Les 1: Wat eten dieren?
Les 1: Wat eten dieren?
De centrale lijn van de les is dat je dieren kunt indelen op basis van wat ze eten én hoe hun lichaam daarbij past, zoals gebit, maag en darmen.
Leerdoel
Ik kan uitleggen wat alleseters, planteneters, vleeseters en zaadeters eten en hoe hun gebit of vertering daarbij past.
Deze slide heeft geen instructies
Welke dieren en soorten voer schieten jou te binnen?
Gebruik de antwoorden om voorkennis op te halen. Vraag daarna kort door: welk dier eet planten, vlees, zaden of iets anders?
Alleseters
Alleseters eten planten én vlees
Een ander woord is omnivoren
Ze passen zich aan verschillende soorten voedsel aan
Een bekend voorbeeld is het varken
Deze slide heeft geen instructies
Gebit van alleseters
Ze hebben snijtanden
Ze hebben ook hoektanden
Hun kiezen zijn knobbelkiezen
Daarmee malen ze voedsel fijn
Benadruk het verschil met planteneters: geen plooikiezen maar knobbelkiezen.
Voorbeelden
Ratten
Gerbils
Hamsters
Deze dieren horen ook bij de alleseters.
Deze slide heeft geen instructies
Waarom past dit gebit?
Een alleseter eet verschillende soorten voedsel. Daarom heeft dit dier tanden om af te bijten, vast te houden en fijn te malen.
Deze slide heeft geen instructies
Welk gebit past het best bij een alleseter?
snijtanden, hoektanden, knobbelkiezen
snijtanden, plooikiezen, geen hoektanden
lange hoektanden, knipkiezen
geen tanden, wel spiermaag
Toetst onderscheid tussen alleseter, planteneter, vleeseter en kip. Distractors komen uit andere subonderwerpen van de les.
Alleseters invullen
Een alleseter eet planten én vlees. Dit dier heeft snijtanden en ook hoektanden. De kiezen van een alleseter heten knobbelkiezen. Daarmee wordt voedsel fijn gemalen.
Deze slide heeft geen instructies
Planteneters
Planteneters eten alleen planten
Een ander woord is herbivoren
Veel productiedieren zijn planteneters
Voorbeelden: koeien, schapen, geiten, paarden
Deze slide heeft geen instructies
Gebit van planteneters
Ze hebben snijtanden
Ze hebben geen hoektanden
Ze hebben plooikiezen
Plooikiezen malen planten fijn
Deze slide heeft geen instructies
Wat doen de tanden?
Snijtanden snijden planten af
Plooikiezen malen het voedsel fijn
Dat is handig bij gras en ander plantaardig voer
Deze slide heeft geen instructies
Gezelschapsdieren
Cavia's en konijnen zijn ook planteneters
Hun tanden groeien hun hele leven door
Daarom moeten ze hooi of takken hebben om te knagen
Noem dat knagen nodig is zodat de tanden afslijten.
Waarom knagen belangrijk is
Bij konijnen en knaagdieren blijven de tanden doorgroeien. Door te knagen slijten de tanden af en blijven ze bruikbaar.
Deze slide heeft geen instructies
Waarom moeten konijnen en cavia's knagen?
Om prooi vast te houden
Om hun tanden af te slijten
Om vlees te knippen
Om steentjes te slikken
Sluit aan op de uitleg dat tanden van konijnen en knaagdieren blijven doorgroeien.
Planteneters invullen
Een planteneter eet alleen planten. Hij heeft snijtanden, geen hoektanden en wel plooikiezen. Bij konijnen helpen hooi en takken om de tanden te slijten.
Deze slide heeft geen instructies
Vleeseters
Vleeseters eten alleen vlees
Een ander woord is carnivoren
Ze hebben tanden die passen bij het eten van prooien
Deze slide heeft geen instructies
Gebit van vleeseters
Ze hebben snijtanden
De hoektanden zijn meestal lang
Ze hebben knipkiezen
Knipkiezen kunnen vlees in stukjes 'knippen'
Deze slide heeft geen instructies
Functie van de tanden
Lange hoektanden houden de prooi vast
Knipkiezen maken het vlees kleiner
Zo kan het voedsel makkelijker worden gegeten
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeelden bij ons
In Nederland zijn er geen vleeseters als productiedier
Wel als gezelschapsdier
Voorbeelden: de hond en de kat
Deze slide heeft geen instructies
Verschillende kiezen
Plooikiezen bij een koe
Knobbelkiezen bij een varken
Knipkiezen bij een hond
Aan de kiezen kun je vaak zien wat een dier eet.
Gebruik deze slide om de drie groepen nog eens kort naast elkaar te zetten.
Welke kiezen heeft een hond?
knobbelkiezen
plooikiezen
knipkiezen
geen kiezen
Gebaseerd op de vergelijking koe-varken-hond en de uitleg over vleeseters.
Welk verschil vind jij het duidelijkst tussen deze drie groepen?
soort voer
soort kiezen
hoektanden
voorbeelden
Deze slide heeft geen instructies
Zaadeters
Kippen horen bij de zaadeters
Ze eten vooral graan en zaden
Een kip lust ook wel eens een regenworm
Daarom lijkt een kip ook op een alleseter
Deze slide heeft geen instructies
Geen tanden, toch malen
Kippen hebben geen gebit
Ze maken voedsel fijn in de spiermaag
Daarvoor slikken ze steentjes in
Die helpen het voedsel fijn te malen
Deze slide heeft geen instructies
Verlaten van het lichaam
Onverteerd voedsel verlaat het lichaam via de cloaca. Dat is één opening voor zowel poep als urine.
