Thema 11
Transport en afweer
Thema 11
Transport en afweer
Basisstof 1
Bloed
Leerdoelen deze les
Aan het einde van de les:
Kan ik de bestanddelen van bloed noemen.
Ken ik de kenmerken en functies van bloedplasma.
Ken ik de kenmerken en functies van bloedcellen en bloedplaatjes.
Kan ik uitleggen wat leukemie is.
De samenstelling van bloed
Hoeveel bloed heb je?
Een volwassen mens heeft 5-6 liter bloed.
Het bloed stroomt door het hele lichaam.
Bij een wondje kun je dit bloed zien.
De samenstelling van bloed
Waaruit bestaat bloed?
Bloed bestaat uit:
Bloedplasma
Rode bloedcellen
Witte bloedcellen
Bloedplaatjes
Vloeibare deel
Bloedplasma
Vaste bestanddelen
Rode bloedcellen
Witte bloedcellen
Bloedplaatjes
De samenstelling van bloed
Bloedplasma
Lichtgele vloeistof
55% van het bloed
Vervoert voedingsstoffen, afvalstoffen, hormonen en warmte.
Bloedcellen + bloedplaatjes
45% van het bloed
In een reageerbuis zakken de cellen naar beneden.
Bovenin blijft het bloedplasma
Rode bloedcellen
Functie rode bloedcellen:
Vervoeren zuurstof door het hele lichaam.
In de longen nemen ze zuurstof op.
In de cellen geven ze zuurstof af voor verbranding
Koolstofdioxide + water gaan weer terug naar de longen om uitgeademd te worden.
Rode bloedcellen
Bouw:
Ronde schijfjes
In het midden dunner dan aan de rand
Geen celkern
Leven hierdoor maar 4 maanden
Rode bloedcellen
Afbouw
Oude rode bloedcellen worden afgebroken in de lever en milt.
Opbouw
Nieuwe rode bloedcellen worden gemaakt in het rode beenmerg.
Witte bloedcellen
Functie witte bloedcellen:
Maken ziekteverwekkers zoals bacteriën onschadelijk
Beschermen je lichaam tegen infecties
Bouw witte bloedcellen:
Hebben een celkern
Kunnen van vorm veranderen
Daardoor kunnen ze buiten bloedvaten komen
Worden gemaakt in het rode beenmerg
Witte bloedcellen
Er zijn twee manieren waarop witte bloedcellen werken.
Bacteriën opnemen
Gaan door het bloedvat heen naar een wondje.
Sluiten bacterie in.
Bacterie sterft en witte bloedcel vaak ook.
In een ontstoken wond ontstaat etter (pus)
bestaat uit dode witte bloedcellen en bacteriën.
Antistoffen maken
Sommige witte bloedcellen maken antistoffen.
Antistoffen zijn eiwitten die ziekteverwekkers uitschakelen.
De witte bloedcel blijft leven.
Bloedplaatjes
Wat zijn bloedplaatjes?
Stukjes van een cel
Hebben geen celkern
Leven 8-10 dagen
Belangrijk voor de bloedstolling
Bloedplaatjes
Wat gebeurt er bij een wondje?
Bloedvat raakt beschadigd.
Bloedplaatjes kleven aan de beschadigde plek.
Bloedplaatjes vallen uit elkaar, geven stoffen af. Er ontstaan kleverige draden.
Bloedplaatjes
Wat gebeurt er bij een wondje?
Draden dekken het wondje af. Er ontstaat een bloedstolsel die de wond afsluit en er geen infecties ontstaan.
Als het stolsel indroogt ontstaat er een korstje. Onder het korstje maakt het lichaam nieuwe cellen.
Leukemie
Wat is leukemie?
Vorm van beenmergkanker.
Probleem zit in het rode beenmerg waar bloedcellen worden gemaakt.
Wat gaat er mis?
Er worden te veel witte bloedcellen gemaakt.
Deze werken niet goed en beschermt je lichaam niet.
Er worden te weinig rode bloedcellen gemaakt.
Vermoeidheid en kortademig.
Deel 1 zijn ... en de taak is ...
witte bloedcellen, zuurstof transport
rode bloedcellen, zuurstof transport
bloedplaatjes, bloedstolling
rode bloedcellen, bloedstolling
Deel 2 zijn ... en de taak is ...
witte bloedcellen, zuurstof transport
witte bloedcellen, afweer tegen ziekten
bloedplaatjes, bloedstolling
rode bloedcellen, bloedstolling
Deel 3 zijn ... en de taak is ...
witte bloedcellen, zuurstof transport
witte bloedcellen, afweer tegen ziekten
bloedplaatjes, bloedstolling
rode bloedcellen, bloedstolling
Het bloed bestaat uit bloedplasma en bloedcellen. Het bloedplasma vervoert ...
voedingsstoffen, hormonen en zuurstof
zuurstof, koolstofdioxide en water
hormonen, voedingsstoffen, afvalstoffen
In welke bestanddelen van het bloed komen celkernen voor?
alleen in rode bloedcellen
alleen in witte bloedcellen
in rode bloedcellen en bloedplaatjes
in rode en witte bloedcellen
Bloeddeeltjes ontwikkelen zich uit stamcellen. Waar in het lichaam bevinden zich deze stamcellen?
In de lever.
In het bloed in de bloedvaten.
In het hart.
In het rode beenmerg.
Aan de slag
Kiezen (alleen of met de docent):
Met de docent: maken 11.1, opdracht 1, 3, 5 en 6.
Alleen (kies 1 van de 2):
meer herhaling: maken 11.1, opdracht 1, 3, 5 en 6.
meer toepassen: maken 11.1, opdracht 2, 6, 7 en 8.