Voortplanting bij kikkers en slangen
Voortplanting bij kikkers en slangen
Onderdelen in deze les
Voortplanting bij kikkers en slangen
Open met het contrast tussen watergebonden voortplanting bij kikkers en meer landgerichte voortplanting bij slangen. Dat verschil loopt als rode draad door de les.
Leerdoel
Ik kan de voortplanting van kikkers en slangen uitleggen en de belangrijkste overeenkomsten en verschillen benoemen.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden denk je aan bij voortplanting van kikkers en slangen?
Gebruik de antwoorden om voorkennis op te halen. Let op woorden als water, ei, kikkerdril, slang, bevruchting en metamorfose.
Voortplanting bij kikkers
Kikkers planten zich meestal voort in of bij het water
Water is nodig voor eieren en jonge dieren
De voortplanting past bij het leven van amfibieën
Benadruk dat amfibieën een deel van hun leven sterk aan water gekoppeld zijn. Leg eventueel uit dat de huid en de ontwikkeling van de jongen daarbij een rol spelen.
Bevruchting bij kikkers
Bevruchting is het samensmelten van een eicel en een zaadcel. Bij kikkers gebeurt dit meestal uitwendig: het vrouwtje legt eieren in het water en het mannetje laat daar zaadcellen overheen komen.
Houd de definitie biologisch correct maar eenvoudig. Het kernverschil hier is dat de bevruchting buiten het lichaam plaatsvindt.
Eieren van kikkers
Kikkereieren liggen in het water
Ze komen voor in klompen of snoeren
De eieren samen noemen we vaak kikkerdril
Noem dat de vorm per soort kan verschillen. Het gaat hier niet om alle uitzonderingen, maar om het algemene beeld van eieren in water.
Van ei naar larve
Ei → larve → volwassen dier
Bij kikkers komt uit het ei eerst een kikkervisje. Een larve is een jong dier dat er nog anders uitziet dan het volwassen dier.
Koppel hier het begrip larve direct aan het kikkervisje, zodat leerlingen het woord niet los hoeven te onthouden.
Metamorfose bij kikkers
Het kikkervisje krijgt eerst achterpoten en daarna voorpoten
De staart wordt kleiner
Het dier verandert van larve in een volwassen kikker
Deze grote verandering heet metamorfose
Benadruk dat metamorfose een duidelijke verandering in bouw en leefwijze is. Dat maakt de voortplanting van kikkers anders dan die van slangen.
Waar gebeurt de bevruchting bij kikkers meestal?
In het water
In het nest
In het ei
In het vrouwtje
Toetst het kernidee uitwendig bevruchten. 'In het vrouwtje' is een bewuste verwarring met slangen.
Maak de tekst compleet
Bij kikkers gebeurt de bevruchting meestal uitwendig. De eieren liggen in het water en samen noemen we dat vaak kikkerdril. Uit het ei komt eerst een kikkervisje, daarna volgt een grote verandering: de metamorfose.
Alle woorden komen letterlijk terug uit de voorafgaande slides over kikkers.
Voortplanting bij slangen
Slangen zijn reptielen
Hun voortplanting is minder afhankelijk van open water
De ontwikkeling van de jongen past bij een leven vooral op het land
Zet hier het ecologische contrast neer: reptielen zijn voor hun voortplanting meestal beter aangepast aan drogere omstandigheden dan amfibieën.
Bevruchting bij slangen
Bij slangen gebeurt de bevruchting inwendig. Dat betekent dat de eicel en zaadcel in het lichaam van het vrouwtje samenkomen.
Laat leerlingen het kernwoord inwendig vergelijken met uitwendig van de vorige reeks slides.
Eieren of levendbarend
Veel slangen leggen eieren
Sommige soorten zijn levendbarend
De jongen komen dan levend ter wereld
Maak duidelijk dat 'levendbarend' hier betekent dat er geen ei buiten het lichaam wordt afgezet. Houd het op hoofdlijnen; uitzonderingen per soort zijn niet nodig.