Deze slide heeft geen instructies
Waarom dit past bij kippen
Een kip heeft geen kiezen om voer te malen. Daarom neemt de spiermaag met steentjes een deel van die taak over.
Deze slide heeft geen instructies
Waarmee maakt een kip voedsel fijn?
met plooikiezen
in de pens
in de spiermaag
met hoektanden
Controleert of leerlingen snappen dat kippen geen gebit hebben en steentjes gebruiken in de spiermaag.
Zaadeters invullen
Kippen horen bij de zaadeters. Ze hebben geen gebit, dus voedsel wordt fijn gemaakt in de spiermaag. Onverteerd voedsel verlaat het lichaam via de cloaca.
Deze slide heeft geen instructies
Verteren
Planten, en vooral gras, zijn moeilijk te verteren
Daarom hebben planteneters een lang maagdarmkanaal
Dat heet ook het spijsverteringskanaal
Deze slide heeft geen instructies
Herkauwers
Sommige planteneters zijn herkauwers
Voorbeelden: koeien, schapen, geiten
Zij kauwen hun voedsel twee keer of vaker
Deze slide heeft geen instructies
Hoe herkauwen werkt
Eerst wordt het gras gekauwd en komt het in de pens. Daarna wordt het opgeboerd en opnieuw gekauwd, met extra speeksel, tot het fijn genoeg is om te verteren.
Deze slide heeft geen instructies
Konijnen verteren anders
Konijnen kunnen planten niet in één keer goed verteren. Daarom eten ze hun eigen keutels, zodat het voedsel een tweede keer wordt verteerd en voedingsstoffen alsnog worden opgenomen.
Dit kan voor leerlingen opvallend zijn; leg rustig uit dat dit normaal gedrag is bij konijnen.
Waarom hebben planteneters vaak een lang maagdarmkanaal?
Ze eten vaak vlees
Planten verteren moeilijk
Ze zijn koudbloedig
Ze hebben geen gebit
Toetst de koppeling tussen soort voedsel en vertering.
Verteren invullen
Sommige planteneters zijn herkauwers. Na het eerste kauwen komt het gras in de pens. Daarna wordt het opgeboerd en opnieuw gekauwd. Konijnen eten hun eigen keutels om voedingsstoffen toch op te nemen.
Deze slide heeft geen instructies
Koudbloedige dieren
Reptielen, amfibieën en vissen zijn koudbloedig
Hun lichaamstemperatuur is ongeveer gelijk aan de omgeving
Ze gebruiken minder energie voor warmte
Deze slide heeft geen instructies
Warmbloedig en koudbloedig
Vogels en zoogdieren zijn warmbloedig
Zij gebruiken veel energie om warm te blijven
Koudbloedige dieren hebben daarom vaak minder voer nodig
Deze slide heeft geen instructies
Hoe vaak voeren?
Veel soorten eten maar een paar keer per week
Sommige zelfs maar om de paar weken
Dat hangt samen met hun lage energieverbruik
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeelden van voer
Muizen voor slangen
Krekels voor hagedissen
Watervlooien of muggenlarven voor aquariumvissen
Deze slide heeft geen instructies
Waarom hebben koudbloedige dieren vaak minder voer nodig?
Ze eten alleen zaden
Ze hebben knipkiezen
Ze maken minder warmte
Ze herkauwen hun voer
Sluit aan op de uitleg over reptielen, amfibieën en vissen tegenover vogels en zoogdieren.
Koudbloedig invullen
Reptielen, amfibieën en vissen zijn koudbloedig. Hun lichaamstemperatuur past zich aan de omgeving aan. Daarom hebben ze vaak minder voer nodig en eten sommige soorten maar een paar keer per week.
Deze slide heeft geen instructies
Wat heb jij vandaag geleerd over wat dieren eten?
Reflectie zonder fout antwoord. Laat leerlingen één inzicht noemen, bijvoorbeeld over gebit, vertering of verschillen tussen diergroepen.
Wat hielp jou het meest om dit te begrijpen?
Reflectie op het leerproces. Mogelijke antwoorden: plaatjes, voorbeelden, vergelijking van kiezen, invuloefeningen.
Welk deel vond jij het moeilijkst?
Reflectie op lastige onderdelen. Mogelijke punten: soorten kiezen, herkauwen, cloaca, verschil warm- en koudbloedig.
Begrippen
alleseter - dier dat planten en vlees eet
omnivoor - ander woord voor alleseter
planteneter - dier dat alleen planten eet
herbivoor - ander woord voor planteneter
vleeseter - dier dat alleen vlees eet
carnivoor - ander woord voor vleeseter
zaadeter - dier dat vooral zaden en graan eet
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
snijtanden - tanden om voedsel af te snijden
hoektanden - tanden om voedsel of prooi vast te houden
plooikiezen - kiezen van planteneters om planten te malen
knobbelkiezen - kiezen van alleseters om voedsel fijn te malen
knipkiezen - kiezen van vleeseters om vlees in stukjes te knippen
spiermaag - deel van de maag dat voedsel fijnmaalt
cloaca - één opening voor poep en urine
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
verteren - voedsel afbreken zodat voedingsstoffen kunnen worden opgenomen
maagdarmkanaal - weg die voedsel aflegt door het lichaam
spijsverteringskanaal - ander woord voor maagdarmkanaal
herkauwer - dier dat voedsel opnieuw kauwt
pens - deel van de maag van een herkauwer
koudbloedig - lichaamstemperatuur past zich aan de omgeving aan
warmbloedig - dier houdt zijn lichaam zelf op temperatuur
Deze slide heeft geen instructies