Handelen bij acute situaties (Verzorgende IG mbo niveau 3, les 8)

I N G O E D E H A N D E N

V E R Z O R G E N D E I G   ·   N I V E A U 3

Handelen bij acute situaties

Een zorgvrager valt, verslikt zich of reageert ineens niet meer. Wat doe je als eerste, wie alarmeer je en wat geef je door?

Les 8  ·  Handelt in onvoorziene en acute situaties

1 / 17
volgende
Slide 1: Slide
newEditorZorg en welzijnMBOStudiejaar 1-3

In deze les zitten 17 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 35 min
Dit is niet oké

Introductie

Studenten Verzorgende IG leren een acute situatie herkennen, rustig de eerste stappen zetten en alarmeren, handelen bij verslikking en bij iemand die niet reageert, en wat ze daarna overdragen, vastleggen en nabespreken. Mbo niveau 3, werkproces B1-K1-W5, volgens de richtlijnen 2025 van de Nederlandse Reanimatie Raad, ongeveer 40 minuten.

Instructies

Werkbladen

Onderdelen in deze les

I N G O E D E H A N D E N

V E R Z O R G E N D E I G   ·   N I V E A U 3

Handelen bij acute situaties

Een zorgvrager valt, verslikt zich of reageert ineens niet meer. Wat doe je als eerste, wie alarmeer je en wat geef je door?

Les 8  ·  Handelt in onvoorziene en acute situaties

Over deze les: les 8 van de serie In goede handen, beroepslessen voor de opleiding Verzorgende IG (mbo niveau 3), ongeveer 40 minuten. Studenten leren wat een acute situatie is, hoe ze rustig en veilig de eerste stappen zetten en alarmeren, wat ze doen bij verslikking en bij iemand die niet reageert, en wat er na de acute situatie moet gebeuren.

Koppeling: kwalificatiedossier Verzorging en verpleging (crebo 23453, geldig vanaf 1 augustus 2026), kwalificatie Verzorgende IG (crebo 27144). Werkproces B1-K1-W5 Handelt in onvoorziene en/of acute situaties. De body of knowledge noemt als leerresultaten: benoemt voor verschillende acute en onvoorziene situaties welke maatregelen mogelijk zijn, en benoemt hoe je bij onvoorziene en acute situaties handelt met zo min mogelijk (vervolg)schade. Onderwerpen zijn onder meer eerste hulp bij verslikking, bloedingen, flauwte en botbreuken, reanimatie met AED en de emotionele impact. In bijlage 1 staat voor de verzorgende IG: eerste hulp verlenen bij verwondingen, vergiftigingen, verstikking, verslikken, en bij ademstilstand en circulatiestilstand.

Bron voor verslikking en reanimatie: Nederlandse Reanimatie Raad, Richtlijnen Reanimatie in Nederland 2025 en de bijbehorende algoritmes. Deze les vervangt geen reanimatietraining: studenten oefenen de handgrepen bij een erkende training en volgen de protocollen van hun organisatie.

Foto: Direct Media (StockSnap), CC0 Image credit: Direct Media (StockSnap), CC0 Image credit: LessonUp

L E E R D O E L E N

LES 8

Na deze les:

1

Je kan herkennen wanneer een situatie acuut is en rustig de eerste stappen zetten.

2

Je kan uitleggen wie je alarmeert en wat je doet bij verslikking en bij iemand die niet reageert.

3

Je kan uitleggen wat je na een acute situatie overdraagt, vastlegt en nabespreekt.

Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.

S T A R T V R A A G

LES 8

Je vindt meneer Nowak op de grond naast zijn bed. Wat doe je als eerste?

1

Ik help hem snel overeind

2

Ik roep een collega

3

Ik kijk of het veilig is en spreek hem aan

4

Ik bel meteen 112

Startvraag: er is hier nog geen goed of fout. Vraag een paar studenten waarom ze hun keuze maakten, en wie op stage een acute situatie heeft meegemaakt. In deze les leer je welke volgorde veilig is. Kom aan het eind van de les terug op deze vraag.

K E R N B E G R I P

LES 8

K E R N B E G R I P

Acute situatie

Een situatie waarin de gezondheid of veiligheid van iemand plotseling in gevaar is en je meteen moet handelen. Denk aan een val, verslikken, een bloeding of iemand die niet meer reageert.

Kernbegrip: het dossier spreekt van onvoorziene en acute situaties. Onvoorzien zijn ook brand of een calamiteit: daarvoor heeft elke organisatie een ontruimings- of calamiteitenplan. Acuut kan ook komen door gedrag, bijvoorbeeld agressie. Doel bij elke acute situatie: handelen met zo min mogelijk schade. Vraag studenten waar het calamiteitenplan op hun stageplek staat.

D E E E R S T E S T A P P E N

LES 8

Eerst rust, dan handelen

  • Kijk of er gevaar is, voor jou en de zorgvrager

  • Spreek de zorgvrager aan: hoe is die eraan toe?

