Groepsdynamica

• Pedagogisch werk
• MBO
• Studiejaar 3

Groepsdynamica

''If you want to go fast, go alone. If you want to go far, go together''.

Lesdoelen

- Aan het einde van de les kan de student de vijf groepsfases van een groep benoemen en herkennen.

- Aan het einde van de les heeft de student kennis gemaakt met de groepsrollen van een positieve en negatieve groep.

- Aan het einde van de les hebben de studenten inzicht in hoe je een fijne sfeer creëert in een groep.

-   Aan het einde van de les kent de student de basisbehoeften van een kind binnen een groep.

- Aan het einde van de les weet je waar de drie O’s voor staan.

- Aan het einde van de les ken je verschillende manieren om te reageren op ongewenst gedrag.

- Aan het einde van de les ken je alternatieven voor het straffen en belonen.

Begeleiden van groepen

Groepsdynamica

''Groepsdynamica is de studie van het gedrag van mensen in groepen''.

(Remmerswaal, 1995)

Het proces dat zich in een groep afspeelt

Wat is een groep?

-    Een groep bestaat uit minstens twee groepsleden.
-    De groepsleden in de groep hebben iets gemeenschappelijks.
-    De groepsleden in de groep kennen elkaar.
-    Ze hebben een (gezamenlijk) belang, doel of taak.
-    In de groep is er interactie tussen de groepsleden, ze hebben een relatie met elkaar, ze zijn van elkaar afhankelijk.

Van welke groep heb jij allemaal deel uit gemaakt? (denk aan school etc.)

Basisbehoeften

1. Veiligheid door erbij te horen

2. Invloed hebben

3. Persoonlijk contact

-    Veiligheid: Kinderen voelen zich veilig in een groep als men elkaar waardeert en respecteert.

-    Invloed: Een kind moet het gevoel hebben dat zij invloed hebben en een bijdrage kunnen leveren aan wat er gebeurt in de groep en dat er naar ze geluisterd wordt.

-    Persoonlijk contant: Als elk kind met anderen om kan gaan en een of meer vriendschappelijke contacten heeft in de groep.

Kinderen doen precies na wat ze een ander zien doen. Als PW-er en OA-er ben je een belangrijk voorbeeld. Kinderen willen lijken op iemand die ze aardig vinden of bewonderen. Als je een goede relatie met ze hebt, willen ze jou in alles nadoen. Daarom is het belangrijk dat jij je bewust van je eigen sociale gedrag. Als jij respectvol met anderen omgaat, zal een kind jouw voorbeeld volgen. Kinderen leren ook door de reacties die ze krijgen op hun gedrag. Laat aan een kind merken dat je het waardeert als het zich sociaal vaardig gedraagt. door de aanmoedigen en complimentjes die kinderen krijgen bij positief gedrag, laten ze dat gedrag vaker zien.

Welke basisbehoeften kun je koppelen aan dit filmpje en waarom?

Wat laat dit filmpje nog meer zien?

Hoe zie je dit terug op je stage?

Welke vaardigheden zou jij als VIG-er in kunnen zetten om in de praktijk een positieve groep te creëren?

Voorbeelden hoe stimuleer ik een goede/fijne sfeer:

•    Begroet zorgvragers persoonlijk en noem ze bij hun naam.
•    Wees voorspelbaar en betrouwbaar in je gedrag.
•    Laat regelmatig horen dat het goed gaat.
•    Probeer te begrijpen waarom een zorgvrager doet zoals hij doet.
•    Stimuleer de samenwerking en een gevoel van gezamenlijkheid.
•    Laat ze elkaar helpen en leer ze dat ook.
•    Laat merken dat je betrokken bent en belangstelling hebt de zorgvrager.

Activiteit: hoeveel van...

• De docent tekent een vak met tape op de grond.

• De studenten staan om het vak en de docent geeft instructies over datgene wat de studenten in het vak moeten laten zien. Bijvoorbeeld: 5 voeten, 3 elle bogen, 6 vingers en 9 billen.

Nabespreken:

- Wie neemt de leiding?

- Wat zijn de andere rollen?

- Hoe gaat de besluitvorming?

- Gaat dat in de praktijk ook zo?

- Wat kan er anders, wat zijn gevolgen/effecten?

Wat valt je op aan de groep?

Wat gebeurt er?

Hoe reageren ze op elkaar?

Groepsfases 

1. Kennismakingsfase - Forming

2. Conflictfase - Storming

3. Acceptatiefase - Norming

4. Uitvoerfase - Performing

5. Afsluitfase - Adjourning

Kennismakingsfase

Basisbehoefte: veiligheid.

