Lezen H2 - 4GT

Klas 4: H1: De indeling van een tekst

Een zakelijke tekst bestaat meestal uit drie delen: inleiding, middenstuk en slot.

In de inleiding van een tekst wordt bijna altijd het onderwerp genoemd. Daarnaast wordt bijvoorbeeld:

• de aanleiding voor het schrijven van de tekst genoemd.

• een voorbeeld bij het onderwerp gegeven.

• een leuk, kort verhaaltje (anekdote) verteld.

• een belangrijke vraag gesteld.

• een mening (over het onderwerp) gegeven.

• de hoofdgedachte van de tekst genoemd.

• een deskundige over het onderwerp geïntroduceerd.

• een korte samenvatting van de tekst gegeven.

1 / 23
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNederlandsMiddelbare schoolvmbo g, tLeerjaar 4

In deze les zitten 23 slides, met tekstslides.

time-iconLesduur is: 45 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Klas 4: H1: De indeling van een tekst

Een zakelijke tekst bestaat meestal uit drie delen: inleiding, middenstuk en slot.

In de inleiding van een tekst wordt bijna altijd het onderwerp genoemd. Daarnaast wordt bijvoorbeeld:

• de aanleiding voor het schrijven van de tekst genoemd.

• een voorbeeld bij het onderwerp gegeven.

• een leuk, kort verhaaltje (anekdote) verteld.

• een belangrijke vraag gesteld.

• een mening (over het onderwerp) gegeven.

• de hoofdgedachte van de tekst genoemd.

• een deskundige over het onderwerp geïntroduceerd.

• een korte samenvatting van de tekst gegeven.

In het middenstuk van een tekst worden verschillende zaken behandeld die met het onderwerp te maken hebben. Dat zijn de deelonderwerpen.

In het slot van een tekst wordt bijvoorbeeld:

• de hoofdgedachte van de tekst genoemd.

• een advies gegeven.

• een conclusie getrokken.

• een korte samenvatting van de tekst gegeven.

• een toekomstverwachting genoemd.

• een vraag uit de inleiding beantwoord.

Doel van een tekst

  1. Informeren, iets uitleggen ( krantenartikel, verslag sportwedstrijd)

  2. Overtuigen, mening geven

  3. Waarschuwen lezer overhalen iets niet te doen ( ideële reclame, folder)

  4. Je tot handelen aan te zetten, je overhalen iets te gaan doen. (reclametekst, uitnodiging, advertentie)

  5. Instrueren, uitleggen ( studietekst, recept, gebruiksaanwijzing)

  6. Adviseren, je raad geven ( folder bijv. apotheek)

  7. Amuseren. ( verhaal, strip)

  8. Mening geven. ( bespreken van een film of boek)

Informeren

Overtuigen

Waarschuwen

Tot handelen aanzetten

Instrueren

Adviseren

Taalverzorging: Aan elkaar of los

In het Nederlands schrijf je twee of meer woorden aan elkaar als die één begrip vormen. Dit doe je bij:

  • werkwoorden die beginnen met voorzetsels als op, over, na, uit. Bijvoorbeeld: Ik heb mijn kamer opgeruimd. Ik ga mijn kamer opruimen.

  • samengestelde zelfstandige naamwoorden. Bijvoorbeeld: kassabon, schoonmaakdoekje, langeafstandsloper.

  • samengestelde aardrijkskundige namen. Bijvoorbeeld: Noord-Holland, Zuid-Afrikaans.

  • getallen tot en met het woord duizend. Bijvoorbeeld: 

108: honderdacht

678: zeshonderdachtenzeventig

2016: tweeduizend zestien

2577: tweeduizend vijfhonderdzevenenzeventig / vijfentwintighonderdzevenenzeventig

17.053.980: zeventien miljoen drieënvijftigduizend negenhonderdtachtig

  • voorzetsels met woorden als er-, daar-, hier- en waar-. Bijvoorbeeld: ermee, hierbij, waardoor.

  • twee voorzetsels die achter elkaar staan. Bijvoorbeeld: achteruit, bovenop, tussendoor.

Een samenvatting van de regels over ‘aan elkaar of los’ vind je in het Overzicht spellingregels in de naslag.

Taalverzorging: Aan elkaar of los

Aan elkaar als die één begrip vormen

Werkwoorden die beginnen met voorzetsels als op, over, na, uit

Twee voorzetsels die achter elkaar staan. Bijvoorbeeld: achteruit, bovenop, tussendoor

Samengestelde zelfstandige naamwoorden

Voorzetsels met woorden als er-, daar-, hier- en waar-

Getallen tot en met het woord duizend

De persoonsvorm vind je door:

  • Zin vragend maken – de persoonsvorm staat vooraan

  • Zin in andere tijd zetten- de persoonsvorm verandert

  • Zin van persoon veranderen – van enkelv. Meerv.

De persoonsvorm is altijd een werkwoord!

Het onderwerp vind je door:

  • Wie / Wat + persoonsvorm? = onderwerp

Persoonsvormen in samengestelde zinnen

  • Elke zin bevat een persoonsvorm. Een zin met één persoonsvorm en één onderwerp is een enkelvoudige zin.

  • Zinnen met twee of meer persoonsvormen noem je samengestelde zinnen.

