Persoonlijke verzorging en mogelijke bed complicaties
Les 3, Verzorgende IG & Verpleegkundige leerjaar 1
Persoonlijke verzorging en mogelijke bed complicaties
Les 3, Verzorgende IG & Verpleegkundige leerjaar 1
Vandaag gaan we het hebben over persoonlijke verzorging en bedcomplicaties.
Persoonlijke verzorging lijkt misschien iets heel gewoons, maar als zorgverlener heeft het veel meer betekenis dan alleen iemand wassen of aankleden. Tijdens de persoonlijke verzorging ondersteun je de cliënt, maar je observeert ook hoe het met iemand gaat.
Daarnaast kijken we vandaag naar wat er met het lichaam kan gebeuren wanneer iemand langere tijd in bed ligt
Terugblik vorige les
Ergonomie, veiligheid en privacy
Ergonomie:
Wat is één ding waar je op let om veilig en gezond te werken?
Veiligheid:
Noem één voorbeeld van een onveilige situatie in een zorgkamer.
Privacy:
Wat mag je niet zomaar doen met de gegevens van een cliënt?
Voordat we met de nieuwe les beginnen, kijken we kort terug naar de vorige les. Toen hebben we het gehad over ergonomie, veiligheid en privacy. Ik wil graag kijken wat jullie daarvan nog weten.
Situatie 1, Wat zou jij doen?
Je helpt meneer Jansen met wassen.
Hij kan zijn gezicht en bovenlichaam zelf wassen, maar zegt:
"Doe jij het maar, ik ben moe."
Je neemt alles over
Je laat hem alles zelf doen
Je kijkt wat hij zelf kan en ondersteunt waar nodig
Stel je voor: je helpt meneer Jansen met wassen. Hij kan zijn gezicht en bovenlichaam zelf wassen, maar zegt: ‘Doe jij het maar, ik ben moe.’ Wat zou jij doen?”
“Je kunt misschien denken: hij vraagt het, dus ik neem het over. Maar in de zorg kijken we eerst naar wat iemand zelf nog kan.”
“Als iemand bijvoorbeeld alleen vandaag moe is, kun je misschien een beetje ondersteunen. Maar je wilt niet automatisch alles overnemen.”
Antwoord: C – Je kijkt wat hij zelf kan en ondersteunt waar nodig.
Dit noemen we het stimuleren van de zelfredzaamheid.
Situatie 2, Wat zou jij doen?
Mevrouw ligt al drie dagen veel in bed.
Ze eet en drinkt weinig en beweegt nauwelijks.
Dan een tweede situatie. Mevrouw ligt al drie dagen veel in bed. Ze eet en drinkt weinig en beweegt nauwelijks.”
“Wat denken jullie: welke gevolgen kan dit hebben voor mevrouw?”
Laat studenten eerst kort reageren.
Precies, langdurig weinig bewegen kan verschillende problemen veroorzaken. Vandaag gaan we die bedcomplicaties één voor één bekijken.
Na deze les kan ik:
uitleggen wat persoonlijke verzorging en ADL betekent
verschillende bedcomplicaties herkennen
vertellen hoe ik bedcomplicaties kan voorkomen
passende zorg bieden bij persoonlijke verzorging
Dit zijn de doelen voor vandaag. Aan het einde van de les wil ik dat jullie kunnen uitleggen wat persoonlijke verzorging en ADL betekenen.
Daarnaast gaan we verschillende bedcomplicaties herkennen en kijken hoe je deze kunt voorkomen.”
“Maar misschien wel het belangrijkste: jullie moeten uiteindelijk kunnen bepalen welke zorg een cliënt nodig heeft en wat de cliënt nog zelf kan doen.
Wat verstaan jullie onder 'persoonlijke verzorging'
Als je het woord persoonlijke verzorging hoort, waar denk je dan aan?
Laat studenten voorbeelden noemen.
“Denk bijvoorbeeld aan wassen, tandenpoetsen, haren verzorgen, aankleden en huidverzorging.”
Maar persoonlijke verzorging gaat niet alleen over het lichamelijke. Het gaat ook over welzijn, waardigheid en zelfstandigheid
Persoonlijke verzorging
Persoonlijke verzorging
Ondersteuning bij de dagelijkse verzorging van het lichaam en het behouden van welzijn en zelfredzaamheid.
