§4.3 Ongelijkheid binnen landen

H O O F D S T U K 4 · O N G E L I J K H E I D

4.3

Ongelijkheid binnen landen

Waarom zijn sommige wijken en mensen binnen één land rijker dan andere?

Gemaakt bij buiteNLand 1 havo/vwo, 5e editie

1 / 18
volgende
Slide 1: Slide
newEditorAardrijkskundeMiddelbare schoolhavo, vwo

In deze les zitten 18 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Introductie

Instructie van ongeveer 20 minuten over verschillen binnen één land. Leerlingen leren het verschil tussen ruimtelijke en sociale ongelijkheid, wat het brp per inwoner wel en niet laat zien, en welke maatregelen een overheid tegen ongelijkheid kan nemen.

Onderdelen in deze les

H O O F D S T U K 4 · O N G E L I J K H E I D

4.3

Ongelijkheid binnen landen

Waarom zijn sommige wijken en mensen binnen één land rijker dan andere?

Gemaakt bij buiteNLand 1 havo/vwo, 5e editie

Open met de foto: hoge torens boven oudere, dichtbebouwde wijken in Mumbai (India). Vraag: wat valt je op? Noteer de antwoorden, we komen er straks op terug. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Zoshua Colah / Unsplash

4.3

Ongelijkheid binnen landen

Dit leer je

Je kunt ruimtelijke en sociale ongelijkheid onderscheiden.

Je kunt uitleggen wat het brp per inwoner wel en niet laat zien.

Je kunt maatregelen tegen ongelijkheid noemen.

Lees de drie doelen voor. Deze doelen komen terug in de eindvragen. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

4.3

Ongelijkheid binnen landen

A C T I V E R E N

Wat weet je al over rijk en arm binnen één land?

Laat de klas woorden of voorbeelden invullen (rijke wijk, armoede, inkomen, school, dokter). Alles mag. Gebruik de woorden later: welke horen bij ruimte, welke bij groepen mensen? ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

4.3

Ongelijkheid binnen landen

T E R U G B L I K

Uit: §4.1 Welvaart

Wat laat het bbp per inwoner van een land zien?

A

Hoeveel mensen er onder de armoedegrens leven

B

Hoe veel inwoners een land heeft

C

Hoeveel een land gemiddeld per inwoner verdient

D

Hoe gelukkig de inwoners zijn

Goed is C: het bbp per inwoner is de economische productie van een land gedeeld door het aantal inwoners. A hoort bij de armoedegrens, D bij welzijn (§4.2). Straks kijken we naar één land van binnen. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

4.3

Ongelijkheid binnen landen

Twee soorten ongelijkheid binnen een land

Ruimtelijke ongelijkheid

Verschillen in welvaart en leefomstandigheden tussen gebieden.

Bijvoorbeeld: de ene wijk in een stad is veel rijker dan een andere wijk.

Sociale ongelijkheid

Verschillen in welvaart en toegang tot voorzieningen tussen groepen mensen.

Bijvoorbeeld: verschillen in inkomen, opleiding of toegang tot gezondheidszorg.

Ruimte = waar je woont. Sociaal = tot welke groep je hoort. Beide kunnen tegelijk spelen: wie in een arme wijk woont, heeft vaak ook minder toegang tot goede scholen. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

4.3

Ongelijkheid binnen landen

O N T H O U D

Ruimtelijk gaat over gebieden, sociaal over groepen mensen.

Eén zin om vast te houden voor de vraag. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

Ruimtelijke of sociale ongelijkheid?

4.3

Ongelijkheid binnen landen

V R A A G 1

Ruimtelijke ongelijkheid

Sociale ongelijkheid

Hoge en lage inkomens

Rijke wijk, arme wijk

Wel of geen toegang tot een dokter

Stad rijk, platteland arm

Ruimtelijk: rijke wijk tegenover arme wijk; stad tegenover platteland (twee gebieden). Sociaal: hoge en lage inkomens; wel of geen toegang tot een dokter (twee groepen mensen). Vraag bij elk item: gaat het om een plek of om een groep? ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

4.3

Ongelijkheid binnen landen

Het brp per inwoner

Hoe vergelijk je gebieden in één land? Met het brp, het Bruto Regionaal Product: hoeveel geld er in een regio wordt verdiend.

Deel je dat bedrag door het aantal inwoners van die regio? Dan heb je het brp per inwoner.

Het werkt zoals het bbp per inwoner, maar dan voor een deel van een land.

Een laag brp per inwoner kan wijzen op armoede in een gebied.

Link met het terugblik: bbp is voor een heel land, brp voor een regio (bijvoorbeeld een provincie of deelstaat). Daardoor kun je regio's binnen één land vergelijken. Een laag brp per inwoner kan wijzen op armoede. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

4.3

Ongelijkheid binnen landen

Wat het brp per inwoner niet laat zien

Het brp per inwoner is een gemiddelde. Een voorbeeld met tien inwoners in regio A: samen verdienen ze 1000, dus het gemiddelde is 100.

Maar één persoon verdient 910 en de andere negen verdienen elk 10. Het gemiddelde is hoog, de meeste mensen zijn toch arm.

Het brp laat ook niet zien hoe het is met zorg, onderwijs en huisvesting.

Hoog brp per inwoner betekent niet dat er geen ongelijkheid is.

