Goede zorg en vrijheid
Goede zorg en vrijheid
Open met de stelling uit de lesopzet: 'Als een maatregel bedoeld is voor de veiligheid, mag je deze altijd toepassen.' Laat studenten stemmen en vraag twee korte toelichtingen. Benoem dat jullie hier aan het eind op terugkomen.
Aan het einde van deze les...
Ik kan uitleggen wat het doel van de Wet zorg en dwang is, onvrijwillige zorg en verzet herkennen, minder ingrijpende alternatieven bedenken en beschrijven wat ik als verzorgende IG signaleer, bespreek en rapporteer.
Deze slide heeft geen instructies
Welk woord past voor jou bij zorg en vrijheid?
Gebruik deze woordwolk als korte activering na de leerdoelen. Vraag 2 of 3 studenten om hun woord toe te lichten. Koppel daarna terug naar de spanning tussen veiligheid, vrijheid en passende zorg.
Wat regelt de Wzd?
De Wzd beschermt vrijheid en rechten van cliënten
Voor mensen met dementie of een verstandelijke beperking
Soms ook bij gelijkgestelde aandoeningen
Geldt niet alleen in een instelling
Kan ook thuis van toepassing zijn
Houd de uitleg eenvoudig. Benadruk dat het uitgangspunt van de wet is: vrijwillige zorg waar het kan. Noem geen uitgebreide juridische uitzonderingen; houd focus op doel en doelgroep.
Wanneer komt dwang in beeld?
Eerst kijk je naar vrijwillige zorg
Pas bij risico op ernstig nadeel
Bijvoorbeeld: ernstig letsel, levensgevaar, ernstige verwaarlozing
Drukte op de afdeling is geen reden
Lastig gedrag voor medewerkers ook niet
Leg 'ernstig nadeel' eenvoudig uit met herkenbare voorbeelden. Maak duidelijk dat onvrijwillige zorg pas in beeld komt als vrijwillige of minder ingrijpende mogelijkheden onvoldoende helpen.
Onvrijwillige zorg herkennen
Het is breder dan vastbinden of opsluiten
Ook gedwongen verzorging kan eronder vallen
Ook toezicht kan onvrijwillige zorg zijn
Ook beperking van dagelijkse keuzes hoort erbij
Je kijkt steeds naar situatie, instemming en verzet
Noem dat een hulpmiddel niet automatisch onvrijwillige zorg is. De betekenis hangt af van het doel, de toepassing, instemming van de cliënt en de regels die van toepassing zijn.
Voorbeelden uit de praktijk
Iemand vasthouden tijdens het wassen
Een deur afsluiten zodat iemand niet weg kan
Een camera inzetten zonder instemming
Iemand verplicht op vaste tijd naar bed laten gaan
Vraag welke voorbeelden studenten herkennen uit stage of praktijk, maar houd het kort. Benadruk dat studenten vanuit hun stoel kunnen deelnemen.
Wanneer komt onvrijwillige zorg pas in beeld?
Bij ernstig nadeel
Bij personeelsdrukte
Bij lastig gedrag
Bij familie-wens
Toetst de kern van slides 2 t/m 5: eerst vrijwillige zorg, pas daarna kijken naar onvrijwillige zorg als dit nodig is om ernstig nadeel te voorkomen. De afleiders sluiten aan bij veelvoorkomende misvattingen uit de praktijk.
Vul de kernwoorden in
De Wzd beschermt mensen met dementie of een verstandelijke beperking. De wet kan ook gelden. Onvrijwillige zorg komt pas in beeld bij . Ook verzorging kan hieronder vallen.
Correcte woorden: thuis, ernstig nadeel, gedwongen. Sluit aan bij de kernbegrippen van de eerste uitleg.
Casus wassen
Mevrouw Jansen heeft dementie. Tijdens het wassen zegt zij meerdere keren 'stop' en duwt zij de washand weg. Haar dochter, die haar vertegenwoordiger is, vindt dat het wassen toch moet doorgaan. Een collega stelt voor om de handen van mevrouw vast te houden.
Laat studenten 1 minuut overleggen in tweetallen vanuit hun stoel. Bespreek: waaraan herken je verzet, kan de dochter het verzet vervangen, en welke alternatieven wil je onderzoeken?
Bespreking casus wassen
Casus: Mevrouw Jansen zegt 'stop' en duwt de washand weg.
'Stop' zeggen en wegduwen zijn verzet
Instemming van de dochter vervangt haar verzet niet
Onderzoek pijn, angst, kou, schaamte of timing
Denk aan andere uitleg, ander moment of deels wassen
Bespreek en rapporteer; zelf vastpakken beslis je niet alleen
Zeg erbij dat dit voorbeeldantwoorden zijn die richting geven. Meerdere passende alternatieven zijn mogelijk als ze aansluiten bij mevrouw en haar zorgbehoefte.
