3.4 Behoefteondersteunende opvoeding van Vansteenkiste en Soenens

• Gedragswetenschappen
• Secundair onderwijs

3.4 Behoefteondersteunende opvoeding van Vansteenkiste en Soenens

7VJHO - Gedragswetenschappen

Mevrouw van Loon

2025-2026

soundcloud.com

Inleiding

ZDT (Ryan en Deci): mens streeft naar groei en zelfontplooiing

In Vlaanderen verder uitgewerkt door Vansteenkiste en Soenens

Vitamines voor groei (2015): wat hebben kinderen nodig om psychologisch gezond te kunnen ontwikkelen en tot zelfontplooiing te komen? 

Basisidee

• Drie vitamines (psychologische basisbehoeften) = motor voor de ontwikkeling van kinderen
• Universeel en essentieel 
• Groei van kinderen stimuleren door behoefteondersteunende opvoeding, waarin drie behoeften worden gevoed (zorgt voor veerkracht) 
• Aanhoudende frustratie of tegenwerking van behoeften leidt volgens de ZDT tot psychische problemen

Vitamines

1. Autonomie: het gevoel dat je eigen keuzes kunt maken en jezelf kunt zijn.

2. Verbondenheid: het verlangen naar een warme, hechte band met anderen, naar intieme, stabiele en veilige relaties.

3. Competentie: je bekwaam voelen in wat je doet, succesvol zijn, het gevoel hebben iets goed te kunnen.

Dimensies

1. Autonomieondersteunend vs. controlerend opvoeden

2. Structurerend vs. chaotisch opvoeden

3. Relationele steun bieden vs. afwijzend opvoeden

Grondhouding - bouwstenen

Autonomieondersteunend opvoeden

Vertrekpunt: kinderen

Aansluiting vinden bij leefwereld en zienswijze

Vertrouwen in ontwikkeling van kind

Ieder kind is anders 

Initiatief aanmoedigen zodat kinderen uit zichzelf denken, voelen en handelen

Controlerend opvoeden

Verwachtingen en ambities opleggen 

Eigen ideeën staan centraal 

Kinderen moeten denken, handelen of voelen zoals zij voorschrijven

Ouders zijn de baas 

Gelinkt aan probleemgedrag

Autonomieondersteunend opvoeden: bouwstenen

1. Taakplezier: intrinsieke motivatie stimuleren door uitdagende taken en nieuwsgierigheid te prikkelen

2. Inbreng: motiveren tot exploratiedrang en initiatiefname, ruimte voor onderhandeling en dialoog

3. Duiding: zinvolle en kindgerichte verantwoording en duiding voor regels en taken

4. Kinderritme: vertrouwen in ontwikkeling en mogelijkheden van kinderen

Autonomieondersteunend opvoeden: bouwstenen

5. Kinderstem: ouders luisteren naar afwijkende mening van kind 

6. Uitnodigende taal: uitnodigende en informerende taal, zoals ‘vragen’, ‘kunnen’, ‘proberen’, ‘voorstellen’ in plaats van ‘moeten’

Structurerend opvoeden

Structuur aanbieden

Nodige steun en houvast zodat kind de opgelegde taken kan voltooien en zich bekwaam voelt

Focus op proces, niet resultaat

Respect voor het tempo

Structurerend opvoeden: bouwstenen

Voor de taak

1. Verwachtingen communiceren: duidelijke verwachtingen, grenzen en mogelijke consequenties 

2. Uitdagende taken aanbieden en vertrouwen schenken: schatten het niveau goed in en reiken taken aan die net iets moeilijker zijn

Structurerend opvoeden: bouwstenen

Tijdens de taak

3. Opvolging: toezicht en volgen consequent de gemaakte afspraken op

4. Gepaste hulp: geven informatie, bieden competentieondersteunende hulp aan en moedigen hun kinderen aan 

Structurerend opvoeden: bouwstenen

Na de taak

5. Positieve feedback: stimuleren door informatieve en procesgerichte feedback te geven

6. Zelfreflectie: aansporen om aan zelfreflectie te doen

Relationele steun 

Liefde en zorgzaamheid van hun ouders zijn essentieel voor de ontwikkeling van kinderen. 

Behoefteondersteunende ouders houden van hun kinderen en stellen hun welbevinden voorop.

Relationele steun: bouwstenen

1. Aanwezigheid: samen tijd doorbrengen, fysiek en mentaal aanwezig zijn

2. Opmerkzaamheid: anticiperen op emotioneel belastende situaties

3. Responsiviteit: reageren op emoties van het kind

4. Emotionele warmte: ouders tonen ook hun eigen emoties 

5. Fysieke warmte: bijv knuffelen

6. Gezamenlijke leuke activiteiten