Verzonnen rekenvoorbeeld om het gemiddelde te laten zien (1000 : 10 = 100; 910 + 9 × 10 = 1000). Laat de klas zelf uitrekenen. Het brp vertelt niets over de verdeling, daarom kan er bij een hoog brp toch sociale én ruimtelijke ongelijkheid zijn. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

4.3

Ongelijkheid binnen landen

V R A A G 2

Wat meet het brp per inwoner?

A

De totale economische productie van een land

B

Het aantal mensen dat in armoede leeft

C

De gemiddelde economische productie per persoon in een regio

D

De inkomensverschillen tussen groepen

Goed is C. A is het bbp, B is de armoedegrens, D laat het brp juist niet zien: het is een gemiddelde. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

4.3

Ongelijkheid binnen landen

V R A A G 3

Regio B heeft een hoog brp per inwoner. Wat kun je zeker zeggen?

A

Niemand in regio B is arm

B

Het gemiddelde is hoog, maar de verdeling kennen we niet

C

Alle groepen hebben dezelfde toegang tot zorg

D

Er is geen sociale ongelijkheid

Goed is B. Een gemiddelde zegt niets over de verdeling, dus A, C en D kun je niet zeggen. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

4.3

Ongelijkheid binnen landen

Sloppenwijken in grote steden

Wereldkaart · steden met grote sloppenwijken

S T E D E N

1

2

3

4

1

Mumbai, India

2

Rio de Janeiro, Brazilië

3

Nairobi, Kenia

4

Lagos, Nigeria

In veel grote steden liggen sloppenwijken naast moderne wijken.

Plaats de steden: Mumbai aan de Indiase westkust, Rio de Janeiro aan de Braziliaanse kust, Nairobi in Oost-Afrika, Lagos aan de Golf van Guinea. Sloppenwijken zijn er in veel grote steden, vooral in arme en opkomende landen. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Natural Earth (public domain), drawn for LessonUp

4.3

Ongelijkheid binnen landen

Sloppenwijken

Een sloppenwijk is een wijk met slechte leefomstandigheden: er is vaak geen stromend water of riolering.

De bewoners hebben meestal lage inkomens en weinig toegang tot goede scholen en ziekenhuizen.

Zo zie je ruimtelijke én sociale ongelijkheid in één stad.

Rio de Janeiro, Brazilië · een favela op een heuvel

Een sloppenwijk is een voorbeeld van beide soorten ongelijkheid: een gebied (ruimtelijk) waar een groep mensen woont met weinig voorzieningen (sociaal). In Brazilië heet zo'n wijk een favela. Praat respectvol: het gaat om omstandigheden, niet om de mensen. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Rafael Peier / Unsplash

4.3

Ongelijkheid binnen landen

Wat kan de overheid doen?

Overheden kunnen ongelijkheid verkleinen met drie soorten maatregelen.

Investeren

Geld voor onderwijs en gezondheidszorg in arme wijken.

Verbeteren

Betere wegen, waterleidingen en elektriciteit, ook in sloppenwijken.

Belasting

Rijkere mensen betalen meer belasting. Dat geld gaat naar sociale voorzieningen.

Vraag per maatregel: welke ongelijkheid pakt deze aan, ruimtelijk of sociaal? Infrastructuur helpt vooral gebieden; onderwijs en belasting vooral groepen. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

4.3

Ongelijkheid binnen landen

V R A A G 4

Zijn de stellingen juist?

1 Sociale ongelijkheid kan alleen met economische maatregelen worden aangepakt.

2 Beter onderwijs is een manier om sociale ongelijkheid te verkleinen.

A

Alleen stelling 1 is juist

B

Stelling 1 en 2 zijn beide juist

C

Alleen stelling 2 is juist

D

Stelling 1 en 2 zijn beide onjuist

Goed is C. Stelling 1 is onjuist: ook onderwijs, zorg en infrastructuur helpen. Stelling 2 is juist: beter onderwijs geeft meer kansen op werk. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

4.3

Ongelijkheid binnen landen

E I N D V R A A G 1

Welke zin gaat over sociale ongelijkheid?

A

Een stad heeft een rijke en een arme wijk

B

De ene provincie verdient meer dan de andere

C

Mensen met een hoge opleiding verdienen meer dan mensen met een lage

D

Een sloppenwijk heeft geen riolering

Goed is C: het gaat om groepen mensen. A en B gaan over gebieden (ruimtelijk), D beschrijft een gebied met slechte voorzieningen. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

4.3

Ongelijkheid binnen landen

E I N D V R A A G 2

Waarom kan er bij een hoog brp per inwoner toch veel ongelijkheid zijn?

Voorbeeld van een goed antwoord: het brp per inwoner is een gemiddelde. Een paar mensen kunnen heel rijk zijn terwijl de rest weinig verdient, en het brp zegt niets over de verdeling. Daardoor kan er toch ruimtelijke en sociale ongelijkheid zijn. Let op: gemiddelde/verdeling in het antwoord. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

4.3

Ongelijkheid binnen landen

Begrippen

Ruimtelijke ongelijkheid

Verschillen in welvaart en leefomstandigheden tussen gebieden.

Sociale ongelijkheid

Verschillen in welvaart en voorzieningen tussen groepen mensen.

Brp

Bruto Regionaal Product: hoeveel geld er in een regio wordt verdiend.

Brp per inwoner

Het brp gedeeld door het aantal inwoners van de regio.

Sloppenwijk

Wijk met slechte leefomstandigheden, vaak zonder water of riolering.

Loop de begrippen langs en laat de klas ze in eigen woorden zeggen. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash