TV6: Regenten en Vorsten
Regenten en vorsten
1600-1700
Onderdelen in deze les
Regenten en vorsten
1600-1700
Regenten en vorsten
Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden
Regenten en Stadhouders
Elk gewest had een stadhouder, maar in de praktijk waren er meestal maar 2. Groningen en Friesland deelden er 1 en de andere gewesten wilden een afstammeling van Willem van Oranje als stadhouder.
Leider van het leger en de vloot.
Stadhouder
Bestuurders van de gewesten. Zaten samen in de Staten-Generaal. Vaak kooplieden (burgers), later waren ze alleen bestuurder.
Holland was het grootste gewest en betaalde de meeste belasting (58%). De regent van Holland (raadspensionaris) had de meeste macht in de Staten-Generaal.
Regenten
Invuloefening
De Republiek is een land zonder koning. De Republiek bestond uit zeven provincies. Omdat het rijke Holland het meeste geld inbracht, had dit gewest het meeste te vertellen.
Prins Maurits en Johan van Oldenbarnevelt streden om de macht. Hoe liep deze ruzie af?
Maurits wint de ruzie. Van Oldenbarnevelt en Hugo worden opgepakt en gevangengezet.
Van Oldenbarnevelt wint de ruzie. Maurits en Hugo worden opgepakt en gevangengezet.
Het kasteel Slot Loevestein was een staatsgevangenis. Dat was een gevangenis voor mensen die:
geen Nederlander waren.
anders dachten dan de regering.
heel slim waren.
Werkblad
1
minute
00
second
Handelsreizen naar Oost-Indië
Zijde, specerijen en keramiek ui Azië waren populair en duur in de zeventiende eeuw. Nederlandse schepen zeilden de halve wereld over voor deze kostbaarheden. Om ze daarna ‘peperduur’ te verkopen. De reizen met de zeilschepen duurden maanden en waren gevaarlijk. Toch verdiende de Nederlandse Republiek hier bijna 200 jaar lang heel veel geld mee.
De VOC
Vanaf 1602 trokken de Nederlandse bedrijven
samen op als één bedrijf: de Vereenigde
Oostindische Compagnie (VOC). De VOC
deed meer dan alleen handelen. Ze mocht
voor Nederland ook oorlog voeren en
gebieden veroveren. Die veroverde gebieden
heetten kolonies. Nederlands-Indië (nu
Indonesië) was zo’n kolonie.
Zo werd Nederland de baas op allerlei plekken in de wereld. Nederlanders bouwden forten op belangrijke plekken waar de schepen langs voeren. De bewoners moesten werken voor Nederland. Bijvoorbeeld in Zuid-Afrika, waar één van de talen, het Afrikaans, nog steeds veel lijkt op het Nederlands.
De WIC
Door het succes van de VOC ontstond het idee om nog een onderneming te beginnen. In 1621 begon Nederland met de West-Indische Compagnie (WIC). De schepen van de WIC voeren een andere route. De Nederlanders kochten goud, zilver en gom in West-Afrika. Maar ook mensen. Die moesten op een vreselijke bootreis meereizen naar Zuid-Amerika. Daar werden ze verkocht op de slavenmarkt. De schepen namen op de terugweg cacao, katoen en rietsuiker mee naar Nederland.
De VOC was de eerste multinational ter wereld.
Wat is een multinational?
Een bedrijf dat handelt in kruiden en specerijen.
Een bedrijf met vestigingen in meerdere landen.
De VOC kreeg als enige in Nederland het recht om handel te drijven in Azië. In naam van Nederland mocht de VOC:
Verdragen sluiten, oorlogen beginnen en regeren over de gebieden die ze veroverde.
Fabrieken sluiten, vredesonderhandelingen beginnen en dijken aanleggen in de gebieden die ze veroverde.
VOC schip
Werkblad
1
minute
00
second
De Republiek werd rijk
Kooplieden worden rijk
Door de handel en de VOC worden kooplieden heel rijk. Zij gaan wonen in Amsterdam, waar de grootste haven is. Daardoor was er ook voor andere mensen veel werk en kwamen er steeds meer mensen naar Amsterdam. De stad groeide snel. Er kwamen nieuwe huizen: goedkope in de Jordaan, dure in de grachtengordel.
Werkblad
1
minute
00
second
Invuloefening
De meeste buitenhuizen waren van Amsterdamse kooplieden.
De meeste buitenhuizen stonden aan rivier de Vecht.
Vooral in de zomer gingen de rijke kooplieden naar hun buitenhuis.
Ze reisden daar naartoe met de trekschuit.
Waar of niet waar?
Mensen verbranden hun afval zelf in hun open haard.
