Kennis maken met poëzie

Poëzie: vroeger en later

1 / 26
volgende
Slide 1: Tekstslide
newEditorNederlandsMBOStudiejaar 1

In deze les zitten 26 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 50 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Poëzie: vroeger en later

Open met het gedicht als centraal voorbeeld. De les draait om betekenis, taal en de tegenstelling tussen vroeger en later in één tekst.

Hoe ziet deze les eruit?

  • Terugblik naar de vorige les

  • Warming up, waar denk je aan?

  • Doel van deze les

  • Voorlezen van het gedicht

  • Verwerking samen

  • Verwerking in tweetallen

  • Afronden

  • Evalueren

Deze slide heeft geen instructies

Welk woord past volgens jou bij een gedicht over vroeger en later?

Gebruik dit als voorkennis en voorspelling op basis van de titel. Laat leerlingen woorden noemen als tijd, opa, vroeger, later, herinnering, toekomst, water of familie.

Het gedicht

In deze les lezen we het gedicht Vroeger en later. Van Marco Kunst.


Het gedicht gaat over een ik-figuur en zijn opa bij het water.


Tijdens het lezen let je op sfeer, beelden en de woorden vroeger en later.

De leerlingen hebben de tekst voor zich. De eerste kennismaking mag rustig en open blijven: nog niet alles uitleggen.

Lesdoel

Ik kan in een gedicht de tegenstelling tussen vroeger en later herkennen en uitleggen wat die woorden betekenen.

Deze slide heeft geen instructies

Eerste indruk

Bij een gedicht is je eerste gevoel belangrijk.


  • Let op woorden die opvallen

  • Let op wat je voor je ziet

  • Let op welke sfeer je voelt

Sluit aan bij de start van de les: titel op het bord, voorspellen en luisteren naar de tekst. Noem dat poëzie vaak ruimte laat voor meerdere indrukken.

Luister goed

Je docent leest het voor

Lees mee


Schrijf tijdens/na het luisteren 1 woord op dat bij het gedicht past

Deze slide heeft geen instructies

Schrijf één woord dat bij dit gedicht past

Sluit aan bij de opdracht na het voorlezen. Verzamel sfeerwoorden en eerste indrukken, zoals rustig, stil, warm, water, opa of toekomst.

Wat betekent vroeger in dit gedicht?

A

de tijd van nu

B

de tijd die komt

C

de tijd voorbij

D

een stille plek

Controleert begrip van slide 6. De afleiders passen bij tijd en sfeer, maar alleen 'de tijd voorbij' past bij de uitleg van vroeger.

Wat betekent vroeger?

Vroeger betekent: de tijd die al voorbij is.


In het gedicht hoort vroeger bij opa.

Dat zie je in de regel: Hij is van vroeger.


Vroeger past hier bij herinnering, leeftijd en het verleden.

Maak het begrip concreet: vroeger = toen, eerder, in het verleden. Houd de uitleg eenvoudig op A2/B1-niveau.

Wat betekent later?

Later betekent: de tijd die nog moet komen.


In het gedicht hoort later bij het kind.

Dat zie je in de regel: ik ben van later.


Later past hier bij groei, toekomst en wat nog gaat gebeuren.

Benadruk het verschil tussen nu, vroeger en later. De tekst zet opa en kind tegenover elkaar in tijd.

Pak je markeerstift


Markeer alle woorden die met vroeger te maken hebben geel


En alle woorden die met later te maken hebben blauw.

Deze slide heeft geen instructies

Tegenstelling: vroeger en later

Een tegenstelling is een paar woorden of ideeën die elkaars verschil duidelijk maken.


Voorbeelden:

  • groot - klein

  • oud - jong

  • vroeger - later


In dit gedicht helpt die tegenstelling om het verschil tussen opa en kind te laten zien.

Introduceer het begrip tegenstelling als poëziekennis. Koppel het meteen aan het gedicht, niet als los taalkundig onderwerp.

Vroeger en later in beeld

De dichter zet twee tijden naast elkaar.


