Verlichting en comfort (Mobiliteit en transport vmbo), les 2: Examentraining

• newEditor
• Mobiliteit en transport
• Middelbare school
• vmbo b, k, g

Introductie

Examentraining met vier vraagtypen uit het CSPE: berekenen, schema lezen, meetwaarden lezen en werkvolgorde. Met uitwerkingen in de notes.

Een halogeenlamp voor een koplamp

MODULE 3 · VERLICHTING

Examentraining

Verlichting en comfort: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Marek Ślusarczyk (Tupungato) / Wikimedia Commons, CC BY 3.0

MODULE 3 · VERLICHTING

Wat ga je kunnen?

Ik kan bij een werksituatie het juiste schema, de juiste volgorde, meting of berekening kiezen.

MODULE 3 · VERLICHTING

Zo pak je een examenvraag aan

• 1. Lees: de werksituatie: welk voertuig, welke klacht, welk schema?

• 2. Zoek: de gegevens in de vraag en de tekening: spanning, weerstand, vermogen.

• 3. Kies of reken: schrijf de formule op en vul in, met eenheid.

• 4. Controleer: klopt de uitkomst en werk je veilig?

MODULE 3 · VERLICHTING

Vraagtype 1: berekenen

• Je krijgt een schema met spanning, weerstand of vermogen.

• Kies de juiste formule: U = I × R of P = U × I.

• Bij parallel: reken eerst per tak. Bij gemengd: eerst het parallelle deel.

Elke lamp is 60 W op 12 V. Welke stroom loopt door één lamp?

A

5 A

B

10 A

C

0,2 A

D

720 A

Syllabus P/MET/3.1.1, berekeningen met vermogen. Uitwerking: I = P : U = 60 : 12 = 5 A. Narekenen: 5 A × 12 V = 60 W. Verwachte fouten: 10 A (de totale stroom van beide lampen), 0,2 A (U : P gedaan) en 720 A (60 × 12). Image credit: Eigen figuur, LessonUp

Wat is de totale weerstand van deze gemengde schakeling?

A

14 Ω

B

8 Ω

C

5 Ω

D

1,2 Ω

Alleen KB en GL, syllabus P/MET/3.1.1, gemengde schakelingen. Uitwerking: R2 en R3 zijn parallel: 6 en 6 Ω geeft 3 Ω. Dat staat in serie met R1: 2 + 3 = 5 Ω. Narekenen: de stroom is 12 : 5 = 2,4 A, dat is 4,8 V over R1 plus 7,2 V over het parallelle deel, samen 12 V. Verwachte fouten: 14 Ω (alles optellen) en 1,2 Ω (alles als parallel rekenen). Image credit: Eigen figuur, LessonUp

MODULE 3 · VERLICHTING

Vraagtype 2: schema lezen

• Volg de stroom: van de plus, via zekering en schakelaar, naar de lamp en de massa.

• Bij parallel werkt elke tak los van de andere.

• Bij een relais: de stuurstroom schakelt de hoofdstroom.

Lamp E1 is doorgebrand. Wat doet lamp E2?

A

E2 gaat ook uit

B

E2 brandt zwakker

C

E2 blijft branden

D

E2 brandt feller

Syllabus P/MET/3.2.1, schema's lezen. De lampen staan parallel: elke lamp heeft een eigen weg naar de massa. Als E1 doorbrandt, loopt er door E2 nog dezelfde stroom. Verwachte fout: denken dat beide uitgaan, omdat dat bij een serieschakeling gebeurt. Image credit: Eigen figuur, LessonUp

Wat doet zekering F1 in deze relaisschakeling?

