Tekstverbanden en signaalwoorden

Tekstverbanden herkennen

1 / 28
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 28 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Tekstverbanden herkennen

De invoer noemt ook stillezen, materiaalcheck, Blooket en nieuwe stof voor later in de week. Volgens de opdracht maken we alleen inhoudsslides voor dit lesonderwerp. Focus daarom op het ophalen en structureren van voorkennis over tekstverbanden en signaalwoorden.

Lesdoel

Ik kan tekstverbanden herkennen met behulp van signaalwoorden.

Deze slide heeft geen instructies

Welke signaalwoorden ken jij al?

Gebruik de inzendingen om voorkennis op te halen. Vraag daarna kort door: bij welk tekstverband hoort dit signaalwoord?

Wat is een tekstverband?

Een tekstverband laat zien hoe zinnen of alinea's met elkaar samenhangen.


Een signaalwoord helpt je dat verband te herkennen.


Voorbeeld: Ik was moe, dus ik ging vroeg slapen.

Het signaalwoord dus wijst op een concluderend verband.

Benadruk het verschil: een tekstverband is de relatie; een signaalwoord is de aanwijzing. Leerlingen halen die twee vaak door elkaar.

De tekstverbanden uit deze les

Opsommend - er worden meerdere punten genoemd.


Tijdsvolgorde - gebeurtenissen staan in volgorde van tijd.


Tegenstellend - twee zaken verschillen van elkaar.


Uitleggend - iets wordt verduidelijkt of toegelicht.

Eerste vier

Redengevend - er wordt een oorzaak of reden gegeven.


Concluderend - er volgt een conclusie.


Vergelijkend - twee zaken worden met elkaar vergeleken.

Laatste drie

Deze slide heeft geen instructies

Opsommend en tijdsvolgorde

  • Opsommend: je ziet een rijtje van ideeën of voorbeelden

  • Signaalwoorden: ook, bovendien, daarnaast, ten eerste

  • Tijdsvolgorde: iets gebeurt stap voor stap

  • Signaalwoorden: eerst, daarna, vervolgens, ten slotte

Laat zien dat 'daarna' bijna altijd tijd aangeeft, terwijl 'daarnaast' meestal opsommend is. Dat onderscheid is vaak nuttig.

Tegenstellend en vergelijkend

  • Tegenstellend: twee dingen staan tegenover elkaar

  • Signaalwoorden: maar, toch, echter, hoewel

  • Vergelijkend: twee dingen worden naast elkaar gezet

  • Signaalwoorden: zoals, net als, evenals

Maak duidelijk dat bij vergelijken de nadruk ligt op overeenkomst of vergelijking, terwijl bij tegenstelling juist verschil centraal staat.

Uitleggend, redengevend, concluderend

  • Uitleggend: iets wordt verder uitgelegd

Signaalwoorden: dat betekent, bijvoorbeeld, zoals

  • Redengevend: er wordt een reden genoemd

Signaalwoorden: want, omdat, daarom

  • Concluderend: er wordt een uitkomst gegeven

Signaalwoorden: dus, kortom, conclusie

Bespreek kort dat sommige woorden in verschillende contexten anders kunnen werken. Leerlingen moeten dus niet alleen op één woord gokken, maar ook naar de betekenis van de zin kijken.

Welk tekstverband past bij het signaalwoord 'daarna'?

A

opsommend

B

tijdsvolgorde

C

tegenstellend

D

vergelijkend

Controleer of leerlingen 'daarna' niet verwarren met 'daarnaast'.

Vul de tekstverbanden en signaalwoorden in

Bij een opsommend verband noem je meerdere punten. Een passend signaalwoord is bovendien. Bij tijdsvolgorde gebeurt iets stap voor stap. Een passend signaalwoord is vervolgens.

opsommend
bovendien
tijdsvolgorde
vervolgens
maar
dus
zoals
want

Alleen woorden uit de behandelde voorbeelden gebruiken.

Welke combinatie klopt?

A

maar – vergelijkend

B

zoals – tegenstellend

C

echter – tegenstellend

D

want – concluderend

Laat leerlingen uitleggen waarom de andere combinaties niet kloppen.

Van signaalwoord naar verband

Je kunt vaak vanaf een signaalwoord het tekstverband bepalen.


  • want / omdat → redengevend

  • dus / kortom → concluderend

  • maar / echter → tegenstellend

  • daarna / vervolgens → tijdsvolgorde

  • ook / bovendien → opsommend

Noem dat dit een snelle strategie is, maar geen wondermiddel. Eerst het signaalwoord zien, daarna controleren of de betekenis klopt.

Binnen één alinea herkennen

In een alinea zoek je naar woorden die de relatie tussen zinnen laten zien.


Let op drie stappen:

  • lees de hele alinea

  • markeer het signaalwoord

  • benoem welk verband erbij past


Zo herken je niet alleen het woord, maar ook de functie ervan.

Leg uit dat leerlingen eerst de hele alinea moeten lezen. Alleen één zin bekijken zorgt vaak voor fouten.