Welk gedrag in de casus laat verzet zien?
Bespreek klassikaal: verwacht antwoordelementen als 'stop zeggen', 'wegduwen', 'nee zeggen', 'afwerende beweging'. Benadruk dat verzet verbaal én non-verbaal kan zijn.
Wat is juist bij de casus van mevrouw Jansen?
Dochter beslist altijd
Verzet telt niet mee
Eerst alternatief zoeken
Vasthouden mag direct
Toetst of studenten begrijpen dat instemming van de vertegenwoordiger het verzet van de cliënt niet wegneemt en dat minder ingrijpende alternatieven eerst onderzocht worden.
Verzet en wilsonbekwaamheid
Verzet kan met woorden én met gedrag
Dementie betekent niet automatisch wilsonbekwaam
Wilsbekwaamheid gaat over deze beslissing
Kijk dus steeds per situatie opnieuw
Leg uit dat 'ter zake wilsonbekwaam' betekent: voor die specifieke beslissing kan de cliënt de gevolgen niet goed overzien. Houd het praktisch en kort.
Casus opstaan uit de stoel
De heer Bakker heeft dementie en staat regelmatig op uit zijn stoel. Hij loopt onzeker. Een collega wil het werkblad zo vastzetten dat hij niet meer kan opstaan. Zijn vertegenwoordiger vindt dit een goed idee. De heer Bakker is voor deze beslissing wilsonbekwaam en laat geen verzet zien.
Laat studenten stemmen op A, B of C volgens de lesopzet. Vraag daarna kort wat zij eerst zouden onderzoeken.
Bespreking casus opstaan
Casus: Het werkblad wordt vastgezet zodat de heer Bakker niet kan opstaan.
Dit beperkt zijn bewegingsvrijheid
Ook zonder verzet is zorgvuldige Wzd-afweging nodig
Instemming van vertegenwoordiger maakt het niet automatisch goed
Onderzoek toiletbehoefte, ongemak of bewegingsdrang
Denk aan begeleid lopen of aanpassing van de omgeving
Antwoord B is juist. Benoem dat bij een ter zake wilsonbekwame cliënt voor bepaalde maatregelen ook zonder verzet de regels voor onvrijwillige zorg gelden, zoals beperking van bewegingsvrijheid.
Waarom vraagt deze maatregel een Wzd-afweging?
Door familie-akkoord
Door valgevaar alleen
Door bewegingsbeperking
Door rapportage collega
Verwijst naar de casus van de heer Bakker. Het vastzetten van het werkblad beperkt de bewegingsvrijheid. Bij een ter zake wilsonbekwame cliënt vallen zulke maatregelen ook zonder verzet onder de Wzd-regels.
Maak de uitleg compleet
Dementie betekent niet automatisch . Wilsbekwaamheid beoordeel je per . Bij beperking van kan ook zonder verzet een Wzd-afweging nodig zijn.
Correcte woorden: wilsonbekwaam, beslissing, bewegingsvrijheid. Laat studenten hardop koppelen aan de casus van de heer Bakker.
Wat doe jij als verzorgende IG?
Signaleer wat er gebeurt en wat de cliënt wil
Let op verzet en concreet ernstig nadeel
Onderzoek oorzaken en minder ingrijpende opties
Bespreek dit met de juiste professionals
Rapporteer observaties, afspraken en evaluatie
Presenteer dit als geheugensteun, niet als vervanging van het officiële stappenplan. Het doel van het stappenplan is zorgvuldig afwegen, vastleggen, evalueren en afbouwen.
Met wie werk je samen?
De zorgverantwoordelijke coördineert de afweging
De Wzd-functionaris kijkt mee bij onvrijwillige zorg
Team, cliënt en waar passend vertegenwoordiger worden betrokken
De cliëntenvertrouwenspersoon Wzd kan ondersteunen
Houd dit kort en praktisch. Vermijd uitgebreide functiebeschrijvingen; studenten moeten vooral weten dat zij signaleren, bespreken en rapporteren en niet zelf de formele beslissing nemen.
Wat is jouw taak als verzorgende IG het eerst?
Zelf beslissen
Direct afsluiten
Signaleren en bespreken
Regel overslaan
Sluit aan bij slides 11 en 12: de verzorgende IG signaleert, onderzoekt, bespreekt en rapporteert. De formele besluitvorming loopt via de aangewezen professionals.
Wat zou jij in deze situatie als eerste bespreken?
