Tekstverbanden herkennen
Tekstverbanden herkennen
De invoer noemt ook stillezen, materiaalcheck, Blooket en nieuwe stof voor later in de week. Volgens de opdracht maken we alleen inhoudsslides voor dit lesonderwerp. Focus daarom op het ophalen en structureren van voorkennis over tekstverbanden en signaalwoorden.
Lesdoel
Ik kan tekstverbanden herkennen met behulp van signaalwoorden.
Deze slide heeft geen instructies
Welke signaalwoorden ken jij al?
Gebruik de inzendingen om voorkennis op te halen. Vraag daarna kort door: bij welk tekstverband hoort dit signaalwoord?
Wat is een tekstverband?
Een tekstverband laat zien hoe zinnen of alinea's met elkaar samenhangen.
Een signaalwoord helpt je dat verband te herkennen.
Voorbeeld: Ik was moe, dus ik ging vroeg slapen.
Het signaalwoord dus wijst op een concluderend verband.
Benadruk het verschil: een tekstverband is de relatie; een signaalwoord is de aanwijzing. Leerlingen halen die twee vaak door elkaar.
De tekstverbanden uit deze les
Opsommend - er worden meerdere punten genoemd.
Tijdsvolgorde - gebeurtenissen staan in volgorde van tijd.
Tegenstellend - twee zaken verschillen van elkaar.
Uitleggend - iets wordt verduidelijkt of toegelicht.
Eerste vier
Redengevend - er wordt een oorzaak of reden gegeven.
Concluderend - er volgt een conclusie.
Vergelijkend - twee zaken worden met elkaar vergeleken.
Laatste drie
Deze slide heeft geen instructies
Opsommend en tijdsvolgorde
Opsommend: je ziet een rijtje van ideeën of voorbeelden
Signaalwoorden: ook, bovendien, daarnaast, ten eerste
Tijdsvolgorde: iets gebeurt stap voor stap
Signaalwoorden: eerst, daarna, vervolgens, ten slotte
Laat zien dat 'daarna' bijna altijd tijd aangeeft, terwijl 'daarnaast' meestal opsommend is. Dat onderscheid is vaak nuttig.
Tegenstellend en vergelijkend
Tegenstellend: twee dingen staan tegenover elkaar
Signaalwoorden: maar, toch, echter, hoewel
Vergelijkend: twee dingen worden naast elkaar gezet
Signaalwoorden: zoals, net als, evenals
Maak duidelijk dat bij vergelijken de nadruk ligt op overeenkomst of vergelijking, terwijl bij tegenstelling juist verschil centraal staat.
Uitleggend, redengevend, concluderend
Uitleggend: iets wordt verder uitgelegd
Signaalwoorden: dat betekent, bijvoorbeeld, zoals
Redengevend: er wordt een reden genoemd
Signaalwoorden: want, omdat, daarom
Concluderend: er wordt een uitkomst gegeven
Signaalwoorden: dus, kortom, conclusie
Bespreek kort dat sommige woorden in verschillende contexten anders kunnen werken. Leerlingen moeten dus niet alleen op één woord gokken, maar ook naar de betekenis van de zin kijken.
Welk tekstverband past bij het signaalwoord 'daarna'?
opsommend
tijdsvolgorde
tegenstellend
vergelijkend
Controleer of leerlingen 'daarna' niet verwarren met 'daarnaast'.
Vul de tekstverbanden en signaalwoorden in
Bij een opsommend verband noem je meerdere punten. Een passend signaalwoord is bovendien. Bij tijdsvolgorde gebeurt iets stap voor stap. Een passend signaalwoord is vervolgens.
Alleen woorden uit de behandelde voorbeelden gebruiken.
Welke combinatie klopt?
maar – vergelijkend
zoals – tegenstellend
echter – tegenstellend
want – concluderend
Laat leerlingen uitleggen waarom de andere combinaties niet kloppen.
Van signaalwoord naar verband
Je kunt vaak vanaf een signaalwoord het tekstverband bepalen.
want / omdat → redengevend
dus / kortom → concluderend
maar / echter → tegenstellend
daarna / vervolgens → tijdsvolgorde
ook / bovendien → opsommend
Noem dat dit een snelle strategie is, maar geen wondermiddel. Eerst het signaalwoord zien, daarna controleren of de betekenis klopt.
Binnen één alinea herkennen
In een alinea zoek je naar woorden die de relatie tussen zinnen laten zien.
Let op drie stappen:
lees de hele alinea
markeer het signaalwoord
benoem welk verband erbij past
Zo herken je niet alleen het woord, maar ook de functie ervan.