Belangrijk uitgangspunt
"Wat kan de cliënt zelf?"
→ Ondersteunen waar mogelijk
→ Overnemen waar nodig
Persoonlijke verzorging betekent dat je iemand ondersteunt bij de dagelijkse verzorging van het lichaam. Maar daarbij is het belangrijk dat je niet automatisch alles overneemt.”
“Daarom hebben we één belangrijke vraag: Wat kan de cliënt zelf?”
Je ondersteunt waar dat mogelijk is en neemt alleen over waar dat nodig is.
Denk bijvoorbeeld aan:
* wassen en douchen
* mondzorg
* haren verzorgen
* scheren
* nagelverzorging
*aan- en uitkleden
* toiletgang
* continentiezorg
* huidverzorging
Persoonlijke verzorging is meer dan schoon worden!
Opdracht: Waarom is persoonlijke zorg belangrijk?
💬 Bespreek dit kort met je buur.
En schrijf op post-its waar je aan denkt en bij welk kopje dit past.
Denk aan:
🧍 Lichamelijk – Wat doet het met het lichaam?
❤️ Psychisch – Hoe kan de cliënt zich voelen?
👥 Sociaal – Wat betekent het voor contact met anderen?
🙋 Zelfredzaamheid – Wat kan de cliënt zelf blijven doen?
Persoonlijke verzorging is dus veel meer dan iemand schoonmaken. Het heeft invloed op verschillende gebieden.
Denk bijvoorbeeld aan het lichamelijke: een goede verzorging helpt om de huid en het lichaam gezond te houden.
Maar iemand kan zich ook psychisch beter voelen wanneer hij zich schoon, fris en verzorgd voelt.
Sociaal kan persoonlijke verzorging invloed hebben op hoe iemand contact maakt met anderen. En tot slot is zelfredzaamheid belangrijk: wat kan iemand nog zelf?
Jullie gaan dit nu zelf bedenken. Bespreek het kort met je buur en schrijf jullie ideeën op post-its.
Daarna kijken we samen waar de antwoorden bij passen.
Er kunnen natuurlijk meerdere antwoorden goed zijn. Het belangrijkste is dat jullie begrijpen dat persoonlijke verzorging invloed heeft op meerdere onderdelen van het leven van een cliënt.
Observeren tijdens persoonlijke verzorging
Tijdens de verzorging zie je veel.
Kleur van de huid
Droogte of smetten
Blauwe plekken of wondjes
Zwelling of pijn
Stemming en contact
Een heel belangrijk onderdeel van persoonlijke verzorging is observeren.
Terwijl jij iemand helpt wassen, ben je niet alleen bezig met wassen. Je kijkt ondertussen naar de cliënt.
Hoe ziet de huid eruit? Zie je roodheid, wondjes of blauwe plekken? Is de huid droog of juist vochtig? Heeft iemand pijn? En hoe gedraagt de cliënt zich?
Je hebt dus tijdens een gewone verzorgingshandeling eigenlijk een belangrijk observatiemoment.
Zelfstandig werken met Take care
Opdracht: Zoek het op
Individueel 15 min
Gebruik je boek en Take Care
Jullie gaan nu zelfstandig aan de slag met Take Care. Jullie krijgen hiervoor 15 minuten.
Gebruik jullie boek en Take Care om de informatie op te zoeken. Probeer niet alleen het antwoord letterlijk over te nemen, maar zorg dat je begrijpt wat je leest.
Als je iets niet begrijpt, probeer eerst samen met je buur te kijken of jullie eruit komen. Daarna kun je mij om hulp vragen
Longontsteking, wat is het?
Een ontsteking van het longweefsel. Bij langdurig bedrust is er een groter risico op het ontstaan van een longontsteking.
Een longontsteking is een ontsteking van het longweefsel. Wanneer iemand langere tijd bedrust heeft, neemt het risico hierop toe.
Dat betekent niet dat iedereen die in bed ligt automatisch een longontsteking krijgt.
Het risico wordt groter wanneer iemand weinig beweegt en bijvoorbeeld minder goed kan doorademen of slijm kan ophoesten.
Longontsteking, hoe kan het ontstaan bij bedrust?
Weinig bewegen
Oppervlakkig ademhalen
Slijm blijft gemakkelijker in de luchtwegen zitten
Minder goed ophoesten
Waarom kan bedrust ervoor zorgen dat iemand meer risico loopt?