Bespreek antwoorden als: wat gebeurt er precies, wat wil de cliënt, welk verzet zie ik, welk ernstig nadeel dreigt, welke oorzaken of alternatieven zijn er, met wie overleg ik, wat rapporteer ik?
Casus naar buiten
Mevrouw De Vries heeft dementie en wil na de lunch naar buiten. Zij heeft eerder de weg niet teruggevonden. Een collega zegt: 'We doen de deur gewoon op slot, dan is het opgelost.' Mevrouw trekt aan de deur en zegt dat zij naar buiten wil.
Laat studenten 2 minuten in tweetallen bespreken: welke vrijheid wordt beperkt, welke informatie mis je, welke minder ingrijpende mogelijkheden onderzoek je, en wat bespreek en rapporteer je? Bespreek daarna gezamenlijk kort.
Bespreking casus naar buiten
Casus: Mevrouw De Vries wil naar buiten, trekt aan de deur en zegt dat zij weg wil.
Deur op slot beperkt haar bewegingsvrijheid
Zij laat duidelijk verzet zien
Onderzoek wensen, eerdere situaties en concreet risico
Denk aan samen wandelen, begeleiding of veilige looproute
Rapporteer observaties, wensen en onderzochte alternatieven
Zeg erbij dat dit voorbeeldantwoorden zijn en dat meerdere passende alternatieven mogelijk zijn. Technologie kan soms helpen, maar kijk ook dan naar instemming en privacy.
Terug naar de startstelling
Veiligheid alleen is niet genoeg
Goede bedoeling maakt dwang niet automatisch toegestaan
Eerst zoek je passende vrijwillige zorg
Je blijft kijken hoe vrijheid zo veel mogelijk behouden blijft
Kom terug op de stelling van het begin. Sluit af met de kernzin: 'We zoeken eerst naar passende vrijwillige zorg en blijven kijken hoe de cliënt zoveel mogelijk vrijheid houdt.'
Welke vrijheid wordt beperkt als de deur op slot gaat?
Keuzevrijheid
Privacy
Bewegingsvrijheid
Slaaptijd
Koppelt direct aan de casus van mevrouw De Vries. Laat studenten daarna kort benoemen welk verzet zij zien: trekken aan de deur en zeggen dat zij naar buiten wil.
Vul de samenvatting aan
Bij de Wzd zoek je eerst naar zorg. Een cliënt kan verzet laten zien met woorden of . Als verzorgende IG je wat je ziet en wat is besproken.
Correcte woorden: vrijwillige, gedrag, rapporteer. Dit herhaalt de kernzin van de afsluiting en de rol van de student.
Wat neem jij mee uit deze les?
Laat studenten in één korte zin antwoorden. Mogelijke thema's: eerst oorzaak onderzoeken, wensen van de cliënt verkennen, minder ingrijpende alternatieven zoeken, overleggen en rapporteren.
Wat hielp jou vandaag het meest om dit te begrijpen?
Gebruik dit als korte reflectie op het leerproces. Vraag eventueel 2 studenten om hun antwoord toe te lichten.
Begrippenlijst
Wzd - Wet zorg en dwang; wet die cliënten beschermt bij onvrijwillige zorg
vrijwillige zorg - zorg waarmee de cliënt instemt
onvrijwillige zorg - zorg waartegen de cliënt zich verzet, of die in sommige situaties onder de Wzd valt zonder verzet
ernstig nadeel - groot risico op schade, zoals ernstig letsel, levensgevaar of ernstige verwaarlozing
verzet - nee zeggen of gedrag laten zien waaruit afwijzing blijkt
wilsbekwaamheid - kunnen begrijpen en afwegen wat een beslissing betekent
vertegenwoordiger - persoon die meedenkt of beslist als de cliënt dat zelf niet kan
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
zorgverantwoordelijke - professional die de zorgafweging rond onvrijwillige zorg coördineert
Wzd-functionaris - deskundige die meekijkt of onvrijwillige zorg zorgvuldig wordt overwogen
bewegingsvrijheid - vrijheid om op te staan, te lopen of ergens heen te gaan
insluiting - iemand niet vrij laten om een ruimte te verlaten
cliëntenvertrouwenspersoon Wzd - onafhankelijke ondersteuner voor cliënt en vertegenwoordiger
minder ingrijpend alternatief - oplossing die beter past en minder vrijheid beperkt
Bronnen voor de docentnotities en eigen voorbereiding: dwangindezorg.nl over onvrijwillige zorg, wilsonbekwaamheid en het stappenplan. Verwerk broninhoud mondeling en beknopt; houd de dia's eenvoudig.