Waar
Niet waar
Waar of niet waar?
Mensen verbranden hun afval zelf in hun open haard.
Waar
Niet waar
Waar of niet waar?
Mensen konden toen minder goed ruiken.
Waar
Niet waar
Waar of niet waar?
Mensen konden toen minder goed ruiken.
Waar
Niet waar
Waar of niet waar?
Mensen gingen alleen op dokteradvies in bad.
Waar
Niet waar
Waar of niet waar?
Mensen wasten alleen hun gezicht, handen en voeten.
Waar
Niet waar
De Republiek was anders dan de landen om ons heen
Geen vorst
De Republiek heeft geen (absolute) vorst die alles bepaalt. De gewesten hebben elk een bestuur van regenten (vooral rijke kooplieden, weinig edelen) die samen komen in de Staten-Generaal met de Raadspensionaris die de vergaderingen leidt. De Stadhouder leidt het leger en de vloot.
Gewetensvrijheid
In de Republiek is er gewetensvrijheid. Het geloof in de Republiek is het Calvinisme, maar als je een ander geloof hebt, ben je wel welkom als je het maar niet echt laat blijken. In andere landen moet je vaak katholiek zijn.
Rijkste land van de wereld
De Republiek was een zeer rijk land, maar werkte daar hard voor. De handel was hiervoor belangrijk. Maar ook voor specialisatie en belangrijke uitvindingen waren hierbij belangrijk. Door de gewetensvrijheid kwamen hier ook nog eens veel migranten wonen, die ook veel kennis meenamen.
Geletterdheid
Lezen
In de Republiek konden veel mensen lezen. 60% van de mannen en 40% van de vrouwen. Er waren ook schrijvers die boeken of toneelstukken schreven, die nu nog bekend zijn. Daarnaast werd de bijbel vertaald naar het Nederlands, zodat elke protestant deze kon lezen.
Schilderkunst
Schilderkunst
Vroeger was schilderkunst voor de katholieke kerk. Na de opstand veranderde dit, want het protestante geloof wilde
geen kunst in de kerk. Kunstenaars
werkten in opdracht van regenten
en rijke kooplieden.Doordat er meer rijkdom was, was
er meer werk voor kunstenaars.
Maak een poster over een kunstenaar
Rembrandt van Rijn - Nora
Frans Hals - Tim
Jan Steen - Daley
Johannes Vermeer - Ruben
Jacob van Ruysdael - Olle
Pieter de Hooch - Tess
Gerard Dou - Milan
Frans van Mieris - Sam
Eisen:
Op jouw poster staat:
de naam, geboortejaar en sterftejaar van de kunstenaar
wat deze kunstenaar bijzonder maakt
3 extra feitjes over deze kunstenaar
3 of meer afbeeldingen van werk van de kunstenaar
Kunstenaars:
Gerard ten Borch
Zwolse kunstenaar uit regentengezin. De hele familie was zeer kunstzinnig. Hun collectie is door de vader en later zus van Gerard bijgehouden, waardoor deze goed bewaard is.
Gerard maakte het schilderij van de vrede van Munster. Hij is begraven in de Sint-Michaëlskerk.
Spinoza
Waar is Spinoza beroemd door geworden?
Zijn schilderkunst
Zijn uitvindingen
Zijn toneelstukken
Zijn manier van denken
Wat was de nieuwe manier van denken?
Zelf denken
Denken zoals je verteld wordt in de kerk
Waarom vonden de mensen van de kerk dit niet goed?
Ze waren bang dat mensen niet meer naar hun zouden luisteren.
Ze waren bang dat Spinoza iedereen Joods wilde maken.
Wat vond Spinoza heel belangrijk?
Vrijheid van godsdienst
Vrijheid van meningsuiting
Gelijkheid van vrouwen en mannen
Dat iedereen een bril kan dragen
Uitvindingen en ontdekkingen: wetenschappelijke revolutie
Werkblad
1
minute
00
second
De Beemster
In de middeleeuwen maakten mensen al kleine stukjes land droog. Maar begin 1600 wilden koopmannen en bestuurders uit Amsterdam een groot meer droogmaken. Ze wilden voedsel verbouwen op het nieuwe land. Want de stad Amsterdam groeide erg snel en de mensen daar hadden eten nodig. Bovendien zouden ze hiermee winst kunnen maken.
Om welke redenen was er in die tijd veel belangstelling voor goede kaarten en atlassen?
1. Rijke burgers waren nieuwsgierig naar hoe de wereld eruit zag.
2. Koningen wilden goed in kaart hebben hoe groot hun rijk was.
3. Zeelui en handelaren hadden goede kaarten nodig voor hun lange reizen over zee.
Reden 1 en 2
Reden 2 en 3
Reden 1 en 3
Reden 1, 2 en 3
Waar of niet waar?