  • Let op: bij elke persoonsvorm hoort een onderwerp.

  • Als je van twee losse zinnen één zin maakt, heb je een voegwoord nodig of komt er een komma tussen

Persoonsvormen in samengestelde zinnen

Je weet nu hoe je de persoonsvormen en onderwerpen kunt vinden in samengestelde zinnen, maar hoe spel je die persoonsvormen goed?

Bepaal hoe je het werkwoord moet schrijven. Je kunt daarvoor het schema werkwoordspelling gebruiken.– Toen Sem gisteren het verhaal vertelde, lachten zijn klasgenoten.

Zoek de onderwerpen. Bijvoorbeeld:– Toen Sem (enkelvoud) gisteren het verhaal (vertellen), (lachen) zijn klasgenoten (meervoud).

3 Vul de juiste vorm van het werkwoord in.

2 Kijk of je enkelvoud of meervoud moet gebruiken.

Vaak kun je aan de zin zien welke tijd je moet gebruiken. Bijvoorbeeld:– Toen Sem gisteren het verhaal (vertellen), (lachen) zijn klasgenoten.Aan de woorden ‘toen’ en ‘gisteren’ zie je dat je de verleden tijd moet gebruiken.

1 Kijk of je de tegenwoordige tijd of de verleden tijd moet gebruiken.

Persoonsvormen in samengestelde zinnen

De persoonsvorm vind je door

Vragend maken

Andere tijd zetten

Persoonsvorm = werkwoord

Persoon veranderen= Enkelv - Meerv

Zoek het onderwerp= enkelvoud of meervoud

  1. Samengestelde zin heeft meer persoonsvormen

  2. Heeft vaak meer onderwerpen

  3. Staat vaak een komma in de zin

  4. Staan voegwoorden in ( en, omdat, zodat, maar, voordat)

Welke tijd staat de zin?

Gebruik hey spellingsschema en kies de juiste vorm

Samengestelde zin

Samengestelde zinnen.

Meerdere persoonsvormen

Voegwoord of een komma

Meerder onderwerpen

enkelvoudige zin.

Maar één persoonsvorm

Eén onderwerp

Geen voegwoorden en komma’s

Werkwoordspelling

Is het de persoonsvorm?

Verleden tijd

Tegenwoordige tijd

Schrijf het:

  • Zo kort mogelijk

  • Maak het langer om te kijken d of t

  • Het moet goed blijven klinken

Zo kort mogelijk

Meervoud:

  • Hele werkwoord bij : jullie, zij, wij

Enkelvoud:

  • Stam bij ik voor/achter de PV en jij achter de PV

  • Stam + t bij Hij, zij, u en jij voor de PV

Ja

Nee

Sterk werkw

( verandert lopen - liepen

Meervoud:

Stam = den

Stam + ten

Zwak werkw

Enkelvoud:

Stam + de

Stam + te

Taalverzorging:Woordvolgorde in samengestelde zinnen

Als je van twee losse zinnen één zin maakt, heb je een voegwoord nodig. De woordvolgorde in zo’n samengestelde zin hangt af van het voegwoord.

  • Als het voegwoord in het midden staat, gebruik dan direct na het voegwoord de volgorde ow-pv. Soms moet er iets tussen het ow en de pv staan.– Volgende week kan Dennis niet,  want  hij is op trainingskamp.– Ik ben vanmiddag op tijd thuis,  maar  ik eet niet mee.– Ik kan niet,  omdat  ik naar een verjaardag moet.

  • Als het voegwoord vooraan in de zin staat, gebruik dan na de komma de volgorde pv-ow.– Als Mees goed in waterpolo is, kan hij in het nationale team spelen.– Voordat de les begint, drink ik eerst nog een kopje koffie.

Amuseren

H2: Verbanden en signaalwoorden

Signaalwoorden helpen je om verbanden in een tekst te herkennen. In het overzicht hieronder staan de belangrijkste tekstverbanden bij elkaar:

  • Opsomming ook, tevens, bovendien

  • Tegenstelling maar, echter, toch, hoewel

  • Tijdsvolgorde eerst, daarna, dan

  • Oorzaak-gevolg doordat, daardoor

  • Algemene uitspraak zo, bijvoorbeeld, zoals

  • Voorwaarde als, indien, wanneer, in het geval dat

  • Doel-middel waarmee, zodat, om te

  • Vergelijking net zo als …., even als

  • Reden omdat, want, namelijk

  • Conclusie dus, concluderend

Herhaling hoofdstuk 1Woordbetekenissen zoeken

Je hebt de volgende woordraadstrategieën geleerd om de betekenis van een onbekend woord in een tekst te zoeken:

  1. Zoek in de tekst naar een synoniem: een woord dat ongeveer hetzelfde betekent.

  2. Zoek in de tekst naar een omschrijving van het woord.

  3. Zoek in de tekst naar een voorbeeld. Let op signaalwoorden zoals: bijvoorbeeld, zoals enzovoort.

  4. Zoek in de tekst naar een tegenstelling. Let op signaalwoorden zoals: echter, maar, toch enzovoort.

  5. Zoek in het woord dat je niet kent naar een bekend woorddeel.

  6. Zoek de betekenis van het woord op in het woordenboek. Kies de betekenis die in de tekst past.