Samengestelde woorden
Samengestelde woorden
Onderdelen in deze les
Samengestelde woorden
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoel
Ik kan samengestelde woorden herkennen en correct aan elkaar schrijven.
Deze slide heeft geen instructies
Welke samengestelde woorden ken jij al?
Gebruik de woordenwolk om voorkennis op te halen. Vraag daarna kort: welke woorden zijn echt aan elkaar geschreven?
Wat is een samenstelling?
Een samenstelling is een woord dat is opgebouwd uit twee of meer woorden.
Voorbeeld:
judo + pak = judopak
Leg uit dat leerlingen eerst de losse woorden moeten kunnen zien voordat ze de samenstelling goed kunnen schrijven.
Enkelvoudig of samengesteld
Een woord dat je niet verder kunt splitsen, noem je een enkelvoudig woord.
judo en pak zijn enkelvoudige woorden
judopak is een samengesteld woord
Een samenstelling bestaat uit losse delen met samen één nieuw woord
Benadruk het verschil tussen losse bouwstenen en het nieuwe woord dat ontstaat.
Je schrijft ze aan elkaar
Samenstellingen schrijf je altijd aan elkaar vast.
sport + veld = sportveld
hockey + stick = hockeystick
judo + pak = judopak
Veel leerlingen zetten onterecht een spatie. Noem dit expliciet als veelgemaakte fout.
Eén woord, één betekenis
Door de woorden aan elkaar te schrijven, maak je er één nieuw woord van.
De betekenis hoort dan ook bij dat nieuwe woord.
Geef mondeling extra voorbeelden als klasniveau dat aankan, maar houd op de slide alleen de kern.
Welk woord is een samenstelling?
judopak
judo
pak
sport
Controleert of leerlingen het verschil zien tussen losse woorden en één nieuw woord.
Vul de juiste woorden in
Een samenstelling is opgebouwd uit twee of meer woorden. Je schrijft zo'n woord aan elkaar zonder spatie. Zo wordt sportveld één nieuw woord met één betekenis.
De blanks testen de kern van het eerste blok: wat een samenstelling is en dat je die vast schrijft.
Soms komt er een letter tussen
Soms voeg je bij een samenstelling een letter toe om de delen netjes aan elkaar te verbinden.
In deze les gaat het om de tussen-n en soms alleen een -e.
Gebruik 'tussen-n' als vaste term en herhaal die later steeds op dezelfde manier.
Regel van de tussen-n
Gebruik een tussen-n als het eerste deel van de samenstelling een zelfstandig naamwoord is met een meervoud op -en.
Dus:
zelfstandig naamwoord + meervoud op -en → vaak tussen-n
Houd het eenvoudig op A1/A2-niveau: laat vooral de vorm zien en noem niet te veel uitzonderingen buiten het bronmateriaal.
Voorbeelden met tussen-n
heer + team = herenteam
invalide + sport = invalidensport
In beide woorden helpt de tussen-n om de samenstelling goed te schrijven.
Spreek de woorden duidelijk uit, zodat leerlingen het verschil tussen losse woorden en het samengestelde woord horen.
Soms alleen een -e
Je schrijft alleen een -e als het eerste deel verwijst naar iets waarvan er maar één is.
Dan schrijf je dus geen tussen-n.
Koppel dit aan de voorbeelden zon en maan uit het materiaal: in ons zonnestelsel is er maar één zon en één maan.
Voorbeelden met alleen -e
zon + steek = zonnesteek
maan + schijn = maneschijn
Hier gebruik je geen tussen-n, maar alleen een -e.
Wijs erop dat leerlingen goed moeten kijken naar het eerste deel van het woord.
Wanneer gebruik je vaak een tussen-n?
bij een bijvoeglijk naamwoord
bij een meervoud op -s
bij een meervoud op -en
bij één woorddeel
De juiste keuze sluit aan op de regel: eerste deel is een zelfstandig naamwoord met een meervoud op -en.
Maak de regel compleet
Soms komt er een letter tussen twee delen van een samenstelling. Je gebruikt een tussen-n als het eerste deel een zelfstandig naamwoord is met een meervoud op -en. Bij woorden als maneschijn schrijf je geen tussen-n, maar alleen een -e.
Laat leerlingen de regel koppelen aan het voorbeeld met alleen -e.
Samenvatting
Een samenstelling is opgebouwd uit twee of meer woorden
Samenstellingen schrijf je aan elkaar
Soms gebruik je een tussen-n
Soms schrijf je alleen een -e
Gebruik deze slide om de kernregels nog één keer hardop samen te brengen.
Wat heb jij vandaag geleerd?
Bespreek dat leerlingen kunnen noemen: samenstelling herkennen, aan elkaar schrijven, tussen-n gebruiken, of alleen -e gebruiken.
Wat vond jij het moeilijkst?
Laat leerlingen eerlijk terugkijken op hun leerproces. Mogelijke punten: verschil tussen los/vast schrijven, tussen-n, of alleen -e.
Hoe zeker voel jij je nu over samengestelde woorden?
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
samenstelling - een woord dat uit twee of meer woorden is opgebouwd
samengesteld woord - een woord dat uit losse woorden samen één nieuw woord vormt
enkelvoudig woord - een woord dat je niet verder kunt splitsen
tussen-n - een n die tussen twee delen van een samenstelling komt
zelfstandig naamwoord - een naamwoord voor een mens, dier, ding of plaats
meervoud - de vorm van een woord als het om meer dan één gaat
aan elkaar schrijven - zonder spatie als één woord schrijven
Deze slide heeft geen instructies
