Budgetteren in het huishouden (Economie vmbo), les 1: Uitleg

CONSUMPTIE · BUDGETTEREN

Budgetteren in het huishouden

Examenstof economie vmbo

1 / 23
volgende
Slide 1: Slide
newEditorEconomieMiddelbare schoolvmboLeerjaar 3,4

In deze les zitten 23 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 45 min
Dit is niet oké

Introductie

Uitleg over het huishoudbudget: budgetplan, soorten ontvangsten en uitgaven, tekort en overschot, herleiden, reserveren voor een duur goed en de kilometerprijs. Docent: budget versus werkelijkheid, gemiddelde uitgaven en reserveren zijn KB en GL/TL.

Onderdelen in deze les

CONSUMPTIE · BUDGETTEREN

Budgetteren in het huishouden

Examenstof economie vmbo

Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: EC/K/4A.6 (1-2), 4A.8. Image credit: Museum Rotterdam / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

CONSUMPTIE · BUDGETTEREN

Wat ga je kunnen?

Ik kan een budgetplan lezen, een tekort of overschot herkennen en rekenen met uitgaven per periode, reserveringen en de kilometerprijs.

Deze slide heeft geen instructies

Waar geef jij je geld aan uit?

Verwacht: eten, kleren, telefoon, abonnement, reizen, uitgaan, sparen. Groepeer de woorden: wat elke dag, wat elke maand en wat soms. Dat is de opbouw van de les. Alle leerwegen: budgetplan, soorten ontvangsten en uitgaven, herleiden en kilometerprijs. Alleen KB en GL/TL: budget versus werkelijkheid, tijdelijk en structureel tekort, gemiddelde uitgaven en de reserveringsberekening.

CONSUMPTIE · BUDGETTEREN

Een oud kasboek van een huishouden (collectie Museum Rotterdam)

Wat is een budgetplan?

  • Een budgetplan is een overzicht van wat je verwacht te ontvangen en uit te geven.

  • Stap 1: schrijf je behoeften op en zet ze op volgorde: wat moet, wat wil je graag?

  • Stap 2: stem je uitgaven af op je verwachte ontvangsten.

  • Stap 3: vergelijk ontvangsten en uitgaven. Stap 4: kies wat je met het verschil doet.

Alle leerwegen. Voorbeeld voor de klas: je wilt een telefoon van 300 euro, past dat bij je zakgeld en bijbaantje? Veelgemaakte fout: eerst uitgeven en daarna pas kijken wat er over is. De foto is een oud kasboek: ook vroeger hield een huishouden bij wat er binnenkwam en wat er uitging. Image credit: Museum Rotterdam / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

CONSUMPTIE · BUDGETTEREN

Huishoudontvangsten

  • Ontvangsten zijn het geld dat een huishouden binnenkrijgt.

  • Inkomen uit arbeid: loon of salaris, ook van je bijbaantje.

  • Inkomen uit overdrachten: geld van de overheid zonder dat je ervoor werkt, zoals een uitkering of kinderbijslag.

  • Inkomen uit bezit: rente op spaargeld of huur die je ontvangt van een huurder.

  • Voor een budgetplan tel je de ontvangsten van het hele huishouden bij elkaar op.

Alle leerwegen. De drie soorten inkomen komen uitgebreider aan bod in de les over inkomen. Veelgemaakte fout: zakgeld van je ouders als inkomen uit arbeid zien. Zakgeld hoort bij de ontvangsten van jou, maar komt uit het gezinsbudget.

CONSUMPTIE · BUDGETTEREN

Een winkel met prijskaartjes in Beverwijk (Nationaal Archief, Anefo)

Huishouduitgaven

  • Dagelijkse uitgaven: kleine uitgaven voor elke dag, zoals boodschappen en een broodje.

  • Vaste lasten: uitgaven die elke periode terugkomen, zoals huur, energie en een abonnement.

  • Incidentele uitgaven: onregelmatig en vaak onverwacht, zoals een kapotte fiets of een nieuwe jas.

  • Ook reserveringen en besparingen: geld dat je opzijzet voor later.

Alle leerwegen. Veelgemaakte fout: denken dat vaste lasten altijd precies hetzelfde bedrag zijn. Het gaat erom dat ze steeds terugkomen. Alleen KB en GL/TL: beschrijf je eigen invloed. Jouw bestedingen zijn een deel van de gezinsbestedingen, je hebt invloed op wat jullie uitgeven en je bent nu en later deels zelf verantwoordelijk. Image credit: Bert Verhoeff / Anefo / Wikimedia Commons, CC0

Video: Budgetteren - Een begroting maken (Meneer Katerbarg legt uit). Kijkvraag: noem een voorbeeld van een vaste last en van een incidentele uitgave uit de video. De video heeft het over een begroting: dat is in deze les het budgetplan. Een begrotingstekort of begrotingsoverschot noemen wij hier een liquiditeitstekort of liquiditeitsoverschot. De video is gemaakt voor mavo (vmbo-tl).

