Fictie
Doel: Je leest een boek en kunt daarover vertellen.
Je kiest met een boek uit.
Iedereen leest daar 15 minuten in per les.
Na een paar weken volgt een presentatie.
minute
second
Wat gaan we deze les doen?
Stillezen: In je leesboek
Meer dan Lezen: §4 Tekstdoelen en publiek
Doel: Je kunt het doel van de schrijver in een tekst herkennen en voor welk publiek er geschreven is.
Schrijven: Vier verhalen, één dader
Tekstdoelen & publiek
Wie schrijft dit? En wat wil die schrijver van jou?
01
Eén boodschap.
Verschillende bedoelingen.
Start: drie berichten
Lees de berichten. Wat probeert de schrijver te bereiken?
02
BERICHT A
Probeer vandaag onze nieuwe burger!
BERICHT B
De kantine verkoopt vanaf maandag broodjes.
BERICHT C
Ik baal ervan dat de kantine sluit!
Bespreek met je buur: wat is het verschil tussen A, B en C?
Tekstsoorten zoals je ze echt ziet
Kijk naar de vorm én naar wat de schrijver wil bereiken.
16
RECLAME
NIEUWSBERICHT
SOCIAL POST
@schoolleven
Echt serieus? 😕
De kantine sluit alweer om 14.00 uur. Dat is zó irritant!
♥ 126 ◌ 18
Bespreek: welk tekstdoel past bij elk voorbeeld?
De 7 tekstdoelen
Onthoud de bedoeling, niet alleen de tekstsoort.
04
Amuseren
vermaken
Een mening geven
standpunt duidelijk maken
Gevoelens oproepen / uitdrukken
emoties oproepen of tonen
Informatie verstrekken
iets te weten laten komen
Instrueren
uitleggen hoe iets moet
Overtuigen
jou een mening laten overnemen
Tot handelen aanzetten
jou iets laten doen
Amuseren, gevoelens en mening
Drie doelen die je makkelijk door elkaar haalt.
05
AMUSEREN
Een grappig verhaal, mop of strip laat je lachen.
GEVOELENS
Een dagboekfragment of gedicht laat emoties zien.
MENING GEVEN
Een recensie vertelt wat de schrijver ergens van vindt.
Welke van deze drie heeft als hoofddoel jou te vermaken?
Verhaal, dagboek en recensie
Drie tekstsoorten die iets anders met de lezer doen.
17
VERHAAL
De laatste melding
Om 23.59 uur trilde de telefoon.
“Je hebt nog één minuut.”
Noah keek naar de gesloten deur. Toen klonk er een klik…
DAGBOEK
RECENSIE
Informeren of instrueren?
Het verschil zit in wat de lezer ermee moet kunnen.
06
INFORMEREN
“De nieuwe sporthal opent op 12 oktober.”
→ Je weet iets.
INSTRUEREN
“Scan de QR-code en vul je naam in.”
→ Je leert hoe je iets doet.
Denkvraag: is een recept informeren of instrueren?
Nieuwsartikel of gebruiksaanwijzing?
Let op: geeft de tekst informatie, of legt die stappen uit?
18
NIEUWS
STAPPENPLAN
Overtuigen of aanzetten tot handelen?
Deze doelen lijken op elkaar, maar zijn niet hetzelfde.
07
OVERTUIGEN
“Scholen moeten later beginnen, want tieners slapen dan beter.”
→ Vind jij dat ook?
HANDELEN
“Teken vandaag de petitie voor een latere schoolstart!”
→ Kom jij in actie?
Mening veranderen ≠ gedrag uitlokken
Wat is een tekstdoel?
Het tekstdoel is wat de schrijver met de tekst wil bereiken.
03
De schrijver wil ...
dat jij iets weet, voelt, denkt of doet.
Let op
Eén tekst kan meerdere doelen hebben. Kies het belangrijkste doel.
Vraag jezelf af: “Waarom is dit geschreven?”
Betogen of reclame maken?
Vergelijk: de mening van de lezer veranderen of de lezer laten handelen.
19
INGEZONDEN BRIEF
Laat de school later beginnen
Volgens mij moet de eerste les om 9.00 uur starten. Veel jongeren slapen te weinig. Daardoor kunnen ze zich minder goed concentreren. Later beginnen is dus beter.
— Een leerling uit klas 3
ACTIEPOSTER
Wie is het publiek?
Het publiek is de groep voor wie de tekst bedoeld is.
08
Een schrijver denkt na over:
• Leeftijd en interesses
• Voorkennis
• Taalgebruik en toon
• Voorbeelden en vormgeving
Een bericht voor brugklassers schrijf je anders dan voor ouders.
Zelfde nieuws, ander publiek
Je past je taal en voorbeelden aan de lezer aan.
09
VOOR LEERLINGEN
“Yes! Vanaf maandag krijg je extra keuze bij de lunch. Check het nieuwe menu!”
VOOR OUDERS
“Met ingang van maandag breidt de school het lunchaanbod in de kantine uit.”
Wat verandert er aan de toon en het woordgebruik?
Dezelfde boodschap, ander publiek
Vergelijk de toon, woordkeuze en vorm.
20
APPBERICHT
KLAS 3B • groepschat
Hoi allemaal! 👟
Vergeet je sportschoenen morgen niet, want we gaan gymmen in de zaal!
15.42 ✓✓
MAGISTERBERICHT
Onderwerp: Benodigdheden gymles
Geachte ouders/verzorgers,
Wilt u erop toezien dat uw kind morgen sportschoenen meeneemt voor de gymles in de sportzaal?
Met vriendelijke groet,
De docent lichamelijke opvoeding
Oefenen: herken het tekstdoel
Schrijf bij elke tekst het belangrijkste tekstdoel op.
10
1. “Gebruik eerst je leerlingnummer om in te loggen.”
2. “Deze film verdient vijf sterren: spannend en verrassend.”
3. “Meld je vandaag nog aan voor de sponsorloop!”
4. “In 2025 gebruikte 97% van de jongeren internet.”
30 seconden nadenken • daarna vergelijken
Antwoorden: herken het doel
Bij meerdere mogelijke doelen kies je het belangrijkste.
11
1
Instrueren
de lezer leert wat hij moet doen
2
Een mening geven
de schrijver beoordeelt een film
3
Tot handelen aanzetten
de lezer moet zich aanmelden
4
Informatie verstrekken
de lezer krijgt een feit
Challenge: één onderwerp, drie doelen
Onderwerp: telefoons in de klas
12
INFORMEREN
Schrijf één zin met een feit.
OVERTUIGEN
Schrijf één zin om iemand van je mening te overtuigen.
HANDELEN
Schrijf één zin waarmee je iemand tot actie oproept.
Tekstdoelen herkennen
21
1
Maak opdracht 1 op blz. 26 in je boek.
2
Maak opdracht 3 op blz. 28 in je boek.
HOE Zelfstandig
NODIG Boek en pen
KLAAR? Vergelijk je antwoorden