Hoofdstuk 6 · Nieuwe ideeën, nieuwe werelden
§ 6 . 3
De ontdekkingsreizen
Waarom gingen Europeanen rond 1500 op reis naar verre werelden, en wat betekende dat voor de mensen daar?
Gemaakt bij Memo 1 havo/vwo, 5e editie
Hoofdstuk 6 · Nieuwe ideeën, nieuwe werelden
§ 6 . 3
De ontdekkingsreizen
Waarom gingen Europeanen rond 1500 op reis naar verre werelden, en wat betekende dat voor de mensen daar?
Gemaakt bij Memo 1 havo/vwo, 5e editie
Welkom. Vandaag: waarom Europeanen op ontdekkingsreis gingen en wat dat opleverde, ook aan leed. Het tapijt toont de aankomst van de Portugees Vasco da Gama in Indië, 1498. ± 1 min. Image credit: Tournai tapestries, publiek domein, via Wikimedia Commons
§ 6 . 3
De ontdekkingsreizen
Dit leer je
Je kunt uitleggen waarom Europeanen op ontdekkingsreis gingen.
Je kunt handelsposten, koloniën en plantages onderscheiden.
Je kunt uitleggen hoe de slavenhandel ontstond.
Hier zijn we: tijdvak 5, de Tijd van ontdekkers en hervormers (1500 – 1600)
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
5
Lees de drie doelen voor. Wijs op de tijdbalk onderaan: we zitten in tijdvak 5, de 16e eeuw. De exit aan het eind toetst deze drie doelen. ± 1 min.
§ 6 . 3
De ontdekkingsreizen
A C T I V E R E N
Wat weet je al over ontdekkingsreizen?
Laat de klas woorden intypen (Columbus, schepen, Amerika, specerijen, slaven…). Bespreek kort wat opvalt en wat nog niet klopt of ontbreekt. ± 2 min.
§ 6 . 3
De ontdekkingsreizen
T E R U G B L I K
Uit: §5.1 Handel en de opkomst van steden
Wat is langeafstandshandel?
Handel met mensen uit je eigen stad
Handel in goederen die van ver komen, over land en zee
Handel die alleen door de kerk werd gedaan
Handel waarbij je ruilt zonder geld
Goed is B: in de late middeleeuwen kwamen producten uit verre landen naar Europese steden. Vandaag gaat het over één product dat zo reisde: specerijen. A is lokale handel, C klopt niet, D is ruilhandel. ± 1 min.
§ 6 . 3
De ontdekkingsreizen
Waardevolle specerijen
Specerijen zijn smaakmakers zoals peper, kaneel en kruidnagel. Ze kwamen vooral uit Azië en waren in Europa erg kostbaar.
Europese handelaren konden ze alleen krijgen via Arabische handelaren, op markten in Egypte en Constantinopel.
Specerijen · zoals ze nu nog worden verkocht
Specerijen werden gebruikt om eten smaak te geven en te bewaren. Het lijkt gewoon, maar toen was het luxe. Constantinopel was tot 1453 nog niet Ottomaans; dat komt op de volgende dia. ± 2 min. Image credit: Jaspreet Kalsi, Unsplash
§ 6 . 3
De ontdekkingsreizen
Constantinopel valt in Ottomaanse handen
Constantinopel (nu Istanbul) was een rijke handelsstad, de hoofdstad van het Oost-Romeinse Rijk.
Het Ottomaanse Rijk was een groot, machtig wereldrijk in het Midden-Oosten en Zuid-Europa. In 1453 veroverden de Ottomanen Constantinopel.
Daardoor werd de handel met Azië moeilijker en vroegen de Ottomanen hoge prijzen voor specerijen.
Benadruk de keten: verovering, moeilijker handel, hoge prijzen, zoeken naar een andere route. Constantinopel werd na 1453 de hoofdstad van de Ottomanen. ± 2 min.
§ 6 . 3
De ontdekkingsreizen
Drie data rond 1500
1453
De Ottomanen veroveren Constantinopel.
1492
Columbus bereikt Amerika.
1498
De Portugezen bereiken Indië.
Eerst de val van Constantinopel (in 1453), dan twee zeereizen. Vraag: wat zit er tussen die data? De zoektocht naar een nieuwe route. ± 1 min.
§ 6 . 3
De ontdekkingsreizen
Aankomst in Indië · Wandtapijt uit Doornik: Vasco da Gama in Calicut, 1498
Op ontdekkingsreis
Een ontdekkingsreis is een tocht naar onbekende gebieden. Europeanen wilden nieuwe handelsroutes vinden en het christendom verspreiden.
Het kompas en betere kaarten hielpen. Christoffel Columbus voer in 1492 westwaarheen en bereikte Amerika.
Het magnetische kompas wijst altijd naar het noorden, dus schippers konden ook ver van de kust hun koers houden. Columbus zocht een westelijke route naar Azië en kwam bij Amerika uit. De Portugezen bereikten in 1498 Indië. ± 2 min. Image credit: Tournai tapestries, publiek domein, via Wikimedia Commons
§ 6 . 3
De ontdekkingsreizen
Waarom en wat daarna
O O R Z A K E N
G E V O L G E N
Europeanen gaan op ontdekkingsreis
Specerijen waren kostbaar en alleen via Arabische handelaren te krijgen.
Nieuwe handelsroutes naar Azië en Amerika.
De Ottomanen vroegen hoge prijzen.
Expansie: Europese macht en invloed groeien over de wereld.
Kompas en betere kaarten maakten verre reizen mogelijk.
Expansie betekent uitbreiding van macht en gebied.
Laat de klas de pijlen hardop lezen. Het eerste gevolg is wat de reizigers zochten; het tweede wat daaruit volgde: veroveren en gebieden in bezit nemen. ± 2 min.
