§6.3 Persoonlijke verzorging (Nova 3 havo)

6

Voeding en verzorging

Paragraaf 6.3

Persoonlijke verzorging

Waarom krijg je vet niet van je handen met alleen water, maar wel met zeep? Wat gebeurt er op moleculair niveau?

Scheikunde havo 3 | bij Nova scheikunde 3 havo, 4e editie

Foto: Malene Thyssen (CC BY 2.5)

1 / 14
volgende
Slide 1: Slide
newEditorScheikundeMiddelbare schoolhavoLeerjaar 3

In deze les zitten 14 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Introductie

Leerlingen leren hoe zeep werkt, wat er in tandpasta zit, hoe je het etiket van verzorgingsproducten leest en waarom de pH van een product voor de huid ertoe doet. Les bij Nova scheikunde 3 havo, 4e editie, hoofdstuk 6 Voeding en verzorging, paragraaf 6.3. Met startvraag, theorie, opdrachten Kennis en Toepassing, een verdieping en de checklist leerdoelen.

Onderdelen in deze les

6

Voeding en verzorging

Paragraaf 6.3

Persoonlijke verzorging

Waarom krijg je vet niet van je handen met alleen water, maar wel met zeep? Wat gebeurt er op moleculair niveau?

Scheikunde havo 3 | bij Nova scheikunde 3 havo, 4e editie

Foto: Malene Thyssen (CC BY 2.5)

Les bij Nova scheikunde 3 havo, 4e editie, hoofdstuk 6 Voeding en verzorging, paragraaf 6.3 Persoonlijke verzorging. Ongeveer 40 minuten, scheikunde havo 3. Image credit: LessonUp Image credit: Malene Thyssen, Wikimedia Commons (CC BY 2.5)

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

6.3  Persoonlijke verzorging

Leerdoelen

6.3.1

Je kunt uitleggen hoe zeep vet losmaakt van je huid.

6.3.2

Je kunt de belangrijkste stoffen in tandpasta noemen en hun taak.

6.3.3

Je kunt een ingrediëntenlijst lezen en de pH van producten voor de huid beoordelen.

Practica en vaardigheden

P R A C T I C U M

Olie, water en zeep onderzoeken

De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

Foto: Beat Ruest (CC BY-SA 4.0)

Startvraag

Vette handen

Je hebt vette handen van een frietje. Waarom krijg je het met alleen water niet goed schoon?

A

Vet lost niet op in water

B

Water is te koud

C

Vet is te zwaar om weg te spoelen

D

Water bevat geen zuurstof

Laat eerst stemmen. Vet en water mengen niet: vet lost niet op in water. Dat verschil in oplosbaarheid kent de klas uit het hoofdstuk over mengsels. Zeep lost dat probleem op, daar gaat deze les over. Wie B kiest, denkt aan temperatuur: warm water helpt wel een beetje, maar lost het probleem niet op. Image credit: Beat Ruest, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

Hoe zeep werkt

Een zeepmolecuul heeft een kop die van water houdt en een staart die van vet houdt.

De staarten kruipen in het vet, de koppen blijven in het water. Zo raakt het vet los van je huid in kleine druppeltjes en spoel je het weg.

De kop is hydrofiel (waterminnend), de staart hydrofoob (watervrezend, vetminnend). Een stof met zo'n bouw heet ook wel een emulgator of zeepachtige stof. Maak een tekening op het bord: een lange staart met een bolletje. Dit verklaart ook waarom afwasmiddel werkt. Image credit: DimiTalen, Wikimedia Commons (CC0) Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

Wat zit er in tandpasta?

Een tube tandpasta is een mengsel van meerdere stoffen met elk een eigen taak.

Schuurmiddel

Fijne korreltjes schuren plak en vuil van je tanden.

Fluoride

Maakt het tandglazuur sterker tegen zuren van bacteriën.

Schuimmiddel

Een zeepachtige stof die schuimt en vuil losmaakt.

Er zit ook water in, een bindmiddel en smaakstof. Zonder fluoride werkt tandpasta wel, maar de bescherming tegen gaatjes is dan veel minder. Het schuimmiddel werkt hetzelfde als zeep. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

Opdrachten Kennis

1

Wat doet fluoride in tandpasta?

