Hoofdstuk 2: politiek kader
2
Rechtsstaat, democratie en dictatuur
Lesduur is: 45 minOnderdelen in deze les
2
Rechtsstaat, democratie en dictatuur
Slide titel
Slide tekst
10
minute
00
second
Je komt de klas binnen !
Jas uit en tas op de grond.
Pen of potlood op je tafel.
Boek '' Politiek'' op je tafel blz. 16.
Planning
Start hoofdstuk 2.
Uitleg ( tijdens uitleg vul je de begrippenlijst).
Werken aan de opdrachten.
Samen bespreken.
Les afsluiten
2.1 Wat is een rechtsstaat?
Je kunt de vier kenmerken van een rechtsstaat uitleggen en
herkennen.
• Je kunt uitleggen waarom de Grondwet en de grondrechten
belangrijk zijn voor de Nederlandse rechtsstaat.
• Je kunt voorbeelden noemen van grondrechten en deze
uitleggen.
• Wat is een rechtsstaat?
• Kenmerken van een rechtsstaat.
2.1 Wat is een rechtsstaat?
Wat is een rechtsstaat?
2.1 Wat is een rechtsstaat?
Nederland is een rechtsstaat: een land waar de rechten en plichten
van de burgers en van de overheid zijn vastgelegd én worden
gehandhaafd.
Die rechten en plichten zijn door het parlement afgesproken, door
de bevolking zelf dus.
Kenmerken van een rechtsstaat
2.1 Wat is een rechtsstaat?
Een rechtsstaat herken je aan de volgende kenmerken:
1 Burgers hebben grondrechten.
2 De overheid moet zich aan de wet houden.
3 Rechters zijn onafhankelijk en onpartijdig.
4 De macht van de overheid is verdeeld. Dit is de trias politica, de
scheiding van de politieke macht in drie onderdelen.
Kenmerken van een rechtsstaat
2.1 Wat is een rechtsstaat?
1 Burgers hebben grondrechten
In een rechtsstaat hebben burgers grondrechten, de belangrijkste
rechten die in de samenleving gelden.
In Nederland staan deze in de Grondwet. Voorbeelden van
grondrechten zijn vrijheid van meningsuiting, persvrijheid en het
recht op privacy.
In artikel 1 van de Grondwet staat het verbod op discriminatie.
Kenmerken van een rechtsstaat
2.1 Wat is een rechtsstaat?
Kenmerken van een rechtsstaat
2.1 Wat is een rechtsstaat?
2 De overheid moet zich aan de wet houden
De overheid moet zich houden aan wat in de wet staat.
De overheid behandelt of bestraft iedereen op dezelfde manier.
Dit is rechtsbescherming: burgers worden beschermd tegen een te
grote overheidsmacht en tegen willekeur door de overheid.
Volgens het legaliteitsbeginsel moet iedere handeling van de
overheid gebaseerd zijn op een wet.
Kenmerken van een rechtsstaat
2.1 Wat is een rechtsstaat?
3 Rechters zijn onafhankelijk en onpartijdig
Rechters beoordelen of iemand een wet heeft overtreden en
kunnen in dat geval een straf opleggen.
Om burgers te beschermen tegen machtsmisbruik door de overheid
zijn rechters onafhankelijk en onpartijdig.
Een rechter kan de overheid bestraffen. De overheid moet zich
houden aan de uitspraak van rechters.
Kenmerken van een rechtsstaat
2.1 Wat is een rechtsstaat?
4 De macht van de overheid is verdeeld
Als de macht in handen zou zijn van één persoon of een kleine
groep, bestaat de kans dat de overheid haar macht gaat
misbruiken.
Meer over dit kenmerk in de volgende paragraaf.
Kenmerken van een rechtsstaat
2.1 Wat is een rechtsstaat?
In een rechtsstaat heb je veel rechten, maar ook plichten.
Als inwoner van Nederland heb je bijvoorbeeld de
plicht om de wet na te leven, zoals verkeersregels
of het discriminatieverbod.
2.1 Wat is een rechtsstaat?
• Je kunt de vier kenmerken van een rechtsstaat uitleggen en
herkennen.
• Je kunt uitleggen waarom de Grondwet en de grondrechten
belangrijk zijn voor de Nederlandse rechtsstaat.
• Je kunt voorbeelden noemen van grondrechten en deze
uitleggen.
7
minute
00
second
2.2 Wat is een parlementaire democratie?
• Je kunt vijf kenmerken van een parlementaire democratie
uitleggen en herkennen.
• Je kunt het doel van de trias politica uitleggen.
• Je kunt de drie machten van de trias politica herkennen aan de
hand van hun taken.
• Kenmerken van een parlementaire democratie.
• Trias politica in Nederland.
• Het parlement heeft het laatste woord.
2.2 Wat is een parlementaire democratie?
Kenmerken van een parlementaire democratie
2.2 Wat is een parlementaire democratie?
In een rechtsstaat respecteert de overheid de rechten van burgers.
Dit betekent dat een rechtsstaat ook meestal een democratie is,
een staatsvorm waarbij burgers invloed hebben op de besluiten van
de politici.
In Nederland vormen gekozen volksvertegenwoordigers samen
het parlement. Dit neemt de belangrijkste beslissingen.
Nederland heet daarom ook wel een parlementaire democratie.
Kenmerken van een parlementaire democratie
2.2 Wat is een parlementaire democratie?
De Nederlandse parlementaire democratie heeft een aantal
kenmerken:
1 Er zijn vrije en geheime verkiezingen en er is algemeen
kiesrecht.
