent het dat vrouwen sinds 1919 stemrecht hebben?
Ze mogen zelf wetten maken
Ze kiezen de koning
Ze mogen alleen op vrouwen stemmen
Ze kiezen wie in de Tweede Kamer komt
Antwoord: D. Met stemrecht kies je bij verkiezingen wie in de Tweede Kamer komt. Wetten maken doet de Tweede Kamer samen met de regering, en de koning wordt niet gekozen. Vrouwen mochten op iedereen stemmen.
K E R N B E G R I P
LES 3
Emancipatie
Een groep die achtergesteld is, strijdt voor dezelfde rechten als anderen. Denk aan vrouwen, arbeiders, mensen van kleur of lhbtiq+-personen. Dat gaat meestal in kleine stappen. Het duurt vaak tientallen jaren.
Kernbegrip: het woord komt van het Latijnse emancipare, vrijlaten. Laat studenten bij de twee jaartallen op de vorige dia zeggen welke groep zich daar emancipeerde.
Vraag: welke andere groepen kennen jullie die voor gelijke rechten hebben gestreden?
V R A A G
LES 3
In 2001 werd er in Nederland iets nieuws mogelijk. Wat?
Vrouwen mogen gaan stemmen
Twee mannen of twee vrouwen mogen trouwen
Kinderen hoeven niet meer naar school
De slavernij werd afgeschaft
Antwoord: B. Op 1 april 2001 kon het huwelijk voor het eerst voor partners van hetzelfde geslacht. Nederland was het eerste land ter wereld. Vrouwenstemrecht kwam in 1919 en de slavernij werd in 1863 afgeschaft.
V E R S C H I L E N G E L I J K W A A R D I G H E I D
LES 3
Hoe kregen ze het voor elkaar?
Samen actie voeren
Mensen richtten verenigingen op en hielden demonstraties. Ze schreven in kranten.
Zo bleef het onderwerp in het nieuws.
Via de politiek
Een wet verandert alleen als de Tweede en de Eerste Kamer ermee instemmen.
Actievoerders zochten steun bij Kamerleden. Zo kwam het stemrecht voor vrouwen er.
Uitleg: verandering kwam bijna altijd van twee kanten: druk van buiten (actie, nieuws, publieke opinie) en mensen binnen de politiek die een wet voorstelden of steunden.
Vraag: welke manieren om actie te voeren zie je nu, die er in 1919 nog niet waren?
S T E L L I N G
LES 3
Gelijke rechten zijn nu voor iedereen echt gelijk.
Eens
Oneens
Weet ik niet
Stelling: laat na de uitslag iemand van eens en iemand van oneens een argument geven. Er is geen goed of fout antwoord. Wie eens is, kan wijzen op de wetten die er nu zijn. Wie oneens is, kan wijzen op het verschil tussen wat in de wet staat en wat mensen in de praktijk meemaken. Beide zijn goede argumenten.
O P D R A C H T
LES 3
Een recht dat er niet altijd was
1
Kies een recht dat jij nu hebt, zoals stemmen of trouwen.
2
Zoek op internet wie ervoor streed en hoe ze dat deden.
3
Schrijf drie zinnen: eerst, daarna, en wie zorgde ervoor?
minute
second
In tweetallen
Opdracht: laat aan het eind twee tweetallen hun drie zinnen voorlezen. Vraag: welke groep komt het vaakst terug?
Hulp voor wie vastloopt: zoek op Rijksoverheid.nl of bij Atria, het kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis. Zoektermen: gelijke behandeling, emancipatie, stemrecht.
V R A A G
LES 3
Welke zin past bij emancipatie?
Een bedrijf maakt meer winst
Een wet wordt strenger
Een groep strijdt voor gelijke rechten
Iedereen krijgt hetzelfde loon
Antwoord: C. Emancipatie is dat een achtergestelde groep strijdt voor dezelfde rechten en kansen als anderen. Denk aan het stemrecht voor vrouwen. De andere zinnen gaan over winst, regels of loon.
T E R U G B L I K
LES 3
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Twee veranderingen
Hoe het veranderde
Emancipatie
Ik kan ze allemaal
Terugblik: kies op basis van de uitslag welk leerdoel je aan het begin van de volgende les kort herhaalt.
V O L G E N D E L E S
Verschil op je stage en in de klas
Op je stage werk je met mensen die anders zijn dan jij. Volgende les praat je over jouw eigen ervaringen.
Je kan een eigen ervaring met verschil beschrijven.
Je kan uitleggen wat een beroepscode is.
Volgende les: thema Verschil en gelijkwaardigheid, les 4.
Image credit: LessonUp