  • Alarmeer volgens protocol: collega, verpleegkundige of 112

  • Blijf bij de zorgvrager

Uitleg: haast leidt tot fouten. Even rondkijken en ademhalen kost een paar seconden. Gevaar kan zijn: een natte vloer, rook, of iemand die agressief is. Elke organisatie heeft een eigen alarmering: een alarmknop, een intern nummer of direct 112. Weet vooraf hoe dat op jouw afdeling of in de wijk gaat. Je stelt geen diagnose: je beschrijft wat je ziet en vraagt hulp. Til een gevallen zorgvrager niet zomaar op: je weet nog niet of er iets gebroken is.

V R A A G

LES 8

Meneer Nowak ligt naast zijn bed. Hij praat, maar heeft veel pijn in zijn heup. Wat is het beste?

A

Je helpt hem snel terug in bed

B

Je geeft hem eerst een pijnstiller

C

Je laat hem liggen en alarmeert hulp

D

Je wacht tot de pijn wat minder is

Antwoord: C. Veel pijn in de heup na een val kan betekenen dat er iets gebroken is. Bewegen kan dan meer schade geven. Je laat hem liggen in de houding die hij prettig vindt, dekt hem toe en blijft bij hem. Je alarmeert volgens protocol. Een pijnstiller geef je alleen als die is voorgeschreven en de verpleegkundige of arts het goedvindt. Afwachten is niet veilig.

V E R S L I K K E N

LES 8

Hoest hij of zij goed?

Ja: krachtig hoesten

  • Moedig aan om te blijven hoesten

  • Blijf erbij en houd in de gaten

  • Wordt het erger? Handel dan meteen

Nee: hoesten lukt niet

  • Roep hulp en laat 112 bellen

  • Geef 5 rugslagen

  • Lukt dat niet: 5 buikstoten

  • Blijf die afwisselen

  • Reageert niet meer? Start reanimatie

Uitleg: dit volgt het algoritme verslikking van de Nederlandse Reanimatie Raad. Een krachtige hoest is de beste manier om iets los te krijgen: moedig aan, maar doe verder niets. Is de luchtweg ernstig geblokkeerd, dan hoest iemand niet goed meer, kan niet praten of ademt moeilijk. Roep dan meteen hulp en laat 112 bellen. Geef vijf rugslagen en daarna vijf buikstoten, en wissel die af. Ben je alleen, dan bel je zelf 112 na de eerste vijf rugslagen en vijf buikstoten. Raakt de zorgvrager buiten bewustzijn, dan start je met reanimeren. De handgrepen oefen je bij een erkende training. Verslikken komt veel voor bij zorgvragers met slikproblemen, bijvoorbeeld na een beroerte of bij dementie.

V R A A G

LES 8

Mevrouw Koster verslikt zich tijdens het eten. Ze hoest krachtig. Wat doe je?

A

Je geeft haar meteen vijf rugslagen

B

Je moedigt haar aan te blijven hoesten

C

Je geeft haar snel een slokje water

D

Je geeft haar direct vijf buikstoten

Antwoord: B. Wie krachtig hoest, heeft een milde luchtwegbelemmering. Hoesten werkt dan het best. Rugslagen en buikstoten zijn voor als hoesten niet meer lukt. Een slokje water staat niet in het algoritme: dat zegt aanmoedigen om te hoesten. Blijf bij haar en kijk of het hoesten iets oplevert of juist minder krachtig wordt.

R E A G E E R T N I E T

LES 8

R E A N I M A T I E

1

Reageert niet: laat 112 bellen en een AED halen.

2

Open de luchtweg.

3

Kijk of de ademhaling normaal is. Twijfel je? Dan is die niet normaal.

4

Niet normaal: geef 30 borstcompressies en 2 beademingen.

5

AED er? Zet die aan en volg de opdrachten.

Weet het voor je dienst

Waar hangt de AED? Welk alarmnummer bel je? Is er bij jouw zorgvragers een afspraak over niet reanimeren? Zoek het op.

Uitleg: dit is de volgorde van basale reanimatie van volwassenen uit de richtlijnen 2025 van de Nederlandse Reanimatie Raad. Reageert iemand niet, dan laat je meteen 112 bellen, nog voor je de ademhaling controleert. Ben je alleen, bel dan zelf 112 met de telefoon op de luidspreker: de centralist helpt je. Een happende of snakkende ademhaling is geen normale ademhaling: dan start je met reanimeren. Ben je alleen en is een AED binnen een minuut te pakken, haal die dan eerst. Onderbreek de borstcompressies zo kort mogelijk, tot de hulpverleners het overnemen. Op veel plekken loopt de alarmering via een intern nummer of een alarmknop: volg het protocol van je organisatie. De handgrepen oefen je bij een erkende reanimatietraining.

A F S P R A K E N

LES 8

Een afspraak over reanimeren

Sommige zorgvragers willen niet gereanimeerd worden. Die afspraak maakt de arts samen met de zorgvrager. De arts schrijft die op in het dossier. Soms draagt de zorgvrager ook een niet-reanimerenpenning.