In deze fase kennen de zorgvragers in de groep elkaar nog niet goed. Iedereen is voorzichtig in wat ze zeggen en wat ze doen. De zorgvragers zullen dingen proberen te doen en te zeggen waarvan zij denken dat dit op een bepaald moment wenselijk is. Op die manier proberen ze ongemakkelijke situaties te voorkomen. Iedereen kijkt een beetje de kat uit de boom. Gesprekken tussen de zorgvragers zullen in deze fase vaak over veilige en toegankelijke onderwerpen gaan, zoals het weer. Denk maar aan een situatie waarbij een groep zorgvragers voor het eerst samenkomt, bijvoorbeeld om te revalideren. 

Taak begeleider: kennismaking

- Structuur bieden; regels hanteren, afspraken maken

- Kennismaking; kennismaking spellen, overeenkomsten groepsleden belichten

- Bied de hoeveelheid informatie in behapbare porties aan

- Leg zelf de basis voor een gezonde norm (voorbeeldfunctie)

Conflictfase 'machtsstrijd'

Basisbehoefte: invloed uitoefenen.

Na een tijdje leren de zorgvragers in de groep elkaar steeds beter kennen. De onwennigheid van het begin gaat weg en de zorgvragers voelen zich veiliger en zullen meer zichzelf zijn. Op dat moment gaan ze zich ook meer bemoeien met hoe het loopt in de groep. De zorgvragers zullen het bijvoorbeeld laten weten als dingen onduidelijk zijn, ze durven zichzelf steeds meer te laten zien. Denk aan iemand uit de groep die vragen gaat stellen over hoe het revalideren in zijn werk zal gaan. Of een zorgvrager die vrij dominant is en die dat in deze fase zal laten blijken door als eerste vragen te stellen. Doordat in deze fase alle zorgvragers zichzelf kunnen laten zien, leren zij van elkaar welke rol zij vervullen. 

Taak begeleider: conflictfase

- Houdt individuele zorgvragers in de gaten

- Onderling feedback geven ondersteunen

Acceptatiefase

In deze fase beseffen de zorgvragers dat de onderlinge verschillen kunnen bijdragen aan het gezamenlijke doel. Ze zijn minder bezig om zichzelf te laten zien en richten zich op het samen werken aan het groepsdoel. Een voorbeeld daarvan is het creëren van een fijne sfeer. Het is duidelijk geworden wie de informele leider is en wie er zorgt voor een grap en daarmee een ontspannen sfeer. Iedereen weet wat ze van elkaar kunnen verwachten. 

Kan iemand een groepsnorm benoemen? Voorbeelden?

Taak begeleider: acceptatie

- Werk met de groep aan verantwoordelijkheidsgevoel; samenwerkingsopdrachten, initiatief uit de groep toelaten maar ook grenzen bewaken

- Grijp niet gelijk in; coachen in plaats van leiden.

Uitvoerfase

In de uitvoerfase gaat de groep zorgvragers op een prettige manier met elkaar om. Iedereen heeft zijn rol gevonden en vult deze in. Doordat in de acceptatiefase duidelijk is geworden hoe de verhoudingen tussen de zorgvragers in de groep zijn en wie welke rol vervult, kunnen zij in de uitvoerfase zich richten op het uitvoeren van hun taak. Het schept voorwaarden zodat zorgvragers hun taak goed en prettig kunnen doen. Denk daarbij aan prettig samenwonen, samen koken of het uitoefenen van een hobby. 

Taak begeleider: uitvoerfase

- Probeer balans te houden tussen de aandacht voor individuele behoefte zorgvrager en de aandacht voor onderlinge relaties tussen zorgvragers.

- Doe een stapje terug (neem meer een coachende rol aan)

Afsluitingsfase

Tijdens de laatste fase ga je richting afsluiting met de groep, de afsluitfase. De zorgvragers in de groep zullen terugkijken hoe het samenwerken in de groep is gegaan. Het kan zijn dat de groep vrij direct ophoudt te bestaan, bijvoorbeeld als ze een taak hebben volbracht. Denk aan het afronden van een revalidatietraject waarin zorgvragers samen hebben opgetrokken. Het kan ook zijn dat deze fase wat langzamer verloopt. Denk aan een groep zorgvragers die al jaren samenleven waarvan één zorgvrager uit de groep overlijdt. Dat heeft gevolgen voor de hele groep. Iedereen moet weer opnieuw zoeken naar zijn rol in de groep.

Taak begeleider: afsluiting

- Stimuleer zorgvragers om terug te kijken op de samenwerking.

- Bespreek wat goed ging en wat moeilijk was.

- Geef ruimte om ervaringen en gevoelens te delen.

- Help de groep om het groepsproces bewust af te ronden.

- Afscheidsritueel.

- Richt samen met de groep een blik op de toekomst.

Welke onderstaande basisbehoeften zijn juist?

1. Veiligheid, Invloed, Persoonlijke interesse
2. Veiligheid, Invloed, Persoonlijke contact
3. Veiligheid, Interesse, Persoonlijke contact
4. Veiligheid, Interesse, Persoonlijke invloed

Kat uit de boom kijken

'machtsstrijd'

Normen vastgesteld

Samenwerken

Afscheid

Forming

Storming

Norming

Performing

Adjourning