A

Beveiligt de hoofdstroom

B

Schakelt de relaisspoel

C

Bepaalt de stuurstroom

D

Sluit het relaiscontact

Alleen KB en GL, syllabus P/MET/3.1.3. F1 staat in het hoofdstroomcircuit, voor pen 30. Als de stroom te groot wordt, smelt de zekering en is de kring open. De stuurstroom loopt via S1. Verwachte fout: F1 aan de stuurstroom koppelen. Image credit: Eigen figuur, LessonUp

MODULE 3 · VERLICHTING

Vraagtype 3: meetwaarden lezen

• Je krijgt gemeten spanningen in een schema.

• Vergelijk de waarden: waar zou 12 V moeten staan en waar is het verlies?

• Een grote afwijking wijst op de plek van de fout.

Waar is het spanningsverlies het grootst?

A

Op de minkant (V4)

B

Over de lamp (V2)

C

Bij de accu (V1)

D

Op de pluskant (V3)

Alleen KB en GL, syllabus P/MET/3.1.2, de V4-meting. V1 is 12,6 V, V2 is 11,5 V, V3 is 0,9 V en V4 is 0,2 V. Narekenen: 11,5 + 0,9 + 0,2 = 12,6 V. Het verlies op de pluskant is dus het grootst. Verwachte fout: V2 kiezen, want dat is de grootste meetwaarde van de drie maar geen verlies. Image credit: Eigen figuur, LessonUp

S1 is dicht en E1 brandt niet. Wat is defect?

A

Lamp E1 is doorgebrand

B

Het relaiscontact sluit niet

C

Zekering F1 is doorgebrand

D

Schakelaar S1 sluit niet

Alleen KB en GL, syllabus P/MET/3.1.3, metingen aan het hoofd- en stuurstroomcircuit. Op 86 staat 12,4 V, dus S1 geeft spanning aan de spoel. Op 30 staat 12,6 V, dus zekering F1 is heel. Op 87 staat 0 V: het contact sluit niet, ook al heeft de spoel stroom. De lamp kun je met deze meting nog niet verdenken. Verwachte fout: de lamp kiezen. Image credit: Eigen figuur, LessonUp

MODULE 3 · VERLICHTING

Vraagtype 4: werkvolgorde

• Eerst voorbereiden en veilig werken, dan uitvoeren, dan controleren.

• Bij een accu: eerst de minpool los, als laatste de minpool vast.

• Werk volgens de werkinstructie van het voertuig.

Zet de stappen bij het vervangen van een accu op volgorde

1

Maak eerst de minpool los

2

Zet het contact uit en lees de werkinstructie

3

Sluit als laatste de minpool aan

4

Maak de pluspool los en haal de accu eruit

5

Plaats de accu en sluit eerst de pluspool aan

Syllabus P/MET/3.1.4, de accu vervangen volgens de geldende procedure. Eerst de minpool los voorkomt kortsluiting; bij het aansluiten ga je andersom. Het behoud van de boordnetspanning regel je met een hulpvoeding. Verwachte fout: eerst de pluspool losmaken.

Zet de stappen bij het vervangen van een ruitenwissermotor op volgorde

1

Zet het contact uit en koppel de accu los

2

Maak de stekker en de bevestiging los

3

Koppel de accu aan en test de werking

4

Haal de wisserarmen en de afdekkap eraf

5

Plaats de nieuwe motor en sluit de stekker aan

Alleen KB en GL, syllabus P/MET/3.4.3, de ruitenwissermotor (inclusief complete wisserarm) vervangen en op werking controleren. De precieze volgorde hangt af van het voertuig: volg de werkinstructie. Wel altijd eerst spanningsloos maken en als laatste testen. Verwachte fout: testen voordat de stekker is aangesloten.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Berekenen

2

Schema lezen

3

Meetwaarden lezen

4

Werkvolgorde

MODULE 3 · VERLICHTING

Tips voor op het examen

• Lees eerst de gegevens in de vraag en kijk dan naar de tekening.

• Schrijf bij een berekening de formule, de tussenstap en de eenheid op.

• Bij een volgorde: eerst veilig en voorbereiden, dan uitvoeren, dan controleren.