Vulkanen en aardbevingen
Vulkanen en aardbevingen
Open met het idee dat de aarde van buiten rustig lijkt, maar van binnen voortdurend in beweging is.
Dit ga ik leren
Ik kan uitleggen hoe vulkanen en aardbevingen ontstaan en ik kan daarbij belangrijke woorden gebruiken, zoals aardkorst, aardmantel, magma en lava.
De gebruiker noemde twee leerdoelen; hier zijn ze samengebracht in één leerlingvriendelijk doel dat past bij de subonderwerpen.
Welke woorden passen volgens jou bij vulkanen en aardbevingen?
Gebruik deze woordwolk om voorkennis op te halen. Vraag kort door op woorden als lava, magma, trillen, hitte of aarde.
De aarde heeft lagen
De aardkorst is de buitenste laag van de aarde.
Daaronder ligt de aardmantel.
In de aardmantel is het erg heet.
Die warmte zorgt voor beweging diep in de aarde.
Houd het eenvoudig: voor groep 8 is het genoeg dat leerlingen de aardkorst en aardmantel kunnen benoemen en weten dat hitte en beweging belangrijk zijn.
Beweging in de aardkorst
De aardkorst bestaat niet uit één stuk, maar uit grote platen. Deze platen bewegen heel langzaam. Als platen tegen elkaar botsen, langs elkaar schuren of uit elkaar bewegen, kan de grond gaan trillen of kan magma omhoog komen.
Noem eventueel het woord aardplaten mondeling, maar houd de focus op het verband tussen beweging in de aardkorst en natuurverschijnselen.
Wat is een aardbeving?
Een aardbeving is een trilling van de grond.
Die ontstaat door plotselinge beweging in de aardkorst.
Soms is de beving klein.
Soms ontstaat veel schade aan huizen en wegen.
Benadruk dat de beving zelf kort kan duren, maar grote gevolgen kan hebben.
Van hitte naar beving
Warmte in de aarde → beweging in de aardmantel → druk op de aardkorst → platen verschuiven → aardbeving
Niet elke beweging voel je aan de oppervlakte. Maar als spanning ineens vrijkomt, trilt de grond.
Dit is een causale samenvatting van het eerste deel van de les.
Waardoor ontstaat een aardbeving?
Beweging in de aardkorst
Regen in de krater
Lava in de lucht
Water uit een geiser
Toetst het eerste blok: lagen van de aarde, beweging van platen en het ontstaan van aardbevingen.
Maak de uitleg compleet
Warmte in de aarde zorgt voor beweging in de aardmantel. Daardoor komt er druk op de aardkorst. Als spanning ineens vrijkomt, krijg je een aardbeving.
De volgorde is belangrijk: eerst aardmantel, dan aardkorst, daarna aardbeving.
Wat is magma?
Magma is gesmolten gesteente diep in de aarde.
Het zit onder de aardkorst.
Magma is heel heet.
Door druk kan magma omhoog worden geduwd.
Maak straks duidelijk verschil tussen magma onder de grond en lava boven de grond.
Van magma naar lava
Als magma uit de aarde komt, noem je het lava. Het is dus dezelfde hete steenmassa, maar de naam verandert zodra het aan het aardoppervlak verschijnt.
Veel leerlingen halen magma en lava door elkaar. Dit is een belangrijk onderscheid.
Wat is een vulkaan?
Een vulkaan is een opening in de aardkorst.
Hier kan magma naar boven komen.
Bij een uitbarsting komen lava, as en gassen vrij.
Zo verandert het landschap.
Koppel dit aan aardrijkskunde: vulkanen bouwen bergen en nieuwe stukken land op.
De krater
De krater is de opening boven in een vulkaan.
Daar kunnen lava, as en gassen uit komen.
Niet elke krater is actief.
Sommige krat ers blijven rustig voor lange tijd.
Typfout in uitgesproken taal voorkomen: spreek 'krater' duidelijk uit en wijs de plek op een afbeelding aan.
Hoe ontstaat een uitbarsting?
Magma verzamelt zich onder de grond. De druk wordt groter. Als het magma een weg naar boven vindt, komt het via een vulkaan naar buiten als lava. Dat noem je een vulkaanuitbarsting.
Houd het mechanisme eenvoudig en zonder extra vaktaal die niet in de kernwoordenlijst staat.
Geiser en warmwaterbron
Een warmwaterbron is water dat warm uit de grond komt.
Een geiser spuit heet water en stoom omhoog.
Dit gebeurt op plekken waar water diep in de grond wordt verwarmd.
Ook dit laat zien dat het binnen in de aarde heet is.
Maak duidelijk dat een geiser geen vulkaan is, maar wel te maken heeft met warmte uit de aarde.
Wanneer noem je magma lava?
Als het afkoelt
Als het beweegt
Als het boven de grond komt
Als het diep zakt
Controleert het belangrijke verschil tussen magma en lava.
Vul de juiste woorden in
Een vulkaan is een opening in de aardkorst. Boven in de vulkaan zit de krater. Een geiser spuit heet water en stoom omhoog, maar is geen vulkaan.
Alle woorden komen uit het tweede subtopic over vulkanen, krater en geiser.
Wat hoort bij wat?
Aardkorst: buitenste laag van de aarde
Aardmantel: hete laag onder de aardkorst
Magma: gesmolten gesteente onder de grond
Lava: magma dat boven de grond komt
Krater: opening van een vulkaan
Deze slide ordent de begrippen voordat de les afrondt.
Vulkanen en aardbevingen horen bij elkaar
Beide verschijnselen ontstaan door beweging en hitte in de aarde.
Bij een aardbeving trilt de aardkorst.
Bij een vulkaan komt magma omhoog.
Ze komen vaak voor in dezelfde gebieden op aarde.
Noem eventueel dat veel vulkanen en aardbevingen voorkomen langs randen van platen, zonder het te technisch te maken.
Noem 1 verschil tussen een vulkaan en een aardbeving.
Bespreek dat beide ontstaan door hitte en beweging in de aarde. Een aardbeving is trilling van de aardkorst; bij een vulkaan komt magma omhoog als lava.
Wat ligt direct onder de aardkorst?
De krater
De aardmantel
De geiser
De lava
Eindcheck op de samenvattende slides met kernbegrippen.
Wat heb jij vandaag geleerd?
Laat leerlingen in eigen woorden één nieuw inzicht noemen, bijvoorbeeld het verschil tussen magma en lava of hoe aardbevingen ontstaan.
Wat hielp jou het best om dit te begrijpen?
Gebruik de antwoorden om te horen welke werkvorm hielp: afbeeldingen, filmpje, uitleg of begrippenlijst.
Woordenlijst
aardkorst - de buitenste laag van de aarde
aardmantel - de hete laag onder de aardkorst
geiser - een plek waar heet water en stoom uit de grond spuiten
krater - de opening boven in een vulkaan
lava - magma dat uit de aarde naar buiten komt
magma - gesmolten gesteente diep in de aarde
warmwaterbron - warm water dat uit de grond naar boven komt
Deze slide heeft geen instructies