Leg uit dat leerlingen eerst de hele alinea moeten lezen. Alleen één zin bekijken zorgt vaak voor fouten.
Voorbeeld in een alinea
Eerst maakte Sam zijn huiswerk. Daarna ging hij voetballen.
Signaalwoorden: eerst, daarna
Tekstverband: tijdsvolgorde
De zinnen vertellen wat in welke volgorde gebeurt.
Je kunt eventueel nog een tweede minivoorbeeld mondeling geven met 'maar' of 'want' om te laten zien dat dezelfde aanpak steeds terugkomt.
Tussen twee alinea's herkennen
Een tekstverband kan ook tussen twee alinea's staan.
Dan kijk je naar de relatie tussen de hoofdgedachten:
vult alinea 2 iets aan?
legt alinea 2 iets uit?
spreekt alinea 2 iets tegen?
trekt alinea 2 een conclusie?
Benadruk dat er niet altijd een duidelijk signaalwoord aan het begin van de tweede alinea staat. Soms moet je vooral naar de inhoud kijken.
Voorbeeld tussen alinea's
Alinea 1 gaat over de voordelen van sport.
Alinea 2 begint met: Maar sporten kost ook tijd.
Signaalwoord: maar
Tekstverband tussen de alinea's: tegenstellend
Alinea 2 zet een ander punt tegenover alinea 1.
Deze slide heeft geen instructies
Wat is stap 2 bij herkennen binnen een alinea?
hele alinea lezen
verband kiezen
signaalwoord markeren
zin overslaan
De drie stappen op de contentslide zijn: hele alinea lezen, signaalwoord markeren, verband benoemen.
Vul de juiste woorden in
Lees eerst de hele alinea. Daarna markeer je het signaalwoord. Dan bepaal je welk tekstverband erbij past. Zo herken je ook de relatie tussen twee alinea's.
Deze invuloefening sluit aan bij de aanpak op slides 8, 10 en 13.
Waarom is 'maar' hier tegenstellend?
Goed antwoord bevat: signaalwoord noemen ('maar') én uitleggen dat alinea 2 een ander punt tegenover alinea 1 zet.
Zelf een zin maken
Met een signaalwoord kun je zelf een duidelijk tekstverband schrijven.
Voorbeelden:
want → Ik blijf binnen, want het regent.
maar → Noor is klein, maar ze speelt sterk.
dus → We waren laat, dus we renden.
Laat leerlingen horen dat de betekenis van de hele zin moet passen bij het signaalwoord. Een goed signaalwoord op een onlogische plek is nog geen goede zin.
Handige aanpak
Gebruik steeds dezelfde aanpak:
Zoek het signaalwoord.
Lees wat de zinnen of alinea's betekenen.
Bepaal de relatie.
Kies het juiste tekstverband.
Zo werk je nauwkeurig en sneller.
Dit is de samenvattende strategie van de les. Houd de termen exact gelijk aan eerdere slides.
Welke zin heeft een redengevend verband?
Ik bleef thuis, want het regende.
Eerst at ik, daarna leerde ik.
Noor is klein, maar sterk.
We waren laat, dus we renden.
De afleiders testen tijdsvolgorde, tegenstelling en conclusie.
Maak de aanpak compleet
Zoek eerst het signaalwoord. Lees daarna wat de zinnen of alinea's betekenen. Bepaal vervolgens de relatie. Kies dan het juiste tekstverband.
Dit is de samenvattende strategie van de les in dezelfde volgorde als op slide 13.
Wat ging vandaag beter dan vorige keer?
Deze slide heeft geen instructies
Welk tekstverband vind jij nog lastig?
Deze slide heeft geen instructies
Eén woord: wat onthoud jij van deze les?
Gebruik de woordwolk als korte afsluiting en herhaal veelgenoemde kernwoorden zoals signaalwoord, alinea en tekstverband.
Woordenlijst
tekstverband - de relatie tussen zinnen of alinea's in een tekst
signaalwoord - woord dat helpt om een tekstverband te herkennen
opsommend - verband waarbij meerdere punten worden genoemd
tijdsvolgorde - verband waarbij gebeurtenissen in volgorde van tijd staan
tegenstellend - verband waarbij twee zaken tegenover elkaar staan
uitleggend - verband waarbij iets wordt toegelicht
redengevend - verband waarbij een oorzaak of reden wordt gegeven
Deze slide heeft geen instructies
Woordenlijst
concluderend - verband waarbij een conclusie wordt getrokken
vergelijkend - verband waarbij twee zaken met elkaar worden vergeleken
alinea - stukje tekst met zinnen die bij elkaar horen
hoofdgedachte - belangrijkste punt van een alinea of tekst
Deze slide heeft geen instructies