Vulkanen en aardbevingen

Vulkanen en aardbevingen

1 / 24
volgende
Slide 1: Slide
newEditorAardrijkskundeBasisschoolGroep 8

In deze les zitten 24 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 60 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Vulkanen en aardbevingen

Open met het idee dat de aarde van buiten rustig lijkt, maar van binnen voortdurend in beweging is.

Dit ga ik leren

Ik kan uitleggen hoe vulkanen en aardbevingen ontstaan en ik kan daarbij belangrijke woorden gebruiken, zoals aardkorst, aardmantel, magma en lava.

De gebruiker noemde twee leerdoelen; hier zijn ze samengebracht in één leerlingvriendelijk doel dat past bij de subonderwerpen.

Welke woorden passen volgens jou bij vulkanen en aardbevingen?

Gebruik deze woordwolk om voorkennis op te halen. Vraag kort door op woorden als lava, magma, trillen, hitte of aarde.

De aarde heeft lagen

  • De aardkorst is de buitenste laag van de aarde.

  • Daaronder ligt de aardmantel.

  • In de aardmantel is het erg heet.

  • Die warmte zorgt voor beweging diep in de aarde.

Houd het eenvoudig: voor groep 8 is het genoeg dat leerlingen de aardkorst en aardmantel kunnen benoemen en weten dat hitte en beweging belangrijk zijn.

Beweging in de aardkorst

De aardkorst bestaat niet uit één stuk, maar uit grote platen. Deze platen bewegen heel langzaam. Als platen tegen elkaar botsen, langs elkaar schuren of uit elkaar bewegen, kan de grond gaan trillen of kan magma omhoog komen.

Noem eventueel het woord aardplaten mondeling, maar houd de focus op het verband tussen beweging in de aardkorst en natuurverschijnselen.

Wat is een aardbeving?

  • Een aardbeving is een trilling van de grond.

  • Die ontstaat door plotselinge beweging in de aardkorst.

  • Soms is de beving klein.

  • Soms ontstaat veel schade aan huizen en wegen.

Benadruk dat de beving zelf kort kan duren, maar grote gevolgen kan hebben.

Van hitte naar beving

Warmte in de aarde → beweging in de aardmantel → druk op de aardkorst → platen verschuiven → aardbeving


Niet elke beweging voel je aan de oppervlakte. Maar als spanning ineens vrijkomt, trilt de grond.

Dit is een causale samenvatting van het eerste deel van de les.

Waardoor ontstaat een aardbeving?

A

Beweging in de aardkorst

B

Regen in de krater

C

Lava in de lucht

D

Water uit een geiser

Toetst het eerste blok: lagen van de aarde, beweging van platen en het ontstaan van aardbevingen.

Maak de uitleg compleet

Warmte in de aarde zorgt voor beweging in de aardmantel. Daardoor komt er druk op de aardkorst. Als spanning ineens vrijkomt, krijg je een aardbeving.

aardmantel
aardkorst
aardbeving
krater
lava
geiser

De volgorde is belangrijk: eerst aardmantel, dan aardkorst, daarna aardbeving.

Wat is magma?

  • Magma is gesmolten gesteente diep in de aarde.

  • Het zit onder de aardkorst.

  • Magma is heel heet.

  • Door druk kan magma omhoog worden geduwd.

Maak straks duidelijk verschil tussen magma onder de grond en lava boven de grond.

Van magma naar lava

Als magma uit de aarde komt, noem je het lava. Het is dus dezelfde hete steenmassa, maar de naam verandert zodra het aan het aardoppervlak verschijnt.

Veel leerlingen halen magma en lava door elkaar. Dit is een belangrijk onderscheid.

Wat is een vulkaan?

  • Een vulkaan is een opening in de aardkorst.

  • Hier kan magma naar boven komen.

  • Bij een uitbarsting komen lava, as en gassen vrij.

  • Zo verandert het landschap.

Koppel dit aan aardrijkskunde: vulkanen bouwen bergen en nieuwe stukken land op.

De krater

  • De krater is de opening boven in een vulkaan.

  • Daar kunnen lava, as en gassen uit komen.

  • Niet elke krater is actief.

  • Sommige krat ers blijven rustig voor lange tijd.

Typfout in uitgesproken taal voorkomen: spreek 'krater' duidelijk uit en wijs de plek op een afbeelding aan.

Hoe ontstaat een uitbarsting?

Magma verzamelt zich onder de grond. De druk wordt groter. Als het magma een weg naar boven vindt, komt het via een vulkaan naar buiten als lava. Dat noem je een vulkaanuitbarsting.

Houd het mechanisme eenvoudig en zonder extra vaktaal die niet in de kernwoordenlijst staat.

Geiser en warmwaterbron

  • Een warmwaterbron is water dat warm uit de grond komt.

  • Een geiser spuit heet water en stoom omhoog.

  • Dit gebeurt op plekken waar water diep in de grond wordt verwarmd.

  • Ook dit laat zien dat het binnen in de aarde heet is.

Maak duidelijk dat een geiser geen vulkaan is, maar wel te maken heeft met warmte uit de aarde.

Wanneer noem je magma lava?

A

Als het afkoelt

B

Als het beweegt

C

Als het boven de grond komt

D

Als het diep zakt

Controleert het belangrijke verschil tussen magma en lava.

Vul de juiste woorden in

Een vulkaan is een opening in de aardkorst. Boven in de vulkaan zit de krater. Een geiser spuit heet water en stoom omhoog, maar is geen vulkaan.

aardkorst
krater
geiser
aardmantel
lava
warmwaterbron

Alle woorden komen uit het tweede subtopic over vulkanen, krater en geiser.

Wat hoort bij wat?

  • Aardkorst: buitenste laag van de aarde

  • Aardmantel: hete laag onder de aardkorst

  • Magma: gesmolten gesteente onder de grond

  • Lava: magma dat boven de grond komt

  • Krater: opening van een vulkaan

Deze slide ordent de begrippen voordat de les afrondt.

Vulkanen en aardbevingen horen bij elkaar

Beide verschijnselen ontstaan door beweging en hitte in de aarde.


  • Bij een aardbeving trilt de aardkorst.

  • Bij een vulkaan komt magma omhoog.

  • Ze komen vaak voor in dezelfde gebieden op aarde.

Noem eventueel dat veel vulkanen en aardbevingen voorkomen langs randen van platen, zonder het te technisch te maken.

Noem 1 verschil tussen een vulkaan en een aardbeving.

Bespreek dat beide ontstaan door hitte en beweging in de aarde. Een aardbeving is trilling van de aardkorst; bij een vulkaan komt magma omhoog als lava.

Wat ligt direct onder de aardkorst?

A

De krater

B

De aardmantel

C

De geiser

D

De lava

Eindcheck op de samenvattende slides met kernbegrippen.

Wat heb jij vandaag geleerd?

Laat leerlingen in eigen woorden één nieuw inzicht noemen, bijvoorbeeld het verschil tussen magma en lava of hoe aardbevingen ontstaan.

Wat hielp jou het best om dit te begrijpen?

Gebruik de antwoorden om te horen welke werkvorm hielp: afbeeldingen, filmpje, uitleg of begrippenlijst.

Woordenlijst

aardkorst - de buitenste laag van de aarde

aardmantel - de hete laag onder de aardkorst

geiser - een plek waar heet water en stoom uit de grond spuiten

krater - de opening boven in een vulkaan

lava - magma dat uit de aarde naar buiten komt

magma - gesmolten gesteente diep in de aarde

warmwaterbron - warm water dat uit de grond naar boven komt

Deze slide heeft geen instructies