§ 6 . 3
De ontdekkingsreizen
V R A A G 1
Zijn de stellingen juist?
1 Arabische handelaren waren in de late middeleeuwen de enige weg naar specerijen.
2 De Ottomanen verstoorden de Europese handel met Azië.
1 en 2 zijn beide juist
Alleen 1 is juist
Alleen 2 is juist
1 en 2 zijn beide onjuist
Goed is A. Europeanen hadden geen eigen route; na de verovering van Constantinopel werd de handel duurder en moeilijker. ± 1 min.
§ 6 . 3
De ontdekkingsreizen
V R A A G 2
Waarom ging Columbus in 1492 op reis?
Hij zocht goud in Afrika
Hij wilde de hele wereld veroveren
Hij zocht een westelijke handelsroute naar Azië
Hij wilde alleen Amerika ontdekken
Goed is C. Columbus wilde specerijen kopen via een nieuwe route. Hij wist niet dat Amerika in de weg lag, dus D klopt niet. ± 1 min.
§ 6 . 3
De ontdekkingsreizen
Handelsposten in Azië
Een handelspost is een plek waar Europeanen goederen opsloegen en verkochten, en soms ook woonden.
In Azië bouwden ze forten, havens, pakhuizen en woningen.
Fort Elmina · Portugese handelspost in Ghana, gebouwd in 1482
Elmina ligt in Afrika (Ghana) en niet in Azië, maar het laat goed zien hoe een Portugees fort met pakhuizen eruitzag. De posten in Azië werkten op dezelfde manier. Jaartal 1482 is kennis buiten de samenvatting. ± 2 min. Image credit: Esthee2010, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons
§ 6 . 3
De ontdekkingsreizen
Plantages in Amerika
In Amerika stichtten Europeanen koloniën: gebieden die zij bestuurden. Daar begonnen ze plantages, grote landbouwbedrijven voor suiker, tabak en katoen.
Veel bewoners moesten er werken en stierven aan pokken, een ziekte die de Europeanen meebrachten.
Tabaksplantage · Gravure van Barbados, 17e eeuw (later ingekleurd)
Pokken was een besmettelijke ziekte waar de bewoners geen weerstand tegen hadden. Beschrijf neutraal: de bewoners werden gedwongen te werken, velen stierven. Een kolonie ken je uit §2.4; hier is het een Europees gebied in Amerika. ± 2 min. Image credit: Pieter van der Aa / Carel Allard, publiek domein, via Wikimedia Commons
§ 6 . 3
De ontdekkingsreizen
Hoe de slavenhandel ontstond
Op de plantages waren veel arbeiders nodig.
1
Ziektes
Veel bewoners van Amerika stierven.
2
Te weinig arbeiders
De plantages hadden mensen nodig.
3
Slavenhandel
Mensen uit Afrika werden gevangen en verkocht.
Als slaaf moesten zij onder zeer slechte omstandigheden werken. Dit is slavenhandel.
Behandel met zorg: het gaat om mensen die gevangen werden genomen en verkocht. Je kent slavernij al uit §1.3; nieuw is dat het nu een handel over de oceaan wordt. Laat de klas het oordeel zelf uitspreken. ± 2 min.
Handelspost of plantage?
§ 6 . 3
De ontdekkingsreizen
V R A A G 3
Handelspost
Plantage
Suiker verbouwen
Pakhuis in een haven
Forten en havens
Katoen en tabak telen
Handelspost: opslag en handel, in Azië. Plantage: gewassen telen in Amerika, met gedwongen arbeid. ± 2 min.
§ 6 . 3
De ontdekkingsreizen
V R A A G 4
Waarom stierven veel bewoners van Amerika na de komst van Europeanen?
Door oorlogen met de Europeanen
Door een tekort aan voedsel
Door ziektes die de Europeanen meebrachten
Door de bouw van nieuwe steden
Goed is C: de bewoners hadden geen weerstand tegen ziektes zoals pokken. Dat leidde tot een tekort aan arbeiders. ± 1 min.
§ 6 . 3
De ontdekkingsreizen
V R A A G 5
Zet in de goede volgorde, van eerst naar laatst.
1453, 1492, 1498; daarna de slavenhandel naar de plantages. Het laatste is een proces dat later in de 16e eeuw groeide. ± 2 min.
§ 6 . 3
De ontdekkingsreizen
V R A A G 6
Leg uit hoe de ontdekkingsreizen leidden tot slavenhandel.
Model: Europeanen stichtten plantages in Amerika. De bewoners stierven door ziektes zoals pokken, dus er waren te weinig arbeiders. Daarom haalden de Europeanen mensen uit Afrika, die als slaven werden verkocht. Let op: ziektes, tekort aan arbeiders, slavenhandel. ± 3 min.
§ 6 . 3
De ontdekkingsreizen
Begrippen
specerijen
Smaakmakers als peper, kaneel en kruidnagel.
Ottomaanse Rijk
Groot wereldrijk in het Midden-Oosten en Zuid-Europa.
Constantinopel
Rijke handelsstad, vanaf 1453 Ottomaans.
ontdekkingsreis
Tocht naar onbekende gebieden.
kompas
Instrument dat de richting noord aanwijst.
expansie
Uitbreiding van macht en gebied.
handelspost
Plek voor opslag en handel, met fort en haven.
plantage
Groot landbouwbedrijf voor suiker, tabak en katoen.
pokken
Ziekte die velen in Amerika doodde.
slavenhandel
Handel in gevangen mensen uit Afrika.
Loop de begrippen langs en laat de klas ze in eigen woorden uitleggen. ± 2 min.