Tijdvak 1 - par 1.1

• newEditor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 4

GESCHIEDENIS · PREHISTORIE

Tijdvak 1

De tijd van jagers en boeren

tot ± 3000 v.Chr.

Week 37

Lesdoelen

AAN HET EINDE VAN DE LES

Aan het einde van de les kan ik:

1

De levenswijze van jagers-verzamelaars en van boeren herkennen en met elkaar vergelijken.

2

Uitleggen waarom bevolkingsgroei tot specialisatie en een hiërarchische samenleving leidde.

Sleepvraag

Jagen & verzamelen

Agrarisch

Mensen

DE EERSTE MENSEN

• Eerste mensachtigen ontstaan 2,3 miljoen jaar geleden

• Pas 140.000 jaar geleden ontstaat de moderne mens

• Deze verspreidde zich over de hele wereld

• Waarom weten we weinig over deze mensen?

• → Te weinig primaire bronnen

De verspreiding van de moderne mens vanuit Afrika — de 'Out of Africa'-migratie.

Prehistorie = de tijd vóór het schrift.

Deze mensen konden nog niet schrijven.

Welk kenmerk past niet / het minste bij de jagerverzamelaars?

A

Mannen jagen op dieren

B

Groepen wonen op 1 plek

C

Groepen leven als nomaden

D

Vrouwen verzamelen granen

Wat kwam eerst: de landbouw of de sedentaire samenleving?

A

Landbouw

B

Sedentair

C

D

Levenswijze

VAN NOMADEN NAAR BOEREN

• Leven als nomaden in kleine groepen

• Mannen jagen op (zoog)dieren, maar het verzamelen van granen is het belangrijkste!

• Kunst wijst op rituelen en polytheïstische natuurgodsdiensten

• Door klimaatverandering ontstaat een graanoverschot in Mesopotamië

• Gevolg: een sedentaire (= vaste) samenleving

• Zo een langzame, onbedoelde overgang naar landbouw

• Gevolg: bevolkingsgroei en specialisatie

Mesopotamië: het 'land tussen de rivieren' Eufraat en Tigris — de Vruchtbare Halvemaan.

Dankzij primaire bronnen weten we hoe jagersverzamelaars leefden

A

Waar

B

Niet waar

C

D

Bij welke samenleving hoort deze afbeelding?

A

Jagerverzamelaars

B

Landbouw

C

D

Steden

DE EERSTE STEDELIJKE SAMENLEVINGEN

• Door bevolkingsgroei ontstaat de vroegstedelijke samenleving

• Door specialisatie ontstaan inkomensverschillen en een sociale hiërarchie

• Zoveel mensen én verschillen op één plek → een bestuur is noodzakelijk

• Priesters zijn in eerste instantie de logische leiders

Een sociale hiërarchie: van heersers en priesters bovenaan tot boeren en slaven onderaan.

Schrift

HET EINDE VAN DE PREHISTORIE

• Bestuur leidt tot de ontwikkeling van het schrift

• Met schrift kun je wetten verspreiden en belastingen bijhouden

• https://nos.nl/artikel/2627340-kranten-en-tijdschrift-krijgen-boetes-voor-berichtgeving-over-afslankmedicijnen

• Vraag voor de klas: Wie bepaalt of iets nieuws is of reclame?

• Er bestaan nu geschreven (primaire) bronnen

± 3000 v.Chr.

Einde van de prehistorie — de geschreven geschiedenis begint.

Kleitablet met spijkerschrift uit Mesopotamië — een van de oudste schriftsystemen.

https://nos.nl/artikel/2627340-kranten-en-tijdschrift-krijgen-boetes-voor-berichtgeving-over-afslankmedicijnen

Kern

SAMENVATTING & KENMERKENDE ASPECTEN

1

Jagers-verzamelaars vs. boeren JV's zijn nomaden, boeren zijn sedentair → let op de kenmerken die daarbij horen!

2

Weg naar de hiërarchische samenleving Mensen kunnen andere beroepen uitoefenen → sociale verschillen → bestuur nodig → hiërarchische samenleving (→ schrift).

Kenmerkende aspecten

1

De levenswijze van jagers-verzamelaars

2

Het ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen

3

Het ontstaan van de eerste stedelijke gemeenschappen