Weet vooraf wat bij jouw zorgvragers is afgesproken.

Uitleg: een afspraak over niet reanimeren is een keuze van de zorgvrager, samen met de arts. Bij opname in een verpleeghuis of ziekenhuis vraagt de arts hier meestal naar en legt het vast. Een zorgvrager met zo'n afspraak krijgt verder gewoon alle andere zorg. Zoek op je stageplek op waar je dit vindt, zodat je het niet hoeft te zoeken op het moment zelf. Bespreek ook dat dit gevoelig kan zijn voor studenten: het gaat over leven en dood.

N A D E A C U T E S I T U A T I E

LES 8

Overdragen en nabespreken

  • Vertel de hulpverlener wat er gebeurde en wat je deed

  • Leg alles vast in het zorgdossier, met tijden

  • Meld een val of incident volgens afspraak

  • Bespreek het na met je team

Uitleg: als de ambulance, de arts of de verpleegkundige komt, draag je kort over: wat je zag, wat je deed en hoe laat. Daarna leg je het vast. Een val of ander incident meld je volgens de afspraken van je organisatie, zodat het team kan leren hoe het in de toekomst te voorkomen is. Een acute situatie kan veel met je doen, ook als het goed afliep. Nabespreken met je team helpt om het te verwerken. Hoe je overdraagt met een vaste methode, oefen je in les 11.

R E A G E E R T N I E T

LES 8

Een zorgvrager reageert niet. Zet de stappen in de goede volgorde.

1

Je kijkt of de ademhaling normaal is

2

Je laat 112 bellen en een AED halen

3

Je geeft 30 borstcompressies en 2 beademingen

4

Je opent de luchtweg

5

Je zet de AED aan en volgt de opdrachten

Volgorde: dit is de zakkaart. Bespreek dat het met meer mensen bijna tegelijk gaat: de een belt 112 en haalt de AED, de ander opent de luchtweg, kijkt naar de ademhaling en begint met borstcompressies. Vraag: wat doe je als je alleen bent? Dan bel je zelf 112, het liefst met de telefoon op de luidspreker, en haal je alleen een AED als die binnen een minuut te pakken is.

C A S U S

LES 8

Gehandicaptenzorg, mevrouw Koster (58 jaar)

Kevin werkt in de avonddienst op een woongroep. Hij hoort een klap in de huiskamer.

Mevrouw Koster ligt op de grond naast haar stoel. Hij roept haar naam en schudt zacht aan haar schouders. Ze reageert niet. Ze maakt af en toe een snakkend geluid.

Zijn collega Lisa is in de keuken.

Wat doet Kevin?

Bespreek met je buur: wat doet Kevin, in welke volgorde, en wat vraagt hij aan Lisa?

Opdracht: ongeveer 6 minuten, in tweetallen. Voorbeeldantwoord: Kevin kijkt of het veilig is. Mevrouw Koster reageert niet. Hij roept Lisa hard om hulp en vraagt haar 112 te bellen en de AED te halen, of te alarmeren volgens het protocol van de woongroep. Hij opent de luchtweg en kijkt naar de ademhaling. Het snakkende geluid is geen normale ademhaling. Kevin start meteen met 30 borstcompressies en 2 beademingen. Komt de AED, dan zet hij die aan en volgt hij de opdrachten. Lisa kan daarna in het dossier kijken of er een afspraak over niet reanimeren is. Na afloop dragen ze over aan de ambulance, leggen ze alles vast en bespreken ze het na.

Hulp voor wie vastloopt: loop de zakkaart Reanimatie regel voor regel langs.

W A T D E N K J I J ?

LES 8

Na een reanimatie op je werk ben je erg van slag. Wat zou jou helpen, en bij wie kun je terecht?

Open vraag: er is geen fout antwoord. Voorbeeldantwoord: erover praten met een collega of je leidinggevende, een nabespreking met het team, of hulp van een vertrouwenspersoon of een collegiaal ondersteuningsteam als je organisatie dat heeft. Het is normaal dat je na zo'n gebeurtenis slecht slaapt of er steeds aan denkt. Duurt dat lang, zoek dan hulp. De body of knowledge noemt de emotionele impact van acute situaties als onderwerp. Sluit af met de startvraag: wat doe je nu als eerste bij meneer Nowak?

T E R U G B L I K

LES 8

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

Acuut herkennen

2

Alarmeren en handelen

3

Na de acute situatie

4

Ik kan ze allemaal

Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.

V O L G E N D E L E S

Voorlichting en advies geven

Een zorgvrager vraagt of bewegen echt nodig is, of hoe een hulpmiddel werkt. Volgende les leer je uitleg en advies geven dat aankomt.

  • Je kan het verschil uitleggen tussen voorlichting, advies en instructie.

  • Je kan uitleg afstemmen op de zorgvrager en nagaan of die is begrepen.

Volgende les: les 9 van de serie, werkproces B1-K1-W6 Geeft informatie en advies over zorg en gezondheid.

Klik hier

Image credit: LessonUp