Als je weinig beweegt, adem je vaak minder diep. Daardoor kan slijm gemakkelijker in de luchtwegen blijven zitten.
Normaal gesproken hoest je slijm op en adem je regelmatig diep in. Bij iemand die veel in bed ligt, kan dit minder goed gebeuren.
Longontsteking, waar let je op?
Hoesten
Benauwdheid
Koorts
Sneller ademen
Vermoeidheid
Als zorgverlener moet je weten welke signalen je kunt herkennen.
Denk aan hoesten, benauwdheid, koorts, sneller ademen en vermoeidheid.
Je hoeft als verzorgende of verpleegkundige niet zelf de diagnose te stellen. Je observeert veranderingen en geeft deze volgens de afspraken door.
Longontsteking, hoe voorkom je het?
Regelmatig van houding veranderen
Zo veel mogelijk mobiliseren en bewegen
De cliënt regelmatig rechtop laten zitten
Diep ademhalen stimuleren
Voldoende drinken, als dit is toegestaan
Ophoesten van slijm stimuleren
Wat kunnen we doen om het risico te verkleinen?”
Een belangrijke manier is bewegen en mobiliseren. Ook regelmatig van houding veranderen en de cliënt rechtop laten zitten kan helpen.
Daarnaast kun je, wanneer dit is toegestaan, voldoende drinken stimuleren en de cliënt stimuleren om slijm op te hoesten.
Het belangrijkste om te onthouden is: bewegen, houding veranderen en goed observeren.
Contracturen, wat is het?
Een gewricht kan steeds moeilijker bewegen doordat spieren, pezen en/of gewrichtskapsels verkorten of verstijven.
De volgende bedcomplicaties is een contractuur.
Bij een contractuur wordt een gewricht steeds moeilijker beweegbaar doordat spieren, pezen en/of het gewrichtskapsel verkorten of verstijven.
Denk bijvoorbeeld aan iemand die lange tijd met zijn arm of been in dezelfde houding ligt.
Contracturen, hoe kan het ontstaan bij bedrust?
Langdurig in dezelfde houding liggen
Weinig bewegen
Gewrichten worden onvoldoende bewogen
Een belangrijke oorzaak is langdurig in dezelfde houding liggen en weinig bewegen.
Als een gewricht onvoldoende wordt bewogen, kan de bewegingsmogelijkheid steeds kleiner worden.
Daarom is het belangrijk om tijdens de zorg te kijken: welke beweging kan deze cliënt nog zelf maken?
Contracturen, waar let je op?
Bewegingsbeperking
Stijfheid
Pijn bij bewegen
Moeite met dagelijkse handelingen
Je kunt bijvoorbeeld letten op stijfheid en een bewegingsbeperking.
De cliënt kan ook pijn ervaren bij het bewegen en steeds meer moeite krijgen met dagelijkse handelingen.
Een cliënt die bijvoorbeeld eerst zelfstandig zijn arm kon bewegen tijdens het wassen, kan daar later steeds meer hulp bij nodig hebben.
Contracturen, hoe voorkom je het?
Regelmatig bewegen
Mobiliseren
Houding regelmatig veranderen
Zelfredzaamheid stimuleren
Bewegingen uitvoeren binnen de mogelijkheden van de cliënt
Preventie betekent hier vooral: blijven bewegen binnen de mogelijkheden van de cliënt.
Stimuleer de cliënt om zelf te bewegen en mobiliseer regelmatig wanneer dat mogelijk is.
Ook het regelmatig veranderen van houding is belangrijk.
Trombose, wat is het?
Een bloedstolsel dat een bloedvat kan afsluiten.
Bij langdurige immobiliteit is er een verhoogd risico op trombose.
Bij trombose ontstaat een bloedstolsel dat een bloedvat kan afsluiten.
Bij langdurige immobiliteit is het risico op trombose verhoogd.
Daarom is bewegen bij cliënten die veel in bed liggen zo belangrijk.
Trombose, hoe kan het ontstaan bij bedrust?
De benen bewegen weinig
De bloedstroom wordt trager
De kuitspierpomp werkt minder goed
Wanneer iemand weinig met zijn benen beweegt, stroomt het bloed minder goed.
De kuitspieren helpen normaal gesproken bij het terugstromen van bloed uit de benen. Als iemand nauwelijks beweegt, werkt deze spierpomp minder goed.