Familie Aydin betaalt elke maand 850 euro huur. Welke soort uitgave is dit?

A

Dagelijkse uitgaven

B

Incidentele uitgaven

C

Vaste lasten

D

Een besparing

Huur komt elke maand terug: vaste lasten. Verwachte fout: dagelijkse uitgaven kiezen omdat het elke maand gebeurt.

Vul in

Een budgetplan begint met je behoeften opschrijven en rangschikken, daarna stem je af op de verwachte ontvangsten en uitgaven.

budgetplan
behoeften
ontvangsten
restwaarde
saldo

Eerst behoeften inventariseren en rangschikken, dan afstemmen op wat je verwacht te ontvangen.

CONSUMPTIE · BUDGETTEREN

Een portemonnee met munten en een briefje van 5 euro

Overschot of tekort?

  • Vergelijk je ontvangsten met je uitgaven over dezelfde periode.

  • Ontvangsten hoger dan uitgaven: een liquiditeitsoverschot. Je houdt geld over.

  • Uitgaven hoger dan ontvangsten: een liquiditeitstekort. Je komt geld tekort.

  • Voorbeeld: ontvangsten 1.400 euro, uitgaven 1.250 euro: overschot van 150 euro.

Controle: 1.400 - 1.250 = 150. Alle leerwegen. Veelgemaakte fout: het verschil verkeerd om uitrekenen en een tekort een overschot noemen. Ontvangsten min uitgaven: positief is overschot, negatief is tekort. Image credit: Santeri Viinamäki / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

CONSUMPTIE · BUDGETTEREN

Wat doe je met een tekort of overschot?

  • Past een aankoop in je budgetplan? Dan kun je hem doen. Zo niet, dan kies je iets anders.

  • Bij een overschot kun je sparen of reserveren voor een later doel of een dure aankoop.

  • Bij een tekort kun je bezuinigen (minder uitgeven) of prioriteiten stellen: eerst wat echt moet.

  • Of je gebruikt gereserveerd geld, of je leent. Lenen is alleen verstandig bij een tijdelijk tekort.

  • Hulp bij budgetproblemen: het Nibud (Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting) en de Consumentenbond.

Alle leerwegen. Bezuinigen is minder uitgeven, prioriteiten stellen is kiezen wat eerst moet. Sparen bij een overschot is zinvol als het tijdelijk is. Lenen lost een structureel tekort niet op, want je moet het later met rente terugbetalen. Het Nibud geeft voorlichting over geld en budgetten, de Consumentenbond geeft onafhankelijke informatie aan consumenten.

CONSUMPTIE · BUDGETTEREN

Budget versus werkelijkheid

  • Je budgetplan zegt wat je verwacht. De werkelijke ontvangsten en uitgaven laten zien wat er echt gebeurde.

  • Een tijdelijk tekort komt één keer voor, bijvoorbeeld door een dure reparatie in één maand.

  • Een structureel tekort komt elke periode terug: je geeft steeds meer uit dan je ontvangt.

  • Voorbeeld: ontvangsten 1.400 euro per maand. Uitgaven in vier maanden: 1.400, 1.700, 1.400 en 1.400 euro.

  • Dat is een tijdelijk tekort van 300 euro in maand 2. Zou het elke maand gebeuren, dan is het structureel.

Alleen KB en GL/TL: een budgetplan vergelijken met de werkelijke ontvangsten en uitgaven en vaststellen of een tekort of overschot tijdelijk of structureel is. Controle: 1.700 - 1.400 = 300. BB mag deze dia overslaan. Veelgemaakte fout: één dure maand een structureel tekort noemen.

Hoe noem je het als je uitgaven hoger zijn dan je ontvangsten?

A

Liquiditeitstekort

B

Liquiditeitsoverschot

C

Kilometerprijs

D

Reservering

Meer uitgaven dan ontvangsten is een liquiditeitstekort. Verwachte fout: liquiditeitsoverschot kiezen door het verschil verkeerd om te lezen.

Wanneer is lenen een verantwoorde oplossing?

A

Bij een structureel tekort

B

Bij een liquiditeitsoverschot

C

Bij elke aankoop die je wilt doen

D

Bij een tijdelijk tekort

Een tijdelijk tekort kun je later terugbetalen. Bij een structureel tekort blijft het probleem en komt de rente erbovenop. Het onderscheid tijdelijk en structureel is alleen voor KB en GL/TL; voor BB: lenen kan bij een tijdelijk tekort.

CONSUMPTIE · BUDGETTEREN

Herleiden en gemiddelde

  • Herleiden is een bedrag omrekenen naar een andere periode. Per jaar: per maand x 12, per week x 52, per kwartaal x 4.