2 De politieke macht ligt namens de burgers bij het parlement,
de Eerste en de Tweede Kamer.
Kenmerken van een parlementaire democratie
2.2 Wat is een parlementaire democratie?
3 Elk besluit komt democratisch tot stand, dat wil zeggen: met
meerderheid van stemmen. Maar die meerderheid houdt wel
rekening met de minderheid in het parlement.
4 Er is een Grondwet, met daarin de belangrijkste rechten en
plichten van de burgers én de overheid die de basis vormen van
alle andere wetten.
5 Er is sprake van een ‘scheiding der machten’, de trias politica.
Trias politica in Nederland
2.2 Wat is een parlementaire democratie?
In Nederland is de politieke macht verdeeld in:
• de wetgevende macht;
• de uitvoerende macht;
• de rechterlijke macht.
Trias politica in Nederland
2.2 Wat is een parlementaire democratie?
1 De wetgevende macht stelt wetten vast waaraan burgers en de
overheid zich moeten houden.
In Nederland is wetgeving een taak van
de regering (ministers en koning) en
het parlement (Eerste en Tweede Kamer)
samen.
Trias politica in Nederland
2.2 Wat is een parlementaire democratie?
2 De uitvoerende macht zorgt ervoor dat eenmaal
goedgekeurde wetten worden uitgevoerd.
In ons land doen de ministers dit
(ook ambtenaren horen bij de
uitvoerende macht).
Trias politica in Nederland
2.2 Wat is een parlementaire democratie?
3 De rechterlijke macht beoordeelt of de overheid en burgers
zich aan de wet houden en doet uitspraak in conflicten.
Deze macht is in handen van rechters.
2.2 Wat is een parlementaire democratie?
De democratische rechtsstaat
Het parlement heeft het laatste woord
2.2 Wat is een parlementaire democratie?
In Nederland is de scheiding der machten niet helemaal zuiver
doorgevoerd. Ministers hebben zowel wetgevende als uitvoerende
macht en dus een dubbele bevoegdheid.
Maar het parlement heeft altijd het laatste woord. Ze kunnen
wetsvoorstellen wegstemmen of aanpassen.
2.2 Wat is een parlementaire democratie?
• Je kunt vijf kenmerken van een parlementaire democratie
uitleggen en herkennen.
• Je kunt het doel van de trias politica uitleggen.
• Je kunt de drie machten van de trias politica herkennen aan de
hand van hun taken.
2.3 Wanneer is een land een dictatuur?
• Je kunt vijf kenmerken van een dictatuur uitleggen en
herkennen.
• Je kunt het begrip censuur uitleggen en herkennen.
• Wat is een dictatuur?
• Kenmerken van een dictatuur.
2.3 Wanneer is een land een dictatuur?
Wat is een dictatuur?
2.3 Wanneer is een land een dictatuur?
Een dictatuur is een land waar de macht in handen is van één
persoon, een kleine groep mensen of één partij.
De leider van een dictatuur is de dictator.
In de onze tijd zijn Noord-Korea, China en Iran bekende
voorbeelden van dictaturen.
Kenmerken van een dictatuur
2.3 Wanneer is een land een dictatuur?
Een dictatuur heeft enkele belangrijke kenmerken:
• één persoon of een kleine groep mensen heeft alle macht;
• er bestaat geen democratie en het land is geen rechtsstaat;
• de bevolking heeft geen (politieke) grondrechten;
• er bestaat geen vrije pers;
• de (geheime) politie en het leger spelen een grote rol.
Kenmerken van een dictatuur
2.3 Wanneer is een land een dictatuur?
1 Eén persoon of een kleine groep mensen
• De politieke macht is in handen van een kleine groep rond een dictator.
• De bevolking heeft geen invloed op wat de machthebbers
beslissen.
• Er is geen onafhankelijke rechtspraak.
Kenmerken van een dictatuur
2.3 Wanneer is een land een dictatuur?
2 Geen democratie, geen rechtsstaat
• Er is geen democratie: de machthebbers zijn niet door de
bevolking gekozen.
• Er zijn schijnverkiezingen: de bevolking kan maar op één partij
stemmen of andere partijen worden tegengewerkt.
3 Geen grondrechten
• Burgers hebben geen vrijheid van meningsuiting.
• Minderheden hebben geen of minder rechten.
Kenmerken van een dictatuur
2.3 Wanneer is een land een dictatuur?
4 Geen persvrijheid
• Doordat er geen vrijheid van meningsuiting bestaat, is er ook
geen persvrijheid.
• Er is sprake van censuur: de machthebbers houden toezicht op
de media.
5 Sterk leger
• In dictaturen heeft het leger een belangrijke positie. Het leger
en de geheime dienst treden op tegen de bevolking.
Kenmerken van een dictatuur
2.3 Wanneer is een land een dictatuur?
Er is niet één soort dictatuur.
Je kunt zeggen dat hoe minder kenmerken je van een parlementaire
democratie in een land kunt herkennen, hoe meer er sprake is van
een dictatuur.
2.3 Wanneer is een land een dictatuur?
Wat is een dictatuur?
2.3 Wanneer is een land een dictatuur?
• Je kunt vijf kenmerken van een dictatuur uitleggen en
herkennen.
• Je kunt het begrip censuur uitleggen en herkennen.
Noord-Korea: leven in een dictatuur
opdr. 5 tot 8 (2.2)
Slide tekst
15
minute
00
second