Trombose, waar let je op?
Bij een been kan sprake zijn van:
Zwelling
Pijn
Warmte
Roodheid
⚠️ Let op: klachten kunnen ook ontbreken.
Bij een been kunnen klachten ontstaan zoals zwelling, pijn, warmte en roodheid.
Maar let goed op: klachten kunnen ook ontbreken. Je kunt dus niet zeggen: ‘Er is geen pijn, dus er is geen trombose.
Als je iets opvallends ziet of de cliënt klachten heeft, volg je de afspraken van de organisatie en meld je dit.
Trombose, hoe voorkom je het?
Zo snel mogelijk en regelmatig mobiliseren volgens afspraken
Been- en voetbewegingen stimuleren
Voldoende bewegen binnen de mogelijkheden
Preventieve maatregelen uitvoeren volgens voorschrift/protocol
Ook hier zien we weer hoe belangrijk mobiliseren is.
Laat de cliënt, wanneer dat mogelijk en volgens de afspraken is, regelmatig bewegen. Je kunt bijvoorbeeld been- en voetbewegingen stimuleren.
Decubitus, wat is het?
Schade aan de huid en/of het onderliggende weefsel door langdurige druk en/of schuifkrachten.
Decubitus kennen jullie misschien ook als doorligwonden.
Decubitus is schade aan de huid en/of het onderliggende weefsel door langdurige druk en/of schuifkrachten.
Vooral cliënten die weinig kunnen bewegen hebben een verhoogd risico.
Decubitus, hoe kan het ontstaan bij bedrust?
Bij plaatsen waar weinig weefsel tussen huid en bot zit, bijvoorbeeld:
Hielen
Stuit
Heupen
Enkels
Decubitus ontstaat vaak op plekken waar weinig weefsel tussen de huid en het bot zit.
Denk bijvoorbeeld aan de hielen, stuit, heupen en enkels.
Als daar langdurig druk op staat, kan het weefsel beschadigd raken.
Decubitus, waar let je op?
Roodheid
Verandering van de huid
Pijn
Wondvorming
Warmte of zwelling
Tijdens de verzorging is huidobservatie daarom heel belangrijk.
Je kijkt naar roodheid en veranderingen van de huid. Ook pijn, wondvorming, warmte of zwelling kunnen signalen zijn.
Dit is precies waarom persoonlijke verzorging ook een belangrijk observatiemoment is.
Decubitus, graad 1, 2, 3, 4
Graad 1: De huid is intact, maar rood, blauw of paars van kleur. De roodheid verdwijnt niet als je erop drukt (niet-wegdrukbare roodheid). De plek kan warm aanvoelen of verhard zijn.
Graad 2: De bovenste huidlaag (epidermis en/of dermis) is beschadigd. Dit ziet eruit als een oppervlakkige wond, een schaafplek of een blaar (open of dicht).
Tijdens de verzorging is huidobservatie daarom heel belangrijk.
Je kijkt naar roodheid en veranderingen van de huid. Ook pijn, wondvorming, warmte of zwelling kunnen signalen zijn.
Dit is precies waarom persoonlijke verzorging ook een belangrijk observatiemoment is.
Graad 3: Diepe huidbeschadiging. Alle lagen van de huid zijn beschadigd en het onderhuidse vetweefsel is zichtbaar of afgestorven. Je kunt diepe wonden of holvorming zien.
Graad 4: Ernstige beschadiging waarbij spieren, pezen of zelfs het bot blootliggen en zijn beschadigd. Er is sprake van dood weefsel (necrose), dat zwart, geel of wit van kleur kan zijn
Tijdens de verzorging is huidobservatie daarom heel belangrijk.
Je kijkt naar roodheid en veranderingen van de huid. Ook pijn, wondvorming, warmte of zwelling kunnen signalen zijn.
Dit is precies waarom persoonlijke verzorging ook een belangrijk observatiemoment is.
Graad 1
Graad 2
Graad 3
Graad 4
Tijdens de verzorging is huidobservatie daarom heel belangrijk.
Je kijkt naar roodheid en veranderingen van de huid. Ook pijn, wondvorming, warmte of zwelling kunnen signalen zijn.
Dit is precies waarom persoonlijke verzorging ook een belangrijk observatiemoment is.
Decubitus, hoe voorkom je het?
