Klas 4: H1: De indeling van een tekst
Een zakelijke tekst bestaat meestal uit drie delen: inleiding, middenstuk en slot.
In de inleiding van een tekst wordt bijna altijd het onderwerp genoemd. Daarnaast wordt bijvoorbeeld:
• de aanleiding voor het schrijven van de tekst genoemd.
• een voorbeeld bij het onderwerp gegeven.
• een leuk, kort verhaaltje (anekdote) verteld.
• een belangrijke vraag gesteld.
• een mening (over het onderwerp) gegeven.
• de hoofdgedachte van de tekst genoemd.
• een deskundige over het onderwerp geïntroduceerd.
• een korte samenvatting van de tekst gegeven.
Klas 4: H1: De indeling van een tekst
Een zakelijke tekst bestaat meestal uit drie delen: inleiding, middenstuk en slot.
In de inleiding van een tekst wordt bijna altijd het onderwerp genoemd. Daarnaast wordt bijvoorbeeld:
• de aanleiding voor het schrijven van de tekst genoemd.
• een voorbeeld bij het onderwerp gegeven.
• een leuk, kort verhaaltje (anekdote) verteld.
• een belangrijke vraag gesteld.
• een mening (over het onderwerp) gegeven.
• de hoofdgedachte van de tekst genoemd.
• een deskundige over het onderwerp geïntroduceerd.
• een korte samenvatting van de tekst gegeven.
In het middenstuk van een tekst worden verschillende zaken behandeld die met het onderwerp te maken hebben. Dat zijn de deelonderwerpen.
In het slot van een tekst wordt bijvoorbeeld:
• de hoofdgedachte van de tekst genoemd.
• een advies gegeven.
• een conclusie getrokken.
• een korte samenvatting van de tekst gegeven.
• een toekomstverwachting genoemd.
• een vraag uit de inleiding beantwoord.
Doel van een tekst
Informeren, iets uitleggen ( krantenartikel, verslag sportwedstrijd)
Overtuigen, mening geven
Waarschuwen lezer overhalen iets niet te doen ( ideële reclame, folder)
Je tot handelen aan te zetten, je overhalen iets te gaan doen. (reclametekst, uitnodiging, advertentie)
Instrueren, uitleggen ( studietekst, recept, gebruiksaanwijzing)
Adviseren, je raad geven ( folder bijv. apotheek)
Amuseren. ( verhaal, strip)
Mening geven. ( bespreken van een film of boek)
Informeren
Overtuigen
Waarschuwen
Tot handelen aanzetten
Instrueren
Adviseren
Taalverzorging: Aan elkaar of los
In het Nederlands schrijf je twee of meer woorden aan elkaar als die één begrip vormen. Dit doe je bij:
werkwoorden die beginnen met voorzetsels als op, over, na, uit. Bijvoorbeeld: Ik heb mijn kamer opgeruimd. Ik ga mijn kamer opruimen.
samengestelde zelfstandige naamwoorden. Bijvoorbeeld: kassabon, schoonmaakdoekje, langeafstandsloper.
samengestelde aardrijkskundige namen. Bijvoorbeeld: Noord-Holland, Zuid-Afrikaans.
getallen tot en met het woord duizend. Bijvoorbeeld:
108: honderdacht
678: zeshonderdachtenzeventig
2016: tweeduizend zestien
2577: tweeduizend vijfhonderdzevenenzeventig / vijfentwintighonderdzevenenzeventig
17.053.980: zeventien miljoen drieënvijftigduizend negenhonderdtachtig
voorzetsels met woorden als er-, daar-, hier- en waar-. Bijvoorbeeld: ermee, hierbij, waardoor.
twee voorzetsels die achter elkaar staan. Bijvoorbeeld: achteruit, bovenop, tussendoor.
Een samenvatting van de regels over ‘aan elkaar of los’ vind je in het Overzicht spellingregels in de naslag.
Taalverzorging: Aan elkaar of los
Aan elkaar als die één begrip vormen
Werkwoorden die beginnen met voorzetsels als op, over, na, uit
Twee voorzetsels die achter elkaar staan. Bijvoorbeeld: achteruit, bovenop, tussendoor
Samengestelde zelfstandige naamwoorden
Voorzetsels met woorden als er-, daar-, hier- en waar-
Getallen tot en met het woord duizend
De persoonsvorm vind je door:
Zin vragend maken – de persoonsvorm staat vooraan
Zin in andere tijd zetten- de persoonsvorm verandert
Zin van persoon veranderen – van enkelv. Meerv.
De persoonsvorm is altijd een werkwoord!
Het onderwerp vind je door:
Wie / Wat + persoonsvorm? = onderwerp
Persoonsvormen in samengestelde zinnen
Elke zin bevat een persoonsvorm. Een zin met één persoonsvorm en één onderwerp is een enkelvoudige zin.
Zinnen met twee of meer persoonsvormen noem je samengestelde zinnen.
Let op: bij elke persoonsvorm hoort een onderwerp.
