Les 5: Transport door membranen (ABS)

• Biologie
• Middelbare school
• mavo, havo, vwo
• Leerjaar 1-6

              Startklaar

1. Startklaar

Bij de start van iedere les verwelkomt de docent de leerlingen bij de ingang van de deur, noemt leerlingen bij naam, maakt oogcontact en besteedt aandacht aan hun welbevinden. De docent geeft het goede voorbeeld en spreekt hoge verwachtingen uit voor het verloop van de les door succescriteria op gewenst gedrag, schooltaal en effectief leren te benoemen. De leerlingen zijn startklaar: ingelogd in LessonUp, telefoons opgeborgen in het Zakkie, en JdW-map op tafel.

Even over celmembranen voordat we verdergaan met BS 1.5

Video van 3:00 minuten (vanaf 14:00) in de vorige LU presentatie)

Thema 1 Inleiding in de biologie

1.5 Transport door membranen

           Leerdoelen

- Je kunt de concentratie van een oplossing berekenen (T)

- Je kunt uitleggen wat diffusie en osmose is en toelichten welke rol speelt osmose bij de stevigheid van planten (T)

- Je kunt beschrijven hoe transport van stoffen via celmembranen plaatsvindt (T)

3. Leerdoelgericht werken

De docent geeft het onderwerp, RTTI geformuleerde leerdoelen en de lesopbouw aan. De docent weet de leerdoelen goed te laten aansluiten bij de voorkennis en het (taal)niveau van de leerlingen. Gedurende de les wordt continu een terugkoppeling naar de leerdoelen gemaakt om de mate van beheersing te controleren.   

Wat betekent concentratie? Wisbord

Concentratie 

De concentratie geeft de hoeveelheid opgeloste stof in een bepaalde hoeveelheid oplosmiddel (vaak water) aan.

Lage concentratie

Hoge concentratie

Verdunnen

Concentreren

Concentratie? Wat is dat?

Concentratie wordt vaak uitgedrukt in:

gram/liter, 

in percentages (%), of 

in parts per million (ppm).

Fysiologische zoutoplossing die je in ziekenhuizen toegediend krijgt  bevat 0,9% zout (NaCl).

In het laboratorium waar je met hele kleine concentraties werkt wordt er ook wel eens uitgedrukt in ppm.

Volgende vraag verwacht ik niet dat jullie het weten. Waarom 0,9% NaCl toedienen aan patient?

Maak op blz 51 opgave 77 t/m 79.
Schrijf de op je wisbord

Concentratie berekenen

9 g zout op te lossen in 991 g water. Samen 1000 gram.

9 gram zout  in een totaalgewicht van 1000 gram.

​1000​​9​​⋅100=0,9

%

Zelfde principe voor vloeistoffen

Mustafa doet 10 milliliter (mL) suiker in 150 mL water. Wat is de concentratie suiker? Druk uit in 2 decimalen nauwkeurig

​160​​10​​⋅100=6,25

%

parts per million (ppm)

1 ppm = 

400 ppm = 

​1000,000​​1​​⋅100=0,001

%

​1000,000​​400​​⋅100=0,04

%

           Leerdoelen

- Je kunt de concentratie van een oplossing berekenen (T)

- Je kunt uitleggen wat diffusie en osmose is en toelichten welke rol speelt osmose bij de stevigheid van planten (T)

- Je kunt beschrijven hoe transport van stoffen via celmembranen plaatsvindt (T)

3. Leerdoelgericht werken

De docent geeft het onderwerp, RTTI geformuleerde leerdoelen en de lesopbouw aan. De docent weet de leerdoelen goed te laten aansluiten bij de voorkennis en het (taal)niveau van de leerlingen. Gedurende de les wordt continu een terugkoppeling naar de leerdoelen gemaakt om de mate van beheersing te controleren.   

Wat gebeurt er als je een theezak doet in een kopje met water?

https://youtube.com/shorts/YmDiCAm3BsA?si=jShBfEsl_8RqAUCZ

                  Diffussie   (leerdoel 2)                  

Verplaatsing van een stof van een plaats met een hoge 

concentratie naar een plaats met een lage concentratie van die stof. Totdat de concentraties evenveel zijn

Gaan de deeltjes ook zo door het celmembraan?

Hoe zit dat bij de celmembraan?

blz 47 BvJ boek A

Gaan de deeltjes ook zo tussen de buitenkant van de cel en de binnenkant? 

leerdoel 3 Je kunt beschrijven hoe transport van stoffen via celmembranen plaatsvindt (T)

Deeltjes zoals glucose en watermoleculen kunnen niet vrij bewegen door het celmembraan.

Alleen het celmembraan bevat wel membraaneiwitten zoals aquaporine. 