  • opa hoort bij vroeger

  • het kind hoort bij later

  • samen staan zij in hetzelfde moment bij het water

Hier kun je benoemen dat het gedicht niet alleen over tijd gaat, maar ook over generaties: opa, vader, kind.

De taal van het gedicht

Poëzie gebruikt taal vaak anders dan gewone spreektaal.


In dit gedicht vallen op:

  • korte regels

  • herhaling van woorden als water

  • woorden die een beeld oproepen

  • weinig uitleg, maar veel gevoel

Noem dat poëzie compact is: met weinig woorden veel betekenis. Je hoeft nog geen moeilijke termen als enjambement te gebruiken.

Welke tegenstelling past bij het gedicht?

A

hard - zacht

B

vroeger - later

C

water - hand

D

praten - kijken

Na de uitleg over tegenstelling, opa/kind en tijd. Leerlingen herkennen het kernpaar uit het gedicht.

Vul de juiste woorden in

In het gedicht hoort opa bij vroeger en het kind bij later. Dat is een tegenstelling die het verschil in tijd laat zien. Het water denkt niet aan later en praat niet van vroeger.

vroeger
later
tegenstelling
later
toekomst
verleden
beeld
sfeer

Herhaalt de kernwoorden uit slides 7 t/m 13. Elke lege plek heeft één logische plaats door de betekenis in de zin.

Is later in dit gedicht iets om naar uit te kijken?

1

ja

2

nee

3

een beetje

4

weet ik niet

Deze slide heeft geen instructies

Zelf schrijven met vroeger en later

Noteer dit op je pepier en vul in

Later

  • toen ik klein was

  • vroeger vond ik

  • vroeger kon ik

Vroeger

  • later wil ik

  • later hoop ik

  • later ben ik misschien

5

m

00

s

Deze slide bereidt de verwerking inhoudelijk voor: leerlingen zien taalstartjes die aansluiten bij het gedicht en de tegenstelling.

Wat verandert er?

Tussen vroeger en later zit verandering.


Denk aan:

  • wat al anders is geworden

  • wat hetzelfde blijft

  • wat later misschien nog verandert


Dat mag in woorden of in tekeningen.

Koppel terug naar de leerling zelf: tussen vroeger en later zit ook jouw leven nu. Houd het concreet en persoonlijk.

Waar zit jij zelf tussen vroeger en later? En waarom?

Verwachte elementen: leerlingen noemen iets persoonlijks tussen verleden en toekomst, bijvoorbeeld leeftijd, school, werk, dromen, familie of wat al veranderd is. Gebruik dit als opstap naar de schrijfopdracht.

Maak de zinnen af

Je kunt zelf schrijven met deze starters. Vroeger past bij: toen ik klein was. Later past bij: later hoop ik. Tussen vroeger en later zit verandering. Sommige dingen blijven ook hetzelfde.

Vroeger
Later
verandering
hetzelfde
toekomst
verleden
gevoel
water

Sluit direct aan bij de verwerking op slides 14 en 15: taalstartjes en het idee van verandering.

Evalueren!


Deze slide heeft geen instructies

Wat heb jij vandaag geleerd over poëzie?

Vrije reflectie. Laat leerlingen kort benoemen wat ze meenemen, bijvoorbeeld tegenstelling, sfeer, beeld, vroeger/later of de betekenis van water.

Wat hielp jou het meest om dit gedicht te begrijpen?

Vrije reflectie op het leerproces. Mogelijke antwoorden: luisteren naar het gedicht, woorden verzamelen, uitleg over tegenstelling, voorbeelden of zelf schrijven.

Begrippen

poëzie - teksten waarin taal, klank, gevoel en beeld extra belangrijk zijn

gedicht - een tekst in regels en strofen, vaak kort en beeldend

vroeger - de tijd die voorbij is

later - de tijd die nog moet komen

tegenstelling - twee woorden of ideeën die elkaars verschil laten zien

beeld - iets wat je in je hoofd voor je kunt zien door woorden

sfeer - het gevoel dat een tekst oproept

Deze slide heeft geen instructies