Als je van twee losse zinnen één zin maakt, heb je een voegwoord nodig of komt er een komma tussen
Persoonsvormen in samengestelde zinnen
Je weet nu hoe je de persoonsvormen en onderwerpen kunt vinden in samengestelde zinnen, maar hoe spel je die persoonsvormen goed?
Bepaal hoe je het werkwoord moet schrijven. Je kunt daarvoor het schema werkwoordspelling gebruiken.– Toen Sem gisteren het verhaal vertelde, lachten zijn klasgenoten.
Zoek de onderwerpen. Bijvoorbeeld:– Toen Sem (enkelvoud) gisteren het verhaal (vertellen), (lachen) zijn klasgenoten (meervoud).
3 Vul de juiste vorm van het werkwoord in.
2 Kijk of je enkelvoud of meervoud moet gebruiken.
Vaak kun je aan de zin zien welke tijd je moet gebruiken. Bijvoorbeeld:– Toen Sem gisteren het verhaal (vertellen), (lachen) zijn klasgenoten.Aan de woorden ‘toen’ en ‘gisteren’ zie je dat je de verleden tijd moet gebruiken.
1 Kijk of je de tegenwoordige tijd of de verleden tijd moet gebruiken.
Persoonsvormen in samengestelde zinnen
De persoonsvorm vind je door
Vragend maken
Andere tijd zetten
Persoonsvorm = werkwoord
Persoon veranderen= Enkelv - Meerv
Zoek het onderwerp= enkelvoud of meervoud
Samengestelde zin heeft meer persoonsvormen
Heeft vaak meer onderwerpen
Staat vaak een komma in de zin
Staan voegwoorden in ( en, omdat, zodat, maar, voordat)
Welke tijd staat de zin?
Gebruik hey spellingsschema en kies de juiste vorm
Samengestelde zin
Samengestelde zinnen.
Meerdere persoonsvormen
Voegwoord of een komma
Meerder onderwerpen
enkelvoudige zin.
Maar één persoonsvorm
Eén onderwerp
Geen voegwoorden en komma’s
Werkwoordspelling
Is het de persoonsvorm?
Verleden tijd
Tegenwoordige tijd
Schrijf het:
Zo kort mogelijk
Maak het langer om te kijken d of t
Het moet goed blijven klinken
Zo kort mogelijk
Meervoud:
Hele werkwoord bij : jullie, zij, wij
Enkelvoud:
Stam bij ik voor/achter de PV en jij achter de PV
Stam + t bij Hij, zij, u en jij voor de PV
Ja
Nee
Sterk werkw
( verandert lopen - liepen
Meervoud:
Stam = den
Stam + ten
Zwak werkw
Enkelvoud:
Stam + de
Stam + te
Taalverzorging:Woordvolgorde in samengestelde zinnen
Als je van twee losse zinnen één zin maakt, heb je een voegwoord nodig. De woordvolgorde in zo’n samengestelde zin hangt af van het voegwoord.
Als het voegwoord in het midden staat, gebruik dan direct na het voegwoord de volgorde ow-pv. Soms moet er iets tussen het ow en de pv staan.– Volgende week kan Dennis niet, want hij is op trainingskamp.– Ik ben vanmiddag op tijd thuis, maar ik eet niet mee.– Ik kan niet, omdat ik naar een verjaardag moet.
Als het voegwoord vooraan in de zin staat, gebruik dan na de komma de volgorde pv-ow.– Als Mees goed in waterpolo is, kan hij in het nationale team spelen.– Voordat de les begint, drink ik eerst nog een kopje koffie.
Amuseren
H2: Verbanden en signaalwoorden
Signaalwoorden helpen je om verbanden in een tekst te herkennen. In het overzicht hieronder staan de belangrijkste tekstverbanden bij elkaar:
Opsomming ook, tevens, bovendien
Tegenstelling maar, echter, toch, hoewel
Tijdsvolgorde eerst, daarna, dan
Oorzaak-gevolg doordat, daardoor
Algemene uitspraak zo, bijvoorbeeld, zoals
Voorwaarde als, indien, wanneer, in het geval dat
Doel-middel waarmee, zodat, om te
Vergelijking net zo als …., even als
Reden omdat, want, namelijk
Conclusie dus, concluderend
Herhaling hoofdstuk 1Woordbetekenissen zoeken
Je hebt de volgende woordraadstrategieën geleerd om de betekenis van een onbekend woord in een tekst te zoeken:
Zoek in de tekst naar een synoniem: een woord dat ongeveer hetzelfde betekent.
Zoek in de tekst naar een omschrijving van het woord.
Zoek in de tekst naar een voorbeeld. Let op signaalwoorden zoals: bijvoorbeeld, zoals enzovoort.
Zoek in de tekst naar een tegenstelling. Let op signaalwoorden zoals: echter, maar, toch enzovoort.
Zoek in het woord dat je niet kent naar een bekend woorddeel.
Zoek de betekenis van het woord op in het woordenboek. Kies de betekenis die in de tekst past.