Waar
Niet waar
De Atlas Major bestaat uit vijf delen.
De Atlas Major bestaat uit elf delen.
In de Atlas Major staan zeshonderd kaarten en duizenden pagina’s met informatie en tekeningen.
In de Atlas Major staan zesduizend kaarten en duizenden pagina’s met informatie en tekeningen.
Waar of niet waar?
Waar
Niet waar
De prachtige tekeningen in de atlas werden stuk voor stuk ingekleurd met de hand.
De prachtige tekeningen in de atlas werden stuk voor stuk ingekleurd met de drukpers.
Oorlog en vrede
80-jarige oorlog in overijssel
Er werd hard gevochten in Overijssel. De boeren hadden er veel last van. Soldaten roofden de oogst en staken boerderijen in de brand. De Spanjaarden dwongen de dorpsbewoners veel geld te betalen. Anders zouden hun boerderijen geplunderd en in brand gestoken worden. Ook de steden hadden te lijden onder de oorlog. Pas in 1626 waren de opstandelingen de baas in alle Overijsselse steden.
80-jarige oorlog in Zwolle
Zwolle wordt omringd door water en wallen. Deze vestingwerken zijn aangelegd tijdens de opstand tegen de Spanjaarden.
Het leven in Zwolle was zwaar tijdens de oorlog. De stad zat vol soldaten en vluchtelingen. Doordat de mensen zo dicht op elkaar zaten, braken er vaak besmettelijke ziektes uit in de stad. Tegelijkertijd ging het leven door. Boeren verkochten hun spullen op de markt en ook de handelaren bleven Zwolle bezoeken.
Einde van de 80-jarige oorlog
Omdat de Republiek steeds rijker wordt en Spanje steeds minder rijk (ze voerden ook nog een andere oorlog), lukt het om steeds meer land (terug) te veroveren. In 1648 tekenen Spanje en de Republiek een vredesovereenkomst en eindigt de oorlog. (Vrede van Munster)
Oorlog en vrede
80-jarige oorlog met Spanje eindigde in 1648. Ook andere oorlogen in Europa eindigen dan.
In andere landen, zoals Engeland, komt er meer rust en de macht was tegen de Republiek. (Wilden geen of minder handel meer voeren met de Republiek. Ze wilden alleen nog Nederlandse artikelen verhandelen.)
Zee-oorlog met Engeland was het gevolg.
Waardoor ontstond de oorlog met Engeland?
Nederland besloot dat Engelse kooplieden voortaan alleen nog mochten handelen met spullen uit Engeland.
Engeland besloot dat Nederlandse kooplieden voortaan alleen nog mochten handelen met spullen uit de Nederlandse republiek.
Waar of niet waar?
Waar
Niet waar
Tijdens de tocht naar Chatham werd een groot deel van de vloot van Engeland in de brand gezet.
De aanval is midden in de Tachtigjarige oorlog.
Als oorlogstrofee nemen de Nederlanders de spiegel van het schip ‘The Royal Charles’ mee.
Dit is een model van het vlaggenschip van Michiel de Ruyter. Wat is een vlaggenschip?
Het belangrijkste schip van een oorlogsvloot.
Het enige schip van de vloot dat met de vlag mag varen.
Andere landen
De Republiek voert verschillende oorlogen met o.a. Engeland en Frankrijk. Frankrijk heeft een absolute vorst: Lodewijk de 14e.
De Republiek voert deze oorlogen om en om, ze sluiten elke keer bondjes af over samenwerking met het andere landen. Dit zorgt voor gedeeltelijke vrede, waardoor ze kunnen blijven handelen.
Stadhouderloze periode
In 1650 overlijdt de stadhouder Willem II. Zijn zoon en opvolger wordt 8 dagen later geboren. Er is dus geen opvolger. De regenten besluiten zonder stadhouder verder te gaan. De oorlog met Spanje is voorbij en ze denken daarom geen stadhouder nodig te hebben. Johan de Witt wordt in 1653 raadspensionaris.
Rampjaar 1672
Engeland en Frankrijk verklaren oorlog aan de Republiek en krijgen steun van Keulen en Munster. De Republiek wordt aangevallen en kan niet goed terugvechten. Mensen zijn het oneens met de aanpak van de regenten en vermoorden Johan de Witt en zijn broer Cornelis. Willem III wordt stadhouder. De oorlog kost veel geld en de welvaart van de Republiek is ten einde. Engeland is daarna het rijkste land.
