Inloopopdracht
Het verhaal is te koppelen aan meerdere kenmerkende aspecten uit tijdvak 3 en 4. Bij welk kenmerkend aspect vind jij het verhaal het meest passen? Licht je keuze toe.
Tijd van steden en staten 1000-1500
Lees de tekst: Jacoba van Beieren. Beantwoord de vraag.
Inloopopdracht
Het verhaal is te koppelen aan meerdere kenmerkende aspecten uit tijdvak 3 en 4. Bij welk kenmerkend aspect vind jij het verhaal het meest passen? Licht je keuze toe.
Tijd van steden en staten 1000-1500
Lees de tekst: Jacoba van Beieren. Beantwoord de vraag.
Tijd van steden en staten
4.2 Staten ontstaan
4
Aantekening 4.1
In de elfde eeuw namen de landbouwopbrengsten toe door betere technieken, zoals het drieslagstelsel, de ijzeren ploeg en het gebruik van paarden met een haam. Door meer voedsel groeide de bevolking en ontstond specialisatie in beroepen (gilden), wat leidde tot de opkomst van steden, vooral in Noord-Italië en de Lage Landen. Handel en nijverheid zorgden voor economische verbindingen tussen regio’s, (Hanze) waardoor Europa steeds meer met elkaar verweven raakte. In steden kregen burgers meer vrijheid via stadsrechten. Door hun economische macht werden steden zelfstandiger en nam de invloed van de adel af ten gunste van de stedelijke burgerij. Verschillen tussen groepen ontstaan.
Meer handel → meer geld → sterker bestuur → minder feodalisme
Leerdoelen
Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het Heilige Roomse Rijk plaats en welke rol speelden de steden hierbij?
Hoe nam door staatsvorming de macht van de adel en het belang van het feodale stelsel af?
Waarom streefde de koning naar centralisatie en waarom probeerden de edelen en de steden dat tegen te gaan?
Ka - Het begin van staatsvorming en centralisatie
Tijd van steden en staten 1000-1500
Je beantwoordt:
Willem de Veroveraar organiseert Engeland
Tijd van steden en staten 1000-1500
In het Engeland dat Willem de Veroveraar aantrof, woonden verschillende volkeren, die leefden onder verschillende edellieden. De koning had net als in Frankrijk weinig macht door de feodale verhoudingen op dat moment. Sommige leenmannen bezaten meer grond dan de koningen zelf
Willem had als leenman van de Franse koning zelf ook ervaring met het feodale stelsel. Om die reden probeerde hij als koning van Engeland zijn positie te versterken.
Willem zette een proces van staatsvorming in werking.
Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het Heilige Roomse Rijk plaats en welke rol speelden de steden hierbij?
Willem de Veroveraar organiseert Engeland
Tijd van steden en staten 1000-1500
Hoewel Willem Engeland hervormde, nam hij geen afstand van het feodale stelsel.
Hij verving edelen die dwars lagen voor bevriende edelen uit Normandië. Vijfduizend oude edelen verloren hun grond.
Hetzelfde deed hij binnen de kerk. Hij gaf een vertrouweling de leiding over de Engelse Kerk.
De beste gronden hield Willem onder eigen gezag, zijn kroondomeinen.
De tien trouwste edelen kregen samen zo'n 50% van Engeland in leen.
Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het Heilige Roomse Rijk plaats en welke rol speelden de steden hierbij?
Willem de Veroveraar organiseert Engeland
Tijd van steden en staten 1000-1500
Van de nieuwe elite (edelen) werd verwacht dat ze soldaten leverden.
Vierduizend lagere edelen (achterleenmannen) werden verplicht dienst te nemen in het leger van de koning.
Alles werd afgesproken in een eed van trouw.
Bezittingen werden vastgelegd in het Domesday Book.
Naast dit nieuw vormgegeven feodale stelsel kreeg Engeland een modern ambtenarenapparaat dat zorgde voor wetgeving, rechtspraak en belastingen.
Het werk van de ambtenarij leverde de koning een stroom aan vaste inkomsten op!
Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het Heilige Roomse Rijk plaats en welke rol speelden de steden hierbij?
Filips II Augustus
Tijd van steden en staten 1000-1500
Ondanks de maatregelen van Willem verzwakte later de positie van de Engelse koningen door twisten over de opvolging en toenemende macht van enkele edelen.
Het lukte de Engelse koningen wel om bestuursmacht te houden in Frankrijk, waar zij enkele leengebieden van de Franse koning hadden.
De Franse koning Filips II Augustus wist in de twaalfde eeuw zijn machtspositie te versterken. Gebieden van leenmannen die kwamen te overlijden werden toegevoegd aan zijn kroondomein.
Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het Heilige Roomse Rijk plaats en welke rol speelden de steden hierbij?
Filips II Augustus
Tijd van steden en staten 1000-1500
Met de extra inkomsten ging Filips de strijd aan met de Engelse koning. Doel was het veroveren van de Engelse gebieden in Frankrijk.
Daarvoor moest hij de strijd aangaan met de beroemde Engelse koning Richard Leeuwenhart, een deskundig militair.
Helaas voor Richard overleed hij in 1199 door een pijl. Zijn opvolger, broer John, faalde vervolgens hopeloos in de strijd tegen de Fransen.
Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het Heilige Roomse Rijk plaats en welke rol speelden de steden hierbij?
Omdat ik broke ben heb ik allemaal even iets van jullie nodig
Geef mij wat spullen, ik beloof dat je er iets cools voor terugkrijgt
De Magna Carta
Tijd van steden en staten 1000-1500
Het verlies van bijna alle Engelse gebieden in Frankrijk zette kwaad bloed bij de Engelse Adel.