Regelmatig wisselen van houding
Mobiliseren
Huid observeren
Druk en schuifkrachten zoveel mogelijk voorkomen
Huid schoon en droog houden
Voeding en vochtinname in de gaten houden
Preventie bestaat onder andere uit regelmatig wisselen van houding en mobiliseren.
Daarnaast observeer je de huid en probeer je druk en schuifkrachten zoveel mogelijk te voorkomen.
Ook een schone en droge huid is belangrijk. Verder houd je voeding en vochtinname in de gaten.
Smetplekken, wat is het?
Een geïrriteerde en ontstoken huid in een huidplooi. Dit wordt ook wel intertrigo genoemd.
Waar ontstaan ze vaak?
Onder de borsten
Onder de buik
In de liezen
Tussen huidplooien
Een smetplek is een geïrriteerde en ontstoken huid in een huidplooi.
Dit wordt ook intertrigo genoemd.
Je ziet dit bijvoorbeeld onder de borsten, onder de buik of in de liezen.
Juist bij persoonlijke verzorging kom je deze plekken tegen, daarom is goed observeren belangrijk.
Smetplekken, hoe kan het ontstaan bij bedrust?
Warmte
Vocht
Wrijving
Huid-op-huidcontact
Minder goede ventilatie
Bij smetplekken spelen vooral warmte, vocht en wrijving een rol.
Bij huid-op-huidcontact blijft er minder lucht bij de huid komen. Hierdoor kan de huid week en geïrriteerd raken.
Smetplekken, waar let je op?
Rode huid
Vochtige huid
Branderig gevoel
Jeuk
Pijn
Je kunt een rode of vochtige huid zien.
De cliënt kan ook aangeven dat het brandt, jeukt of pijn doet.
Vraag daarom tijdens de verzorging ook regelmatig hoe iets voelt. De cliënt kan zelf een belangrijk signaal geven.
Smetplekken, hoe voorkom je het?
Huidplooien goed verzorgen
Huid schoon en droog houden
Vocht tijdig verwijderen
Wrijving zoveel mogelijk voorkomen
Regelmatig observeren
Bij het voorkomen van smetplekken is het belangrijk om huidplooien goed te verzorgen.
De huid moet schoon en droog blijven. Vocht moet je tijdig verwijderen en wrijving probeer je zoveel mogelijk te voorkomen.
Ook hier geldt weer: regelmatig observeren.
Spieratrofie, wat is het?
Afname van de spiermassa en spierkracht.
Spieratrofie betekent dat de spiermassa en spierkracht afnemen.
Dit kan gebeuren wanneer spieren langere tijd weinig of niet worden gebruikt.
Spieratrofie, hoe kan het ontstaan bij bedrust?
Wanneer spieren langere tijd weinig of niet worden gebruikt, neemt de spierkracht af.
Eigenlijk is het heel logisch: spieren die je weinig gebruikt worden minder sterk.
Als iemand langere tijd in bed ligt en nauwelijks beweegt, neemt de spierkracht af.
Daarom is het zo belangrijk om een cliënt niet onnodig dingen uit handen te nemen.
Spieratrofie, waar let je op?
Minder spierkracht
Minder mobiliteit
Sneller vermoeid
Meer hulp nodig bij ADL
Grotere kans op vallen
Moeilijker om zelfstandig te functioneren
Je kunt bijvoorbeeld merken dat iemand minder spierkracht heeft.
De cliënt kan minder goed bewegen, sneller vermoeid zijn en meer hulp nodig hebben bij ADL.
Daardoor kan uiteindelijk ook de kans op vallen toenemen en kan iemand minder zelfstandig functioneren.
Spieratrofie, hoe voorkom je het?
Cliënt stimuleren om zoveel mogelijk zelf te doen
Regelmatig mobiliseren
Bewegen binnen de mogelijkheden van de cliënt
Activiteiten uit de dagelijkse verzorging benutten als oefenmoment
Langdurige bedrust zoveel mogelijk beperken
De belangrijkste boodschap hier is: laat de cliënt zoveel mogelijk zelf doen.
Als iemand zelf zijn gezicht kan wassen, laat je hem dat doen. Als iemand zelf naar de stoel kan lopen, stimuleer je dat binnen de mogelijkheden en afspraken.
Je kunt dagelijkse activiteiten dus ook gebruiken als oefenmoment.