A

Het kleurt de tanden wit

B

Het geeft de tandpasta een frisse smaak

C

Het laat de tandpasta schuimen

D

Het maakt het glazuur sterker tegen zuur

Fluoride maakt tandglazuur beter bestand tegen de zuren die bacteriën maken. Frisse smaak komt van munt, schuim van het schuimmiddel.

Vul de zinnen aan.

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

Opdrachten Kennis

2

De kop van een zeepmolecuul houdt van water.

De staart van een zeepmolecuul houdt van vet.

Zo komt vet los in kleine druppeltjes.

water
vet
druppeltjes
lucht
kristallen

Water, vet, druppeltjes. Let op leerlingen die kop en staart omdraaien: koppelen aan de tekening op het bord helpt.

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

Practicum

Olie, water en zeep

Doel: Onderzoeken wat zeep doet met olie en water.

Je hebt nodig

  • 2 reageerbuizen met stop

  • water

  • een paar druppels olie

  • afwasmiddel of vloeibare zeep

  • een rek voor de buizen

Zo doe je het

  1. Doe in beide buizen water tot halverwege.

  2. Voeg in elke buis een paar druppels olie toe.

  3. Voeg alleen bij buis 2 een druppel zeep toe.

  4. Doe de stop erop en schud beide buizen even.

  5. Laat ze staan en vergelijk na een minuut.

Bril op. Verwachting: in buis 1 vormen de oliedruppels binnen een minuut weer een laag bovenop, in buis 2 blijft het mengsel veel langer troebel (een emulsie). Zo zien leerlingen dat zeep olie en water aan elkaar laat hechten. Geef eventueel eerst de opdracht om een verwachting op te schrijven. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

Het etiket lezen

Op verpakkingen van verzorgingsproducten staat een lijst met ingrediënten, vaak met Engelse of Latijnse namen. De stof met het grootste aandeel staat voorop, de stof met het kleinste aandeel staat achteraan.

In shampoo staat Aqua, water, bijna altijd vooraan.

Dit is de INCI-lijst. De volgorde gaat van groot naar klein aandeel, met uitzondering van stoffen die minder dan 1 procent van het product uitmaken: die mogen in willekeurige volgorde. Leerlingen kunnen op een eigen verpakking thuis kijken. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

Opdrachten Toepassing

3

Op een flesje shampoo staat Aqua als eerste ingrediënt. Wat betekent dat?

A

Het product is gemaakt in Italië

B

Water is de stof met het grootste aandeel

C

Het product bevat geen zeep

D

Water zit er alleen in als kleurstof

Aqua is de INCI-naam voor water. De ingrediënten staan van groot naar klein aandeel, dus water is de grootste component. Dat is normaal: shampoo bestaat voor een groot deel uit water.

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

Opdrachten Toepassing

★ 4

Gewone zeep is basisch (pH rond 9 tot 10), je huid licht zuur (pH ongeveer 5,5). Wat kan het gevolg zijn van vaak wassen?

A

De huid wordt zuurder

B

Niets, huid en zeep hebben dezelfde pH

C

De huid raakt uit balans en kan uitdrogen

D

De huid wordt sterker tegen zon

De licht zure huid heeft een beschermend laagje. Basische zeep verstoort dat tijdelijk, vooral bij vaak wassen, waardoor de huid droog kan worden. Daarom bestaan er pH-neutrale of milde wasproducten. Hier is geen exacte berekening nodig, alleen het idee dat pH er toe doet.

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

V E R D I E P I N G

Zo wordt zeep gemaakt

Zet de stappen van zeep maken op volgorde.

1

het mengsel verzepen laten worden

2

olie of vet afwegen

3

in een vorm gieten

4

natronloog toevoegen en roeren

5

laten uitharden en drogen

Zeep ontstaat uit vet of olie en natronloog in een reactie die verzeping heet. Er ontstaan zeep en glycerol (glycerine). Natronloog is bijtend: dit is geen proef voor de klas zonder docent en beschermende middelen. Handgemaakte zeep moet daarna enkele weken harden.

Hoofdstuk 6

Paragraaf 6.3

Checklist leerdoelen

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

6.3.1 Hoe zeep werkt

2

6.3.2 Stoffen in tandpasta

3

6.3.3 Etiket en pH lezen

4

Ik kan ze allemaal

In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.

6.3

Klik hier

voor meer kant-en-klare themalessen

Image credit: LessonUp