Hoofdletters & leestekens
Hoofdletters & leestekens
Lesduur is: 45 minOnderdelen in deze les
Hoofdletters & leestekens
Open met het idee dat kleine tekens veel verschil maken in hoe duidelijk en correct een tekst overkomt.
Lesdoel
Ik kan hoofdletters en veelgebruikte leestekens correct gebruiken in een zin.
Deze slide heeft geen instructies
Welk leesteken of hoofdletterregel vind jij lastig?
Gebruik de woordwolk als start: laat leerlingen kort noemen waarom ze juist die regel lastig vinden.
Hoofdletter aan het begin
Een gewone zin begint met een hoofdletter.
Voorbeeld: Ik wandel in de middag.
De hoofdletter staat dus bij het eerste woord van de zin.
Deze slide heeft geen instructies
Begin met apostrof
Begint de zin met een apostrof, dan verschuift de hoofdletter.
Voorbeeld: ’s Middags wandel ik.
De hoofdletter komt dus niet voor de apostrof, maar erna.
Benadruk dat leerlingen vaak ’S middags fout schrijven. De hoofdletter hoort bij de letter na de apostrof.
Begin met cijfer of symbool
Begint een zin met een cijfer of symbool, dan is er geen hoofdletter.
23 mensen hadden zich aangemeld.
@ staat voor apenstaartje.
Deze slide heeft geen instructies
Welke zin is goed geschreven?
’S middags wandel ik.
23 Mensen kwamen binnen.
Ik wandel in de middag.
@ Staat voor apenstaartje.
Toetst de regels van zinsbegin: gewone zin met hoofdletter, maar geen hoofdletter na een beginnend cijfer of symbool; bij apostrof komt de hoofdletter na de apostrof.
Vul de juiste woorden in
Een gewone zin begint met een hoofdletter. Bij ’s Middags komt de hoofdletter na de apostrof. Begint een zin met 23, dan gebruik je geen hoofdletter aan het begin.
Alle voorbeelden komen rechtstreeks uit het eerste blok over hoofdletters aan het begin van een zin.
Namen met hoofdletters
Namen van personen, scholen, plaatsen en winkels krijgen een hoofdletter.
Voorbeelden: Taylor Swift, Trinitas College, Heerhugowaard, Jumbo.
Zo ziet de lezer meteen dat het om een naam gaat.
Deze slide heeft geen instructies
Tussenvoegsels
Met voornaam of voorletter krijgt het tussenvoegsel geen hoofdletter.
Sieneke de Jong, Dylan van der Gragt
S. de Jong, D. van der Gragt
Zonder voornaam of voorletter krijgt het eerste tussenvoegsel wél een hoofdletter.
mevrouw De Jong, Van der Gragt
Houd vast aan het onderscheid: wel of geen voornaam/voorletter ervoor. Dat is de kern van deze regel.
Achternamen bij trouwen
Ook bij dubbele achternamen let je op het tussenvoegsel.
Voorbeeld met voornaam: Sieneke van Gaal-de Jong
Zonder voornaam: mevrouw Van Gaal-de Jong
Deze slide heeft geen instructies
Merken en aardrijkskundige afleidingen
Merknamen krijgen een hoofdletter: Volkswagen, Coca Cola.
Woorden die zijn afgeleid van aardrijkskundige namen krijgen vaak ook een hoofdletter.
Voorbeelden: Franse kaas, Turks fruit.
Deze slide heeft geen instructies
Feestdagen
Namen van feestdagen schrijf je met een hoofdletter.
Voorbeelden: Kerstmis, Pasen, Nieuwjaar, Suikerfeest.
Afleidingen van feestdagen krijgen meestal geen hoofdletter.
Voorbeeld: kerstvakantie
Let op uitzondering in de voorbeelden: Paashaas.
Noem dat leerlingen vooral moeten onthouden: de naam van de feestdag wel met hoofdletter, afgeleide woorden meestal niet.
Geen hoofdletters
Maanden, dagen, seizoenen en windstreken krijgen geen hoofdletter.
januari
maandag
lente
oosten
Deze slide heeft geen instructies
Welke naam is goed geschreven?
S. De Jong
mevrouw de Jong
Sieneke De Jong
mevrouw De Jong
Hier gaat het om tussenvoegsels: met voornaam of voorletter geen hoofdletter, zonder voornaam of voorletter wel.
Vul de juiste woorden in
Met een voornaam schrijf je de Jong zonder hoofdletter. Zonder voornaam wordt het De Jong. Een feestdag zoals Kerstmis krijgt een hoofdletter, maar maandag niet.