Voorbeeld in een alinea

Eerst maakte Sam zijn huiswerk. Daarna ging hij voetballen.


  • Signaalwoorden: eerst, daarna

  • Tekstverband: tijdsvolgorde

  • De zinnen vertellen wat in welke volgorde gebeurt.

Je kunt eventueel nog een tweede minivoorbeeld mondeling geven met 'maar' of 'want' om te laten zien dat dezelfde aanpak steeds terugkomt.

Tussen twee alinea's herkennen

Een tekstverband kan ook tussen twee alinea's staan.


Dan kijk je naar de relatie tussen de hoofdgedachten:

  • vult alinea 2 iets aan?

  • legt alinea 2 iets uit?

  • spreekt alinea 2 iets tegen?

  • trekt alinea 2 een conclusie?

Benadruk dat er niet altijd een duidelijk signaalwoord aan het begin van de tweede alinea staat. Soms moet je vooral naar de inhoud kijken.

Voorbeeld tussen alinea's

Alinea 1 gaat over de voordelen van sport.

Alinea 2 begint met: Maar sporten kost ook tijd.


  • Signaalwoord: maar

  • Tekstverband tussen de alinea's: tegenstellend

  • Alinea 2 zet een ander punt tegenover alinea 1.

Deze slide heeft geen instructies

Wat is stap 2 bij herkennen binnen een alinea?

A

hele alinea lezen

B

verband kiezen

C

signaalwoord markeren

D

zin overslaan

De drie stappen op de contentslide zijn: hele alinea lezen, signaalwoord markeren, verband benoemen.

Vul de juiste woorden in

Lees eerst de hele alinea. Daarna markeer je het signaalwoord. Dan bepaal je welk tekstverband erbij past. Zo herken je ook de relatie tussen twee alinea's.

alinea
signaalwoord
tekstverband
alinea's
hoofdgedachte
voorbeeld
tegenstelling
zin

Deze invuloefening sluit aan bij de aanpak op slides 8, 10 en 13.

Waarom is 'maar' hier tegenstellend?

Goed antwoord bevat: signaalwoord noemen ('maar') én uitleggen dat alinea 2 een ander punt tegenover alinea 1 zet.

Zelf een zin maken

Met een signaalwoord kun je zelf een duidelijk tekstverband schrijven.


Voorbeelden:

  • want → Ik blijf binnen, want het regent.

  • maar → Noor is klein, maar ze speelt sterk.

  • dus → We waren laat, dus we renden.

Laat leerlingen horen dat de betekenis van de hele zin moet passen bij het signaalwoord. Een goed signaalwoord op een onlogische plek is nog geen goede zin.

Handige aanpak

Gebruik steeds dezelfde aanpak:


  1. Zoek het signaalwoord.

  2. Lees wat de zinnen of alinea's betekenen.

  3. Bepaal de relatie.

  4. Kies het juiste tekstverband.


Zo werk je nauwkeurig en sneller.

Dit is de samenvattende strategie van de les. Houd de termen exact gelijk aan eerdere slides.

Welke zin heeft een redengevend verband?

A

Ik bleef thuis, want het regende.

B

Eerst at ik, daarna leerde ik.

C

Noor is klein, maar sterk.

D

We waren laat, dus we renden.

De afleiders testen tijdsvolgorde, tegenstelling en conclusie.

Maak de aanpak compleet

Zoek eerst het signaalwoord. Lees daarna wat de zinnen of alinea's betekenen. Bepaal vervolgens de relatie. Kies dan het juiste tekstverband.

signaalwoord
betekenen
relatie
tekstverband
voorbeeld
verschil
tijd
oorzaak

Dit is de samenvattende strategie van de les in dezelfde volgorde als op slide 13.

Wat ging vandaag beter dan vorige keer?

Deze slide heeft geen instructies

Welk tekstverband vind jij nog lastig?

Deze slide heeft geen instructies

Eén woord: wat onthoud jij van deze les?

Gebruik de woordwolk als korte afsluiting en herhaal veelgenoemde kernwoorden zoals signaalwoord, alinea en tekstverband.

Woordenlijst

tekstverband - de relatie tussen zinnen of alinea's in een tekst

signaalwoord - woord dat helpt om een tekstverband te herkennen

opsommend - verband waarbij meerdere punten worden genoemd

tijdsvolgorde - verband waarbij gebeurtenissen in volgorde van tijd staan

tegenstellend - verband waarbij twee zaken tegenover elkaar staan

uitleggend - verband waarbij iets wordt toegelicht

redengevend - verband waarbij een oorzaak of reden wordt gegeven

Deze slide heeft geen instructies

Woordenlijst

concluderend - verband waarbij een conclusie wordt getrokken

vergelijkend - verband waarbij twee zaken met elkaar worden vergeleken

alinea - stukje tekst met zinnen die bij elkaar horen

hoofdgedachte - belangrijkste punt van een alinea of tekst

Deze slide heeft geen instructies