Hadden veel geld gegeven voor de strijd tegen Frankrijk. Ook het onwettelijke handelen van koning John, zorgde voor wrevel.
De adel keerde zich tegen John, Jan zonder Land, en dwongen hem in 1215 tot het tekenen van de Magna Carta (Grote Oorkonde).
Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het Heilige Roomse Rijk plaats en welke rol speelden de steden hierbij?
De Magna Carta
Tijd van steden en staten 1000-1500
De Grote Oorkonde beperkte de macht van de koning, omdat bij grote beslissingen de Adel vanaf nu om instemming gevraagd moest worden.
Vanaf eind 13e eeuw moest de koning controle door het parlement, waarin naast de adel ook burgers van Londen zitting hadden, accepteren.
Door de gezamenlijke strijd tegen de Fransen ontwikkelde zich bij de Engelsen langzaam een gevoel van nationale identiteit.
Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het Heilige Roomse Rijk plaats en welke rol speelden de steden hierbij?
De Honderdjarige Oorlog
Tijd van steden en staten 1000-1500
Het conflict over de Engelse leengebieden in Frankrijk was in de veertiende eeuw nog niet opgelost.
Dit zou uiteindelijk leiden tot de Honderdjarige Oorlog (1337-1453), die voor een belangrijk deel draaide om de machtsverhouding tussen de Engelsen en de Fransen.
De oorlog verliep aanvankelijk rampzalig voor de Fransen. Het optreden van Jeanne d'Arc bracht hier verandering in.
Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het Heilige Roomse Rijk plaats en welke rol speelden de steden hierbij?
Een nieuw Frankrijk ontstaat
Tijd van steden en staten 1000-1500
Hoewel de Honderdjarige Oorlog een vermogen had gekost, lukte het de Franse koning zijn macht te vergroten.
Net als in het Engeland van Willem de Veroveraar speelde ook hier geschoolde ambtenaren een grote rol. Zij waren verantwoordelijk voor goed belastingsysteem, zodat de koning verzekerd was van inkomsten.
Inkomsten betekende het kunnen betalen van soldaten. Soldaten zorgden voor het afdwingen van macht.
Hoe nam door staatsvorming de macht van de adel en het belang van het feodale stelsel af?
Een nieuw Frankrijk ontstaat
Tijd van steden en staten 1000-1500
Het grootste gedeelte van de inkomsten uit belastingen was afkomstig uit de steden.
Zij wilden daar wel wat voor terug, privileges. Hierdoor nam de onafhankelijkheid van de steden wel toe. Dit was gevaarlijk voor de koning.
De zelfstandigheid van de steden stond centralisatie en uniformering in de weg.
Maar waar John macht verloor door het tekenen van de Magna Carta, slaagde de Franse koning Lodewijk XI er in zijn macht te vergroten.
Waarom streefde de koning naar centralisatie en waarom probeerden de edelen en de steden dat tegen te gaan?
Stamvorsten worden keurvorsten
Tijd van steden en staten 1000-1500
Ook het Heilige Roomse Rijk kende een machtsstrijd tussen de koning en de hoge adel.
Het resultaat was anders dan in Engeland en Frankrijk.
In de Middeleeuwen kozen de Duitse stamvorsten (edelen die een stam bestuurden) uit hun midden de invloedrijkste vorst tot koning. Kon door de Paus weer uitgeroepen worden tot Keizer.
De macht van deze keizers was beperkt, tenzij ze zelf gebieden gveroverden.
Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het Heilige Roomse Rijk plaats en welke rol speelden de steden hierbij?
Stamvorsten worden keurvorsten
Tijd van steden en staten 1000-1500
In de dertiende en veertiende eeuw breidden enkele stamvorsten hun gebied enorm uit. Zij kregen steeds meer invloed op het kiezen van de koning.
In 1356 Gouden Bul. Daarin erkende koning Karel IV dat de zeven belangrijkste vorsten voortaan het alleenrecht hadden voor het kiezen van een koning.
Dit betekende vooral dat de koning nog meer zijn best moest doen om deze keurvorsten ter wille te zijn.
Waar in Engeland en Frankrijk een proces van centralisatie plaatsvond, vond in het HRR een proces van decentralisatie plaats
Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het Heilige Roomse Rijk plaats en welke rol speelden de steden hierbij?
Oefenen met examenvragen
Tijd van steden en staten 1000-1500
Vul hier je antwoord in
Oefenen met examenvragen: antwoord
Tijd van steden en staten 1000-1500
Aantekening 4.2
Tijd van steden en staten 1000-1500
Willem de Veroveraar versterkte na 1066 de macht van de Engelse koning door edelen te vervangen, veel land als kroondomein te behouden en een sterk feodaal én ambtelijk bestuur op te bouwen. In Engeland werd de koninklijke macht later beperkt toen adel en steden koning Jan zonder Land in 1215 dwongen de Magna Carta te ondertekenen, waardoor belastingen en bestuur controle kregen. In Frankrijk wist koning Filips II Augustus zijn macht juist te vergroten door leenlanden aan de kroondomeinen toe te voegen en zo Engeland uit Frankrijk te verdrijven. Tijdens en na de Honderdjarige Oorlog bouwde Frankrijk een sterk centraal bestuur. In het Heilige Roomse Rijk bleef de keizer zwak: met de Gouden Bul kregen keurvorsten het alleenrecht om de koning te kiezen, waardoor de keizer vooral een symbolische leider werd.
Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het Heilige Roomse Rijk plaats en welke rol speelden de steden hierbij?
Kijktip
Levende Grafiek
Daar ga je mee aan de slag
Maak samen de opdracht
Je hebt tot het eind van de les
Tijd van steden en staten 1000-1500
Hoe verliep de opkomst en ondergang van steden eigenlijk?