Poëzie: vroeger en later
Poëzie: vroeger en later
Open met het gedicht als centraal voorbeeld. De les draait om betekenis, taal en de tegenstelling tussen vroeger en later in één tekst.
Hoe ziet deze les eruit?
Terugblik naar de vorige les
Warming up, waar denk je aan?
Doel van deze les
Voorlezen van het gedicht
Verwerking samen
Verwerking in tweetallen
Afronden
Evalueren
Deze slide heeft geen instructies
Welk woord past volgens jou bij een gedicht over vroeger en later?
Gebruik dit als voorkennis en voorspelling op basis van de titel. Laat leerlingen woorden noemen als tijd, opa, vroeger, later, herinnering, toekomst, water of familie.
Het gedicht
In deze les lezen we het gedicht Vroeger en later. Van Marco Kunst.
Het gedicht gaat over een ik-figuur en zijn opa bij het water.
Tijdens het lezen let je op sfeer, beelden en de woorden vroeger en later.
De leerlingen hebben de tekst voor zich. De eerste kennismaking mag rustig en open blijven: nog niet alles uitleggen.
Lesdoel
Ik kan in een gedicht de tegenstelling tussen vroeger en later herkennen en uitleggen wat die woorden betekenen.
Deze slide heeft geen instructies
Eerste indruk
Bij een gedicht is je eerste gevoel belangrijk.
Let op woorden die opvallen
Let op wat je voor je ziet
Let op welke sfeer je voelt
Sluit aan bij de start van de les: titel op het bord, voorspellen en luisteren naar de tekst. Noem dat poëzie vaak ruimte laat voor meerdere indrukken.
Luister goed
Je docent leest het voor
Lees mee
Schrijf tijdens/na het luisteren 1 woord op dat bij het gedicht past
Deze slide heeft geen instructies
Schrijf één woord dat bij dit gedicht past
Sluit aan bij de opdracht na het voorlezen. Verzamel sfeerwoorden en eerste indrukken, zoals rustig, stil, warm, water, opa of toekomst.
Wat betekent vroeger in dit gedicht?
de tijd van nu
de tijd die komt
de tijd voorbij
een stille plek
Controleert begrip van slide 6. De afleiders passen bij tijd en sfeer, maar alleen 'de tijd voorbij' past bij de uitleg van vroeger.
Wat betekent vroeger?
Vroeger betekent: de tijd die al voorbij is.
In het gedicht hoort vroeger bij opa.
Dat zie je in de regel: Hij is van vroeger.
Vroeger past hier bij herinnering, leeftijd en het verleden.
Maak het begrip concreet: vroeger = toen, eerder, in het verleden. Houd de uitleg eenvoudig op A2/B1-niveau.
Wat betekent later?
Later betekent: de tijd die nog moet komen.
In het gedicht hoort later bij het kind.
Dat zie je in de regel: ik ben van later.
Later past hier bij groei, toekomst en wat nog gaat gebeuren.
Benadruk het verschil tussen nu, vroeger en later. De tekst zet opa en kind tegenover elkaar in tijd.
Pak je markeerstift
Markeer alle woorden die met vroeger te maken hebben geel
En alle woorden die met later te maken hebben blauw.
Deze slide heeft geen instructies
Tegenstelling: vroeger en later
Een tegenstelling is een paar woorden of ideeën die elkaars verschil duidelijk maken.
Voorbeelden:
groot - klein
oud - jong
vroeger - later
In dit gedicht helpt die tegenstelling om het verschil tussen opa en kind te laten zien.
Introduceer het begrip tegenstelling als poëziekennis. Koppel het meteen aan het gedicht, niet als los taalkundig onderwerp.
Vroeger en later in beeld
De dichter zet twee tijden naast elkaar.
opa hoort bij vroeger
het kind hoort bij later
samen staan zij in hetzelfde moment bij het water
Hier kun je benoemen dat het gedicht niet alleen over tijd gaat, maar ook over generaties: opa, vader, kind.
De taal van het gedicht
Poëzie gebruikt taal vaak anders dan gewone spreektaal.
In dit gedicht vallen op:
korte regels
herhaling van woorden als water
woorden die een beeld oproepen
weinig uitleg, maar veel gevoel
Noem dat poëzie compact is: met weinig woorden veel betekenis. Je hoeft nog geen moeilijke termen als enjambement te gebruiken.
Welke tegenstelling past bij het gedicht?
hard - zacht
vroeger - later
water - hand
praten - kijken
Na de uitleg over tegenstelling, opa/kind en tijd. Leerlingen herkennen het kernpaar uit het gedicht.
Vul de juiste woorden in
In het gedicht hoort opa bij vroeger en het kind bij later. Dat is een tegenstelling die het verschil in tijd laat zien. Het water denkt niet aan later en praat niet van vroeger.
Herhaalt de kernwoorden uit slides 7 t/m 13. Elke lege plek heeft één logische plaats door de betekenis in de zin.
Is later in dit gedicht iets om naar uit te kijken?
ja
nee
een beetje
weet ik niet
Deze slide heeft geen instructies
Zelf schrijven met vroeger en later
Noteer dit op je pepier en vul in
Later
toen ik klein was
vroeger vond ik
vroeger kon ik
Vroeger
later wil ik
later hoop ik
later ben ik misschien
m
s
Deze slide bereidt de verwerking inhoudelijk voor: leerlingen zien taalstartjes die aansluiten bij het gedicht en de tegenstelling.
Wat verandert er?
Tussen vroeger en later zit verandering.
Denk aan:
wat al anders is geworden
wat hetzelfde blijft
wat later misschien nog verandert
Dat mag in woorden of in tekeningen.
Koppel terug naar de leerling zelf: tussen vroeger en later zit ook jouw leven nu. Houd het concreet en persoonlijk.
Waar zit jij zelf tussen vroeger en later? En waarom?
Verwachte elementen: leerlingen noemen iets persoonlijks tussen verleden en toekomst, bijvoorbeeld leeftijd, school, werk, dromen, familie of wat al veranderd is. Gebruik dit als opstap naar de schrijfopdracht.
Maak de zinnen af
Je kunt zelf schrijven met deze starters. Vroeger past bij: toen ik klein was. Later past bij: later hoop ik. Tussen vroeger en later zit verandering. Sommige dingen blijven ook hetzelfde.
Sluit direct aan bij de verwerking op slides 14 en 15: taalstartjes en het idee van verandering.
Evalueren!
Deze slide heeft geen instructies
Wat heb jij vandaag geleerd over poëzie?
Vrije reflectie. Laat leerlingen kort benoemen wat ze meenemen, bijvoorbeeld tegenstelling, sfeer, beeld, vroeger/later of de betekenis van water.
Wat hielp jou het meest om dit gedicht te begrijpen?
Vrije reflectie op het leerproces. Mogelijke antwoorden: luisteren naar het gedicht, woorden verzamelen, uitleg over tegenstelling, voorbeelden of zelf schrijven.
Begrippen
poëzie - teksten waarin taal, klank, gevoel en beeld extra belangrijk zijn
gedicht - een tekst in regels en strofen, vaak kort en beeldend
vroeger - de tijd die voorbij is
later - de tijd die nog moet komen
tegenstelling - twee woorden of ideeën die elkaars verschil laten zien
beeld - iets wat je in je hoofd voor je kunt zien door woorden
sfeer - het gevoel dat een tekst oproept
Deze slide heeft geen instructies