5.4 De opstand

5.4 De opstand

1 / 16
volgende
Slide 1: Slide
newEditorGsMiddelbare schoolhavoLeerjaar 5

In deze les zitten 16 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 38 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

5.4 De opstand

Kenmerkende aspecten

21. De protestantse reformatie die splitsing van de christelijke kerk in West-Europa tot gevolg had
22. Het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse staat


Leerdoelen

  1. Je kent de economische, politieke en religieuze oorzaken van de Nederlandse opstand

  2. Je kunt beschrijven hoe uit de opstand de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden ontstond.

  3. Je kunt de gevolgen van de opstand voor de bestuurlijke en religieuze verhoudingen in de republiek beschrijven.  






Begrippen

  • Gewesten

  • Centralisatie

  • Particularisme

  • Protestantisme

  • Landvoogdes

  • Stadhouder

  • Hagenpreken

  • (Republiek)

Op basis van de informatie uit deze kaart.


Welk geloof had men in de Nederlanden?

A

Katholiek

B

Protestants

C

Beide waren aanwezig

Vorst

Landvoogd

Staten-generaal

Stadhouder

Gewestelijke staten

Staten-Generaal (vertegenwoordigers van alle gewesten): gaan over buitenland en militair

Gewestelijke staten (bestuur van gewest); gaan over binnenland, rechtspraak, wetten, belasting

Centraal bestuur

Gewestelijk bestuur

Geheime raad:

Juristen


Nieuwe wetten en regels opstellen.

Raad van Financiën

Edelen en juristen


Bereiden belastingmaatregelen

Raad van state

Edelen en juristen


politieke adviezen geven

Bestuur van de Nederlanden onder Karel V

Tijdens het bestuur van Karel V lag de soevereiniteit (de hoogste macht) bij?

A

De vorst

B

De Staten-Genraal

C

De gewesten

D

De geheime raad

Wie werden vertegenwoordigd in deze Staten-Generaal

A

De adel

B

De gewesten

C

De regenten

D

De gewestelijke staten

Waar maakten de Staten-Generaal beleid voor?

A

Buitenland

B

Binnenland

C

Verdediging van het land

D

Rechtspraak

Waar maakten de Gewestelijke staten beleid voor?

A

Buitenland

B

Binnenland

C

Verdediging van het land

D

rechtspraak

Karel V besloot dat wanneer een edelman uit de raad van state of raad van financiën stierf, deze vervangen werd door een jurist.

Is dit besluit in het voordeel van centralisatie of particularisme? Leg je antwoord uit.

Karel V > Filips II

  • De Nederlanden waren geen politieke eenheid, de gewesten hadden een grote mate van autonomie op het gebied van wetten, belasting, rechtspraak (particularisme)


  • Nadat de gewesten onderdeel werden van het Heilige Roomse rijk, wilde Karel V centraliseren: dezelfde regels en belasting, het zelfde geloof (katholiek)


  • In 1550 vaardigde Karel V een wet (bloedplakkaat) uit waarin hij de doodstraf aankondigde voor aanhangers van het protestantisme. Veel 'Nederlanders' vonden dit te ver gaan.


  • In 1555 volgde Filips II zijn vader op als vorst van de Nederlanden en Spanje. Filips II trok zich terug naar Spanje en stelde zijn halfzus Margaretha van Parma aan als landvoogd.


  • Onder Filips II gingen de vervolgingen van protestanten door.


  • in 1566 verzochten honderden edelen via het smeekschrift aan Margaretha van Parma om de vervolgingen te stoppen en de staten-generaal weer bijeen te roepen. Van Parma ging akkoord met het verzoek.



Hagenpreken > Beeldenstorm

  • Protestanten mochten nu eigen diensten houden, aangezien zij geen kerken hadden, dezen zij dit in buitenlucht: hagenpreken.


  • Tijdens deze hagenpreken werd de onvrede tegen de Spaanse bezetters aangewakkerd, wat leidde tot de beeldenstorm.


  • Filips II reageerde hierop door een Spaans leger te sturen o.l.v De hertog van Alva. Onder Alva werden de volgende maatregelen genomen:

    • Raad der beroerten: speciale rechtbank om beeldenstormers te straffen.

    • Tiende penning: nieuwe belasting om het Spaanse leger te financieren.


  • Veel protestanten/beeldenstormers vluchten naar het Buitenland (Engeland/Duitsland), waaronder Willem van Oranje (Stadhouder). Vanuit Duitsland organiseert hij het verzet.


  • Tussen 1568-1572 heeft Willem van Oranje weinig succes. Tot in 1572 bij toeval het kustplaatsje Den Briel wordt veroverd op de Spanjaarden.


  • Na dit succes sloten meer steden zich aan bij het verzet. Spanje reageerde met terreur.

De republiek

  • Na 10 jaar oorlog voeren, raakte de schatkist van Spanje leeg, hierdoor konden zij het loon van de soldaten niet meer betalen.


  • In Antwerpen besloten de Spaanse soldaten te gaan plunderen.


  • Pacificatie van Gent:

    • Spaanse soldaten uit de Nederlanden verdrijven.

    • Godsdienstvrede in de Nederlanden


  • In het zuiden van Nederland, werd de godsdienstvrede geschonden, door fanatieke Calvinisten.


  • Enkele zuidelijk Gewesten besloten vrede te sluiten met Spanje en sloten zich aan bij Spanje in de Unie van Atrecht.


  • De Noordelijke gewesten besloten hierop te verenigen in de Unie van Utrecht en erkenden niet langer Filips II als vorst van de Nederlanden (Plakkaat van Verlantighe)


  • 9 Jaar later zou de Unie van Utrecht als blauwdruk dienen voor de republiek der Zeven Verenigde Nederlanden.

Plaats de volgende gebeurtenissen op volgorde:


Bloedplakkaat

Fillips II wordt heer van de Nederlanden

Fillips II vertrekt uit 

Hagenpreken

Eerste inval leger Willem

Den Briel ingenomen









Beeldenstorm

Moord op Willem van Oranje

Unie van Atrecht

Raad van Beroerten

Alva wordt landvoogd

Pacificatie van Gent

Unie van Utrecht

Smeekschrift

Leerdoelen

Karel V

(Keizer Heilige Roomse rijk)

Filips II

(Koning NL en Spanje)

Margaretha van Parma

(Landvoogd onder Fillips II)

Willem van Oranje

Hertog van Alva

Examentraining