Ontwikkeling van jonge slangen
Jonge slangen lijken bij de geboorte of het uitkomen al op kleine volwassen slangen. Ze groeien verder uit tot een volwassen dier, maar maken geen metamorfose door zoals kikkers.
Het belangrijkste inzicht is hier: wel groei en ontwikkeling, maar geen larvestadium zoals bij kikkers.
Waarom dit past bij reptielen
Inwendige bevruchting beschermt de voortplanting op het land
Eieren of levendbarende voortplanting maken water minder noodzakelijk
Dat past bij de leefwijze van reptielen
Verbind voortplanting expliciet aan leefomgeving: structuur en functie horen in biologie bij elkaar.
Wat is juist over jonge slangen?
Ze leven alleen in water
Ze worden eerst larven
Ze maken metamorfose
Ze lijken al op volwassenen
Controleert het verschil met kikkers: geen larvestadium en geen metamorfose bij slangen.
Vul de juiste begrippen in
Bij slangen gebeurt de bevruchting inwendig. Veel soorten leggen eieren, maar sommige soorten zijn levendbarend. Hun voortplanting past bij een leven vooral op het land.
Laat leerlingen de begrippen koppelen aan reptielen en leven op het land.
Overeenkomsten
Er is voortplanting met eicellen en zaadcellen
Na bevruchting ontstaat een nieuw dier
Het jonge dier groeit uit tot een volwassen dier
Beide groepen zorgen voor soortbehoud
In beide gevallen begint ontwikkeling vanuit een ei
Erfelijke informatie komt van beide ouders
Bij kikkers en slangen
Biologisch gezien
Gebruik deze slide om te voorkomen dat leerlingen alleen verschillen onthouden. De basis van seksuele voortplanting is bij beide hetzelfde.
Verschillen
Meestal voortplanting in of bij water
Uitwendige bevruchting
Larve: kikkervisje
Wel metamorfose
Slangen
Minder afhankelijk van water
Inwendige bevruchting
Geen kikkervisje of ander larvestadium
Geen metamorfose zoals bij kikkers
Kikkers
Dit is de kernvergelijking van de les. Laat leerlingen vooral de relatie zien tussen leefomgeving en voortplantingswijze.
Voortplanting en leefwijze
De voortplanting van kikkers en slangen past bij hun leefwijze. Kikkers hebben water nodig voor eieren en larven. Slangen hebben door inwendige bevruchting en hun ontwikkeling meer mogelijkheden om op het land voort te planten.
Hier landt de centrale gedachte van de les: voortplanting is geen los onderwerp, maar hangt samen met de manier waarop dieren leven.
Begrippen
bevruchting - het samensmelten van een eicel en een zaadcel
ei - begin van de ontwikkeling van een nieuw dier
larve - jong dier dat er anders uitziet dan het volwassen dier
metamorfose - grote verandering van bouw tijdens de ontwikkeling
uitwendig - buiten het lichaam
inwendig - in het lichaam
levendbarend - jongen komen levend ter wereld
Laat leerlingen de begrippen koppelen aan voorbeelden uit de les: uitwendig bij kikkers, inwendig bij slangen, larve en metamorfose bij kikkers.
Welk verschil past het best bij kikker en slang?
Kikker inwendig, slang uitwendig
Kikker larve, slang geen larve
Kikker land, slang water
Kikker levendbarend, slang klompen
Toetst vergelijking. Foute opties zijn gebaseerd op omdraaiingen of vermenging van kenmerken.
Waarom past kikker- en slangvoortplanting bij hun leefwijze?
Verwacht in goede antwoorden elementen als: kikkers hebben water nodig voor eieren en larven; slangen kunnen zich door inwendige bevruchting en ontwikkeling beter op land voortplanten; relatie tussen leefwijze en voortplanting.
Wat is één verschil dat jij nu goed kunt uitleggen?
Reflectie zonder goed of fout. Laat leerlingen kort terugblikken op wat ze geleerd hebben.
Welk deel van de les hielp jou het meest om dit te begrijpen?
Reflectie op het leerproces. Mogelijke antwoorden: schema, vergelijking, begrippen, afbeeldingen of voorbeelden.