Combineert naamregels met uitzonderingen en de regel dat dagen geen hoofdletter krijgen.
Noem één merknaam met hoofdletter.
Bespreek dat merknamen en aardrijkskundige afleidingen met hoofdletter worden geschreven, bijvoorbeeld Volkswagen, Coca Cola, Franse kaas, Turks fruit.
Punt, vraagteken, uitroepteken
Punt: aan het einde van een gewone zin.
Vraagteken: aan het einde van een vraagzin.
Uitroepteken: bij een zin met veel nadruk.
Deze slide heeft geen instructies
Komma
Gebruik een komma tussen twee persoonsvormen.
Voorbeeld: Omdat mijn band lek is, loop ik naar school.
Gebruik ook een komma voor een voegwoord zoals omdat.
Voorbeeld: Ik loop naar school, omdat mijn band lek is.
Meestal zet je geen komma voor en.
De voorbeelden zijn belangrijker dan een lange uitleg. Laat leerlingen vooral het verschil in zinsdelen zien.
Komma in een opsomming
Een komma kan delen van een opsomming scheiden.
Voorbeeld: Ik loop naar school, omdat mijn band lek is, ik geen extra fiets heb en de fietsenmaker nog niet open is.
Deze slide heeft geen instructies
Dubbele punt
De dubbele punt kondigt iets aan.
Dat kan een opsomming, uitleg of citaat zijn.
Voorbeeld: Ik neem drie dingen mee: een jas, een boek en een flesje water.
Deze slide heeft geen instructies
Aanhalingstekens
Gebruik aanhalingstekens voor iemands precieze woorden.
Voorbeeld: Ze zei: “Ik kom morgen terug.”
Je kunt aanhalingstekens ook gebruiken om een woord te benadrukken.
Voorbeeld: Het woord ‘cool’ betekent hier iets anders dan normaal.
Deze slide heeft geen instructies
Citaat beginnen
Voor een citaat staat vaak een dubbele punt.
Het citaat zelf begint met een hoofdletter.
Voorbeeld: Juultje reageerde: “Dat zijn er wel heel erg veel!”
Leg hier het samenspel uit van dubbele punt, aanhalingstekens, hoofdletter en eventueel uitroepteken.
Welke zin heeft de juiste leestekens?
Ze vroeg, “Kom je mee?”
Ze vroeg: “Kom je mee?”
Ze vroeg. “Kom je mee?”
Ze vroeg “Kom je mee”.
Toetst het samenspel van dubbele punt, aanhalingstekens en vraagteken bij een citaat.
Vul de juiste leestekens en woorden in
Een gewone zin eindigt met een punt. Een vraagzin eindigt met een vraagteken. Een dubbele punt kondigt iets aan, zoals een citaat. In een opsomming gebruik je vaak een komma.
Laat leerlingen de functies van de belangrijkste leestekens ophalen uit het laatste subtopic.
Wat hoort er bij het begin van een citaat?
Goed antwoord bevat: voor een citaat vaak een dubbele punt, het citaat staat tussen aanhalingstekens en begint met een hoofdletter; soms eindigt het met een vraagteken of uitroepteken.
Wat heb jij vandaag het beste geleerd?
Laat leerlingen één concreet leerpunt noemen, bijvoorbeeld hoofdletter bij namen, komma voor omdat, of aanhalingstekens bij een citaat.
Welk onderdeel vond jij nog moeilijk?
Stimuleer eerlijke reflectie. Mogelijke antwoorden: tussenvoegsels, feestdagen, komma's, citaatregels.
Wat hielp jou het meest in deze les?
Laat leerlingen benoemen wat hielp: voorbeelden, regels, samen oefenen, verschillen tussen zinnen zien.
Begrippen
hoofdletter - grote letter aan het begin van een zin of naam
apostrof - teken in woorden zoals ’s middags
tussenvoegsel - woorddeel in een naam, zoals de, van of van der
persoonsvorm - werkwoordsvorm die verandert als je de tijd van de zin verandert
voegwoord - woord dat zinsdelen of zinnen verbindt, zoals omdat of en
opsomming - rij van meerdere onderdelen achter elkaar
citaat - de precieze woorden van iemand
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
punt - leesteken aan het einde van een gewone zin
vraagteken - leesteken aan het einde van een vraagzin
uitroepteken - leesteken bij nadruk of emotie
komma - leesteken dat zinsdelen of delen van een opsomming scheidt
dubbele punt - leesteken dat iets aankondigt
aanhalingstekens - leestekens om precieze woorden of een bijzonder woord heen
Deze slide heeft geen instructies
