Tekstdoelen en publiek

1 / 21
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNederlandsMiddelbare schoolmavoLeerjaar 3

In deze les zitten 21 slides, met tekstslides.

time-iconLesduur is: 80 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Fictie

Doel: Je leest een boek en kunt daarover vertellen.


  1. Je kiest met een boek uit.

  2. Iedereen leest daar 15 minuten in per les.

  3. Na een paar weken volgt een presentatie.


18

minute

00

second

Wat gaan we deze les doen?

Stillezen: In je leesboek


Meer dan Lezen: §4 Tekstdoelen en publiek
Doel: Je kunt het doel van de schrijver in een tekst herkennen en voor welk publiek er geschreven is.


Schrijven: Vier verhalen, één dader



Tekstdoelen & publiek

Wie schrijft dit? En wat wil die schrijver van jou?

01

Eén boodschap.

Verschillende bedoelingen.

Start: drie berichten

Lees de berichten. Wat probeert de schrijver te bereiken?

02

BERICHT A

Probeer vandaag onze nieuwe burger!

BERICHT B

De kantine verkoopt vanaf maandag broodjes.

BERICHT C

Ik baal ervan dat de kantine sluit!

Bespreek met je buur: wat is het verschil tussen A, B en C?

Tekstsoorten zoals je ze echt ziet

Kijk naar de vorm én naar wat de schrijver wil bereiken.

16

RECLAME

NIEUWSBERICHT

SOCIAL POST

@schoolleven

Echt serieus? 😕

De kantine sluit alweer om 14.00 uur. Dat is zó irritant!

♥ 126 ◌ 18

Bespreek: welk tekstdoel past bij elk voorbeeld?

De 7 tekstdoelen

Onthoud de bedoeling, niet alleen de tekstsoort.

04

Amuseren

vermaken

Een mening geven

standpunt duidelijk maken

Gevoelens oproepen / uitdrukken

emoties oproepen of tonen

Informatie verstrekken

iets te weten laten komen

Instrueren

uitleggen hoe iets moet

Overtuigen

jou een mening laten overnemen

Tot handelen aanzetten

jou iets laten doen

Amuseren, gevoelens en mening

Drie doelen die je makkelijk door elkaar haalt.

05

AMUSEREN

Een grappig verhaal, mop of strip laat je lachen.

GEVOELENS

Een dagboekfragment of gedicht laat emoties zien.

MENING GEVEN

Een recensie vertelt wat de schrijver ergens van vindt.

Welke van deze drie heeft als hoofddoel jou te vermaken?

Verhaal, dagboek en recensie

Drie tekstsoorten die iets anders met de lezer doen.

17

VERHAAL

De laatste melding

Om 23.59 uur trilde de telefoon.


“Je hebt nog één minuut.”


Noah keek naar de gesloten deur. Toen klonk er een klik…

DAGBOEK

RECENSIE

Informeren of instrueren?

Het verschil zit in wat de lezer ermee moet kunnen.

06

INFORMEREN

“De nieuwe sporthal opent op 12 oktober.”

→ Je weet iets.

INSTRUEREN

“Scan de QR-code en vul je naam in.”

→ Je leert hoe je iets doet.

Denkvraag: is een recept informeren of instrueren?

Nieuwsartikel of gebruiksaanwijzing?

Let op: geeft de tekst informatie, of legt die stappen uit?

18

NIEUWS

STAPPENPLAN

Overtuigen of aanzetten tot handelen?

Deze doelen lijken op elkaar, maar zijn niet hetzelfde.

07

OVERTUIGEN

“Scholen moeten later beginnen, want tieners slapen dan beter.”

→ Vind jij dat ook?

HANDELEN

“Teken vandaag de petitie voor een latere schoolstart!”

→ Kom jij in actie?

Mening veranderen ≠ gedrag uitlokken

Wat is een tekstdoel?

Het tekstdoel is wat de schrijver met de tekst wil bereiken.

03

De schrijver wil ...

dat jij iets weet, voelt, denkt of doet.

Let op

Eén tekst kan meerdere doelen hebben. Kies het belangrijkste doel.

Vraag jezelf af: “Waarom is dit geschreven?”

Betogen of reclame maken?

Vergelijk: de mening van de lezer veranderen of de lezer laten handelen.

19

INGEZONDEN BRIEF

Laat de school later beginnen

Volgens mij moet de eerste les om 9.00 uur starten. Veel jongeren slapen te weinig. Daardoor kunnen ze zich minder goed concentreren. Later beginnen is dus beter.

— Een leerling uit klas 3

ACTIEPOSTER

Wie is het publiek?

Het publiek is de groep voor wie de tekst bedoeld is.

08

Een schrijver denkt na over:

• Leeftijd en interesses

• Voorkennis

• Taalgebruik en toon

• Voorbeelden en vormgeving

Een bericht voor brugklassers schrijf je anders dan voor ouders.

Zelfde nieuws, ander publiek

Je past je taal en voorbeelden aan de lezer aan.

09

VOOR LEERLINGEN

“Yes! Vanaf maandag krijg je extra keuze bij de lunch. Check het nieuwe menu!”

VOOR OUDERS

“Met ingang van maandag breidt de school het lunchaanbod in de kantine uit.”

Wat verandert er aan de toon en het woordgebruik?

Dezelfde boodschap, ander publiek

Vergelijk de toon, woordkeuze en vorm.

20

APPBERICHT

KLAS 3B • groepschat

Hoi allemaal! 👟

Vergeet je sportschoenen morgen niet, want we gaan gymmen in de zaal!

15.42 ✓✓

MAGISTERBERICHT

Onderwerp: Benodigdheden gymles

Geachte ouders/verzorgers,


Wilt u erop toezien dat uw kind morgen sportschoenen meeneemt voor de gymles in de sportzaal?


Met vriendelijke groet,

De docent lichamelijke opvoeding

Oefenen: herken het tekstdoel

Schrijf bij elke tekst het belangrijkste tekstdoel op.

10

1. “Gebruik eerst je leerlingnummer om in te loggen.”

2. “Deze film verdient vijf sterren: spannend en verrassend.”

3. “Meld je vandaag nog aan voor de sponsorloop!”

4. “In 2025 gebruikte 97% van de jongeren internet.”

30 seconden nadenken • daarna vergelijken

Antwoorden: herken het doel

Bij meerdere mogelijke doelen kies je het belangrijkste.

11

1

Instrueren

de lezer leert wat hij moet doen

2

Een mening geven

de schrijver beoordeelt een film

3

Tot handelen aanzetten

de lezer moet zich aanmelden

4

Informatie verstrekken

de lezer krijgt een feit

Challenge: één onderwerp, drie doelen

Onderwerp: telefoons in de klas

12

INFORMEREN

Schrijf één zin met een feit.

OVERTUIGEN

Schrijf één zin om iemand van je mening te overtuigen.

HANDELEN

Schrijf één zin waarmee je iemand tot actie oproept.

Tekstdoelen herkennen

21


1

Maak opdracht 1 op blz. 26 in je boek.

2


Maak opdracht 3 op blz. 28 in je boek.

HOE Zelfstandig

NODIG Boek en pen

KLAAR? Vergelijk je antwoorden