5.4 De opstand
5.4 De opstand
Kenmerkende aspecten
21. De protestantse reformatie die splitsing van de christelijke kerk in West-Europa tot gevolg had
22. Het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse staat
Leerdoelen
Je kent de economische, politieke en religieuze oorzaken van de Nederlandse opstand
Je kunt beschrijven hoe uit de opstand de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden ontstond.
Je kunt de gevolgen van de opstand voor de bestuurlijke en religieuze verhoudingen in de republiek beschrijven.
Begrippen
Gewesten
Centralisatie
Particularisme
Protestantisme
Landvoogdes
Stadhouder
Hagenpreken
(Republiek)
Op basis van de informatie uit deze kaart.
Welk geloof had men in de Nederlanden?
Katholiek
Protestants
Beide waren aanwezig
Vorst
Landvoogd
Staten-generaal
Stadhouder
Gewestelijke staten
Staten-Generaal (vertegenwoordigers van alle gewesten): gaan over buitenland en militair
Gewestelijke staten (bestuur van gewest); gaan over binnenland, rechtspraak, wetten, belasting
Centraal bestuur
Gewestelijk bestuur
Geheime raad:
Juristen
Nieuwe wetten en regels opstellen.
Raad van Financiën
Edelen en juristen
Bereiden belastingmaatregelen
Raad van state
Edelen en juristen
politieke adviezen geven
Bestuur van de Nederlanden onder Karel V
Tijdens het bestuur van Karel V lag de soevereiniteit (de hoogste macht) bij?
De vorst
De Staten-Genraal
De gewesten
De geheime raad
Wie werden vertegenwoordigd in deze Staten-Generaal
De adel
De gewesten
De regenten
De gewestelijke staten
Waar maakten de Staten-Generaal beleid voor?
Buitenland
Binnenland
Verdediging van het land
Rechtspraak
Waar maakten de Gewestelijke staten beleid voor?
Buitenland
Binnenland
Verdediging van het land
rechtspraak
Karel V besloot dat wanneer een edelman uit de raad van state of raad van financiën stierf, deze vervangen werd door een jurist.
Is dit besluit in het voordeel van centralisatie of particularisme? Leg je antwoord uit.
Karel V > Filips II
De Nederlanden waren geen politieke eenheid, de gewesten hadden een grote mate van autonomie op het gebied van wetten, belasting, rechtspraak (particularisme)
Nadat de gewesten onderdeel werden van het Heilige Roomse rijk, wilde Karel V centraliseren: dezelfde regels en belasting, het zelfde geloof (katholiek)
In 1550 vaardigde Karel V een wet (bloedplakkaat) uit waarin hij de doodstraf aankondigde voor aanhangers van het protestantisme. Veel 'Nederlanders' vonden dit te ver gaan.
In 1555 volgde Filips II zijn vader op als vorst van de Nederlanden en Spanje. Filips II trok zich terug naar Spanje en stelde zijn halfzus Margaretha van Parma aan als landvoogd.
Onder Filips II gingen de vervolgingen van protestanten door.
in 1566 verzochten honderden edelen via het smeekschrift aan Margaretha van Parma om de vervolgingen te stoppen en de staten-generaal weer bijeen te roepen. Van Parma ging akkoord met het verzoek.
Hagenpreken > Beeldenstorm
Protestanten mochten nu eigen diensten houden, aangezien zij geen kerken hadden, dezen zij dit in buitenlucht: hagenpreken.
Tijdens deze hagenpreken werd de onvrede tegen de Spaanse bezetters aangewakkerd, wat leidde tot de beeldenstorm.
Filips II reageerde hierop door een Spaans leger te sturen o.l.v De hertog van Alva. Onder Alva werden de volgende maatregelen genomen:
Raad der beroerten: speciale rechtbank om beeldenstormers te straffen.
Tiende penning: nieuwe belasting om het Spaanse leger te financieren.
Veel protestanten/beeldenstormers vluchten naar het Buitenland (Engeland/Duitsland), waaronder Willem van Oranje (Stadhouder). Vanuit Duitsland organiseert hij het verzet.
Tussen 1568-1572 heeft Willem van Oranje weinig succes. Tot in 1572 bij toeval het kustplaatsje Den Briel wordt veroverd op de Spanjaarden.
Na dit succes sloten meer steden zich aan bij het verzet. Spanje reageerde met terreur.
De republiek
Na 10 jaar oorlog voeren, raakte de schatkist van Spanje leeg, hierdoor konden zij het loon van de soldaten niet meer betalen.
In Antwerpen besloten de Spaanse soldaten te gaan plunderen.
Pacificatie van Gent:
Spaanse soldaten uit de Nederlanden verdrijven.
Godsdienstvrede in de Nederlanden
In het zuiden van Nederland, werd de godsdienstvrede geschonden, door fanatieke Calvinisten.
Enkele zuidelijk Gewesten besloten vrede te sluiten met Spanje en sloten zich aan bij Spanje in de Unie van Atrecht.
De Noordelijke gewesten besloten hierop te verenigen in de Unie van Utrecht en erkenden niet langer Filips II als vorst van de Nederlanden (Plakkaat van Verlantighe)
9 Jaar later zou de Unie van Utrecht als blauwdruk dienen voor de republiek der Zeven Verenigde Nederlanden.
Plaats de volgende gebeurtenissen op volgorde:
Bloedplakkaat
Fillips II wordt heer van de Nederlanden
Fillips II vertrekt uit
Hagenpreken
Eerste inval leger Willem
Den Briel ingenomen
Beeldenstorm
Moord op Willem van Oranje
Unie van Atrecht
Raad van Beroerten
Alva wordt landvoogd
Pacificatie van Gent
Unie van Utrecht
Smeekschrift
Leerdoelen
Karel V
(Keizer Heilige Roomse rijk)
Filips II
(Koning NL en Spanje)
Margaretha van Parma
(Landvoogd onder Fillips II)
Willem van Oranje
Hertog van Alva
Examentraining