  • Omgekeerd deel je: een jaarbedrag : 12 is per maand, een jaarbedrag : 4 is per kwartaal.

  • Voorbeeld: een sportabonnement van 15 euro per maand is 15 x 12 = 180 euro per jaar.

  • Het gemiddelde = totaal : aantal perioden.

  • Voorbeeld: in 4 weken geeft Mina 18, 22, 15 en 25 euro uit. Totaal 80 euro, gemiddeld 20 euro per week.

Controle: 15 x 12 = 180 en 18 + 22 + 15 + 25 = 80 en 80 : 4 = 20. Herleiden: alle leerwegen. Het gemiddelde berekenen: alleen KB en GL/TL. Veelgemaakte fout: per maand en per week door elkaar halen. Een jaar heeft 12 maanden, 4 kwartalen en 52 weken.

CONSUMPTIE · BUDGETTEREN

Een laptop: een duur goed dat je jaren gebruikt

Reserveren voor een duur goed

  • Hoe lang je een goed gebruikt is de gebruiksduur. Wat het daarna nog waard is, is de restwaarde.

  • Reservering per maand = (aanschafwaarde - restwaarde) : gebruiksduur in maanden.

  • Voorbeeld: laptop van 840 euro, restwaarde 120 euro, gebruiksduur 3 jaar (36 maanden).

  • (840 - 120) : 36 = 720 : 36 = 20 euro per maand reserveren.

Controle: 840 - 120 = 720 en 720 : 36 = 20. Alleen KB en GL/TL. Veelgemaakte fouten: de restwaarde vergeten af te trekken en de gebruiksduur in jaren laten staan terwijl de vraag om maanden vraagt (3 jaar = 36 maanden). Image credit: Jaokov / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

CONSUMPTIE · BUDGETTEREN

Fietsen en scooters in Amsterdam, 2009

De kilometerprijs

  • De kilometerprijs is wat een kilometer kost: totale kosten : aantal kilometers.

  • Tel alle kosten in de periode op, bijvoorbeeld bij een bromscooter benzine, verzekering en onderhoud.

  • Voorbeeld: bromscooter, 900 euro per jaar, 3.000 kilometer: 900 : 3.000 = 0,30 euro per kilometer.

  • Zo vergelijk je fiets, bromscooter, auto, bus en trein.

Controle: 900 : 3.000 = 0,30. Alle leerwegen. Veelgemaakte fout: de som omdraaien (kilometers gedeeld door kosten). Reken in dezelfde periode: kosten van een jaar en kilometers van datzelfde jaar. Image credit: Eric Molina / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

Hoe reken je een bedrag per jaar om naar een bedrag per maand?

A

Bedrag x 12

B

Bedrag : 12

C

Bedrag : 52

D

Bedrag x 52

Een jaar heeft 12 maanden, dus je deelt door 12. Verwachte fout: vermenigvuldigen in plaats van delen.

Vul in

De reservering per maand is (aanschafwaarde min restwaarde) gedeeld door de gebruiksduur in maanden.

restwaarde
gebruiksduur
kilometerprijs
saldo

Alleen KB en GL/TL. Aanschafwaarde min restwaarde, gedeeld door de gebruiksduur in maanden.

Wat vond je het lastigst in deze les?

1

Soorten ontvangsten en uitgaven

2

Tekort en overschot

3

Herleiden en gemiddelde

4

Reserveren en kilometerprijs

Gebruik de uitkomst om de examentraining te sturen.

Waarom maak je een budgetplan?

Goed antwoord: zo zie je vooraf of je ontvangsten genoeg zijn voor je uitgaven en kun je kiezen wat je doet bij een tekort of overschot. Verwachte fout: zeggen dat het alleen is om te sparen.

CONSUMPTIE · BUDGETTEREN

Begrippen (1/2)

  • budgetplan: Overzicht van de verwachte ontvangsten en uitgaven in een periode.

  • vaste lasten: Uitgaven die elke periode terugkomen, zoals huur en energie.

  • dagelijkse uitgaven: Kleine uitgaven voor elke dag, zoals boodschappen.

  • incidentele uitgaven: Uitgaven die onregelmatig voorkomen, zoals een reparatie.

  • reservering: Geld dat je elke maand opzijzet voor een duur goed.

Deze slide heeft geen instructies

CONSUMPTIE · BUDGETTEREN

Begrippen (2/2)

  • restwaarde en gebruiksduur: Wat een goed na gebruik nog waard is, en hoe lang je het gebruikt.

  • liquiditeitstekort en liquiditeitsoverschot: Meer uitgaven dan ontvangsten, of juist meer ontvangsten dan uitgaven.

  • tijdelijk en structureel tekort: Een tekort dat eenmalig is, of dat elke periode terugkomt.

  • kilometerprijs: Totale kosten gedeeld door het aantal gereden kilometers.

  • Nibud: Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting: helpt bij budgetten.

Deze slide heeft geen instructies