Bedcomplicaties voorkomen
Regelmatig houding veranderen
Huid schoon en droog houden
Goed observeren en rapporteren
Voldoende drinken en voeding stimuleren
Mobiliseren als dat mogelijk is
Als we alle bedcomplicaties naast elkaar leggen, zien we een aantal dingen steeds terugkomen.
Regelmatig de houding veranderen, bewegen en mobiliseren, goed observeren en zorgen voor goede voeding en vocht.
Daarnaast is rapporteren belangrijk. Als je iets opvallends ziet, moet je dit niet alleen opmerken, maar ook volgens de afspraken vastleggen en doorgeven.
Veilig en comfortabel in bed
Goede zorg in bed betekent ook:
Een nette, droge en gladde onderlaag
Geen plooien in lakens
Juiste houding en ondersteuning
Alarmering of hulpmiddelen binnen bereik
Aandacht voor warmte, rust en waardigheid
Goede zorg betekent niet alleen dat je naar de gezondheid kijkt. De cliënt moet zich ook veilig en comfortabel voelen.
Let bijvoorbeeld op een nette, droge en gladde onderlaag. Er mogen geen vervelende plooien in de lakens zitten.
Kijk ook of de cliënt goed ligt en voldoende ondersteuning heeft.
En heel praktisch: kan de cliënt bij de alarmering en hulpmiddelen? Een cliënt moet niet afhankelijk zijn van iemand die toevallig langsloopt.
Rapporteren en doorgeven
Bijzonderheden tijdens verzorging noteer en meld je op tijd.
Veranderingen van de huid
Pijnklachten
Benauwdheid of duizeligheid
Minder eten of drinken
Tekenen van achteruitgang
Tijdens de verzorging kun je allerlei veranderingen opmerken.
Denk aan veranderingen van de huid, pijn, benauwdheid, duizeligheid, minder eten of drinken of andere tekenen van achteruitgang.
Als zorgverlener is het belangrijk dat je deze signalen op tijd rapporteert en doorgeeft volgens de afspraken binnen de organisatie.
Opdracht Take care
Ga individueel aan de slag met
Bedrustcomplicaties
Bedrustcomplicaties behandelen en voorkomen
Nadruk op vroeg signaleren: de verzorgende of verpleegkundige kan alleen handelen als observaties goed worden doorgegeven.
Verzorgend wassen volgens Vilans
Verzorgend wassen is wassen met speciale washandjes of doeken met reinigende en verzorgende lotion.
vaak zonder water en zeep
bedoeld voor milde, efficiënte lichaamsverzorging
kan prettig zijn bij kwetsbare of vermoeide zorgvragers
Een andere manier van persoonlijke verzorging is verzorgend wassen.
Hierbij gebruik je speciale washandjes of doeken met een reinigende en verzorgende lotion. Vaak wordt hierbij geen water en zeep gebruikt.
Dit kan prettig zijn voor cliënten die kwetsbaar of vermoeid zijn.
Maar ook hierbij blijft het belangrijk om de cliënt zoveel mogelijk zelf te laten doen
Zelfredzaamheid centraal
Laat de zorgvrager doen wat nog lukt.
zelf gezicht of handen wassen
zelf keuzes maken over volgorde
hulpmiddelen gebruiken waar nodig
Deze dia vat eigenlijk een belangrijk uitgangspunt van de hele les samen: laat de zorgvrager doen wat nog lukt.
Je hoeft niet alles over te nemen omdat je het misschien sneller kunt.
Als iemand zelf zijn gezicht of handen kan wassen, laat je dat doen.
Je kunt helpen waar dat nodig is en hulpmiddelen inzetten wanneer dat passend is.
Zo ondersteun je niet alleen de lichamelijke verzorging, maar ook de zelfstandigheid van de cliënt.
Opdracht : Vilans protocol wassen op bed
20 minuten
Maak de opdracht individueel
Tot slot gaan jullie individueel aan de slag met het Vilans-protocol over wassen op bed.
Neem 20 minuten de tijd om het protocol goed door te lezen en de opdracht te maken.
Let vooral op de volgorde van werken, hygiënisch werken, privacy en veiligheid en wat de cliënt zelf kan doen.
Als je klaar bent, kijk dan nog eens terug: zou jij op basis van dit protocol zelfstandig een wasbeurt op bed kunnen voorbereiden en uitvoeren?
Praktijk les
Wassen op bed
Deze slide heeft geen instructies