Van vogala tot noncha.pptx

• newEditor

Van vogala tot noncha

Veertien eeuwen Nederlands (over taalverandering en het standaardiseringsproces)

Niveaus?

• Uitspraak

• Woordenschat

• Grammatica

Vroeger waren de meeste werkwoorden sterk. Zo was de verleden tijd van 'lachen’ en 'wassen' niet 'lachte' en 'waste', maar 'loech' en 'wies'. Verandering op het vlak van?

Steeds meer Nederlanders spreken de 'r' in sommige gevallen op zijn Amerikaans uit. Taalwetenschappers noemen die variant de 'Gooise r'. Verandering op het vlak van?

Volgens sommige taalkundige voorspellingen zal het lidwoord 'het' uitsterven. Er zitten geen regels achter het verschil tussen 'de' en 'het' en dat maakt het voor heel wat kinderen en anderstaligen moeilijk om de juiste variant te kiezen. Net zoals in het Engels is het heel goed mogelijk dat we ook evolueren naar een systeem met slechts één bepaald lidwoord.

Het meervoud van 'kind' was vroeger 'kinder'. Later werd geen -er gebruikt om een meervoud te vormen, maar wel -en. Mensen herkenden toen niet meer dat 'kinder' een meervoudsvorm was. Daarom kleefden ze er nog een -en bij: 'kinderen'. Eigenlijk is dat woord dus een dubbel meervoud.

Door de invloed van de Amerikaanse cultuur hebben we er de laatste decennia steeds meer Engelse woorden bijgekregen: smartphone, shoppen, selfie, manager.

Nieuwkomers kunnen een invloed uitoefenen op onze taal. Het accent dat vele mensen associëren met Marokkanen wordt ook door sommige autochtone Vlaamse jongeren overgenomen.

Elk jaar verkiest Van Dale het woord van het jaar. 2024 bestond de top drie uit ‘hangmatbeleggen’, ‘voorkauwgeneratie’ en ‘klimaatarts’. Tieners verkozen ‘noncha’ tot hun woord van het jaar.

Nummer 1 in 2023 was ‘graaiflatie’.

Op het einde van 2025 wordt de nieuwe top drie bekend gemaakt.

Taal verandert

Oorzaken

Nieuwe uitvindingen of gebeurtenissen

Contact met andere talen of culturen

Geen externe invloed

Gebeurt spontaan

Meestal om taal logischer en gebruiksvriendelijker te maken

Sinds de computer wijdverspreid is gebruiken we steeds meer de term 'updaten' voor 'aanpassen' of 'actueler maken’.

De lichte diftongering van de lange monoftongen , en , waardoor de uitspraak van heel grote neus als het ware opschuift naar 'heil groute nuis'.

De uitspraak van de . In Nederland is de r meer op die van het Engels gaan lijken: een retroflex-r zonder trilling. In veel contexten, onder meer op het woordeinde, valt de r vaak zelfs weg ('Amstedam').

De langdurige dominantie van het Frans in de Zuidelijke Nederlanden heeft bv. Tot gevolg dat je in het Zuidelijke Nederlands spreekt van 'confituur' en in het Noordelijke van 'jam'.

In de middeleeuwen kon het werkwoord varen nog verwijzen naar alle mogelijke manieren om je te verplaatsen, vergelijkbaar met het Duitse fahren. De betekenis van varen heeft zich echter beperkt (betekenisspecialisatie, -verdichting of -verenging) tot ‘verplaatsen op het water’.

• Descriptief omgaan met verandering

OVT van varen: 20% ‘voer’, 80% ‘vaarde’

DUS

Het woordenboek moet ook ‘vaarde’ opnemen.

• Prescriptief omgaan met verandering

OVT van varen: hoewel meerderheid ‘vaarde’ zegt, blijf je ‘voer’ als enige mogelijkheid zien.

Taal verandert

artikels

Atlas van de Nederlandse taal

Voorbereiding

• Schema mét voorbeelden

• Quiz (5 vragen, telkens 4 keuzes)

Uitvoering

• Vertel over jouw artikel (schema)

• Neem notities bij de artikels die je niet las

Artikels

1. Waarom het Nederlands vreemdgaat (en met wie): over leenwoorden en andere ontleningen

2. Vreemdelingen, weest welkom! Over inburgering van leenwoorden, barbarismen en purismen

3. Waarom een man vroeger graag trouwde met een onnozel wijf: over betekenisverandering

4. Namen voor het onnoembare: over taboes en eufemismen

5. Iets nieuws onder de zon: over neologismen en nieuwe woorden

Hoe spraken onze voorouders?

Is taalverandering een probleem?