Geen water en deeltjes transport

Water transport via aquaporine membraaneiwitten

aquaporine

membraan-

eiwit

Osmose    (leerdoel 2)

Diffusie van water door een semi-permeabel membraan.

Lagere osmostische waarde =

Hogere osmostische waarde =

Dezelfde osmostische waarde =

isotoon

 Dus osmose is

De verplaatsing van water door een semi-permeabel membraan van een plaats met een lage osmotische waarde naar een plek met een hoge osmotische waarde

Osmose bij planten.

Samengevat:

Leerdoel 1 en 2a 

Maak opdracht 82 op blz. 1.5

Je eet chips waar veel zout in zit. Welke situatie krijg je?

Jam die veel glucose bevat bederft niet. Hoe komt dat?

Gedemineraliseerd water bevat geen mineralen. Meneer Aribas is op zijn 15e tijdens scheikunde practicum de les uit gestuurd

Wat gebeurt er als je demiwater drinkt?

Je doet dressing op de salade. Na lang staan worden de groenten in salade slap. Waarom?

Stap 1 oorzaak: Kies uit de woorden lage osmotische waarde, hoge osmotische waarde,

  hypertoon, hypotoon of isotoon, 

Stap 2 gevolg: plasmolyse, grensplasmolyse of turgor.

A

           Leerdoelen

- Je kunt de concentratie van een oplossing berekenen (T)

- Je kunt uitleggen wat diffusie en osmose is en toelichten welke rol speelt osmose bij de stevigheid van planten (T)

- Je kunt beschrijven hoe transport van stoffen via celmembranen plaatsvindt (T)

3. Leerdoelgericht werken

De docent geeft het onderwerp, RTTI geformuleerde leerdoelen en de lesopbouw aan. De docent weet de leerdoelen goed te laten aansluiten bij de voorkennis en het (taal)niveau van de leerlingen. Gedurende de les wordt continu een terugkoppeling naar de leerdoelen gemaakt om de mate van beheersing te controleren.   

leerdoel 3 Je kunt beschrijven hoe transport van stoffen via celmembranen plaatsvindt (T)

water transport door aquaporines is passief transport. 

Gaat van hoge concentratie naar lage.

Kost geen energie.

Toch weet jij stiekem dat cellen heel veel deeltjes bevatten. 

Zoals glucose, verschillende eiwitten, vetzuren en ionen?

Maar hoe komen deze deeltjes alleen de cel in?

We hebben toch geleerd dat alleen water via de

aquaporines heen kan?

Actief transport door membranen

Wat zijn de verschillen tussen actief transport en actief transport door de celmembraan?

Noem twee verschillen op

Passief transport

1- Alleen van hoge concentratie naar lage concentratie

2- kost geen energie

voorbeelden: osmose en diffusie

Actief transport

- kan ook van lage concentratie naar hoge concentratie. en andersom

- Kost energie (ATP)

bijvoorbeeld transport van glucose en ionen naar de cel IN of de cel uit

opgave 

86 en 87 maken op blz 57

Nooit doen! zout op slak gooien. Waarom niet?

Vroeger, toen ze geen koelkasten hadden, deden gevangen vissen in zout leggen. Leg uit waarom?

           Hebben we de leerdoelen bereikt?

- Je kunt de concentratie van een oplossing berekenen (T)

- Je kunt uitleggen wat diffusie en osmose is en toelichten welke rol speelt osmose bij de stevigheid van planten (T)

- Je kunt beschrijven hoe transport van stoffen via celmembranen plaatsvindt (T)

3. Leerdoelgericht werken

De docent geeft het onderwerp, RTTI geformuleerde leerdoelen en de lesopbouw aan. De docent weet de leerdoelen goed te laten aansluiten bij de voorkennis en het (taal)niveau van de leerlingen. Gedurende de les wordt continu een terugkoppeling naar de leerdoelen gemaakt om de mate van beheersing te controleren.   

Huiswerk

1) blz 57 opgaven 83, 85, 86 en 87 (4 opgaven maar) 

2) Lees 1.5 natuurwetenschappelijk onderzoek hoofdstuk

+ 

3) Bereid de handout practicum door

Volgende week ga je bovenstaande stof nodig hebben.

           Begrippen
           uit deze les

oplosmiddel, concentratie, ppm, diffusie, diffusiesnelheid, permeabel membraan, semipermeabel, selectief permeabel, osmose, osmotische waarde, osmotische druk, aquaporine, isotoon, hypotoon, hypertoon, turgor, turgescent, plasmolyse, concentratieverval, passief transport, ionentransport, porie-eiwitten, transporteiwitten, actief transport, endocytose, endosoom, fagocytose, voedselvacuole

Eindslide.

Ruimte voor een afsluitend woord.