Hoe ontstaat betekenis in een zin?
Semantiek + Syntaxis (VWO 2)
Hoe ontstaat betekenis in een zin?
Semantiek + Syntaxis (VWO 2)
Leerdoelen
Uitleggen hoe woordbetekenis en zinsstructuur betekenis beïnvloeden.
Drie voorbeelden analyseren op dubbelzinnigheid.
Ik zag de man met de verrekijker.
Wie heeft de verrekijker?
Oude mannen en vrouwen krijgen korting.
Zijn alleen de mannen oud?
Syntaxis
De manier waarop woorden en zinsdelen geordend worden bepaalt de betekenis van een zin. Dus waar staat het onderwerp, waar het zelfstandig naamwoord, waar het lijdend voorwerp?
Semantiek
De studie van betekenis van woorden en zinnen. Een woord kan meerdere betekenissen hebben, denk maar aan muis, arm, blad...
Kernidee
Betekenis = woorden + context + zinsstructuur
Voorbeeld semantiek
De bank staat aan de rivier.
Wat betekent bank in dit geval?
Waar denk je normaal aan bij het woord bank?
Welke woorden hebben volgens jou meer dan één betekenis?
Hoe weet je welke betekenis bedoeld wordt?
Door de woordvolgorde
Door de context: waar gaat het over
Door de zelfstandige naamwoorden in de zin
Door de bijvoeglijke naamwoorden in de zin
Voorbeeld syntaxis
Oude mannen en vrouwen krijgen korting.
De politie achtervolgde de dief in de auto.
Hier maakt niet alleen de betekenis van een woord uit, maar de woordvolgorde.
Alleen Emma heeft de toets gehaald. Klik op het woord dat de belangrijkste betekenis bepaalt.
Emma
alleen
gehaald
Ik fotografeerde de vogel op het dak.
Waar stond ik? En waar was de vogel?
Denk hier even over na...
Wanneer we een zin lezen:
herkennen we woorden (semantiek);
bouwen we een zinsstructuur op (syntaxis);
combineren we die tot een betekenis.
Dat proces gaat meestal zo snel dat we het niet merken.
Je mentale lexicon
In je hersenen zit als het ware een mentaal woordenboek. Dat noemen we het mentale lexicon. Hierin ligt informatie opgeslagen over alle woorden die je kent.
Van een woord weet je bijvoorbeeld:
de betekenis (semantiek)
de uitspraak
de spelling
de woordsoort (zelfstandig naamwoord, werkwoord, bijvoeglijk naamwoord enzovoort)
hoe je het woord in een zin kunt gebruiken (syntaxis)
Maak zoveel mogelijk zinnen met de kaartjes!
Lisa
zag
Gisteren
haar vriend
Onderzoeksopdracht: in duo's
Analyseer dubbelzinnige zinnen.
Komt de verwarring door semantiek, syntaxis of allebei?
Groepjes analyseren:
Oude mannen en vrouwen krijgen korting.
Het meisje zag de hond met één oog.
De muis ligt onder de tafel.
Jan vertelde Piet dat hij gewonnen had.
Presenteren
Deel jullie opvallendste ontdekking.
Creatieve opdracht. Maak zelf een dubbelzinnige zin.
Voorbeeld:
Ik zag de docent met de fiets. een woord om je eerste invulwoord te maken.
Andere groepjes moeten uitleggen:
Welke twee betekenissen zijn mogelijk?
Waardoor ontstaat de dubbelzinnigheid?
Stelling
Tijd vliegt als een pijl.
Fruit vliegt als een banaan.
Snap je de zin? Wat gebeurt hier?
Dit is wat er in je brein gebeurt...
Tijd vliegt als een pijl.
tijd = zelfstandig naamwoord
vliegt = werkwoord
als = vergelijkingswoord ("zoals")
een pijl = iets dat snel beweegt = logisch...
Fruit vliegt als een banaan = niet logisch.
Ons brein probeert automatisch dezelfde zinsstructuur te gebruiken als bij de eerste zin.
Dit is wat er in je brein gebeurt...
Betekenis = woorden + context + zinsstructuur
Waarom snapten we de eerste zin meteen?
Omdat:
we de woorden kennen;
we een logische structuur herkennen.
Waarom werden we bij de tweede zin in verwarring gebracht?
Omdat: we dezelfde structuur verwachtten; maar de betekenis niet meer klopte.
Wat denk je dat vaker voor misverstanden zorgt?
woorden met meerdere betekenissen
onduidelijke zinsstructuren
Exit-ticket: stuur mij een DM in SOM
Wat is belangrijk voor de betekenis van een zin? Noem de twee aspecten die we vandaag hebben besproken.
Leg uit waarom deze zin dubbelzinnig is: Oude mannen en vrouwen krijgen korting.