Tekstsoort, doel en onderwerp
Tekstsoort, doel en onderwerp
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoel
Ik kan tekstsoort, tekstdoel en onderwerp van een tekst herkennen.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden passen bij tekstsoort, doel of onderwerp?
Gebruik de woordenwolk als start: laat leerlingen woorden noemen zoals verhaal, uitleg, mening, onderwerp, titel, feiten. Koppel hun antwoorden kort aan de drie kernbegrippen van de les.
Wat herken je in een tekst?
Bij het lezen kun je op drie dingen letten:
tekstsoort: wat voor soort tekst is het?
tekstdoel: wat wil de schrijver bereiken?
onderwerp: waar gaat de tekst over?
Deze drie helpen je om een tekst snel beter te begrijpen.
Leg uit dat leerlingen deze drie begrippen vaak samen gebruiken. Tekstsoort gaat over de vorm, tekstdoel over de bedoeling en onderwerp over de inhoud.
Tekstsoort herkennen
Een tekstsoort herken je aan de manier waarop een tekst is geschreven.
Voorbeelden:
een verhaal
een informatieve tekst
een mening of waardering
Houd het eenvoudig op A1/A2-niveau. De les gebruikt hier vooral de drie tekstsoorten uit de opdracht: verhalend, informerend en waarderend.
Tekstdoel herkennen
Het tekstdoel is de bedoeling van de schrijver.
Een schrijver wil bijvoorbeeld:
iets vertellen
iets uitleggen
ergens een mening over geven
Verbind dit al voorzichtig aan de tekstsoorten: verhalende teksten willen vaak vermaken of vertellen, informerende teksten willen uitleggen, waarderende teksten geven een oordeel.
Onderwerp herkennen
Het onderwerp is waar de tekst over gaat.
Je kunt het onderwerp vaak vinden door te letten op:
woorden die vaak terugkomen
de titel
de eerste zinnen van de tekst
Deze slide heeft geen instructies
Wat is een tekstdoel?
de bedoeling
de titel
het onderwerp
de tekstsoort
Check of leerlingen tekstdoel niet verwarren met onderwerp of tekstsoort.
Begrippen oefenen
Als je een tekst leest, let je op de tekstsoort, het tekstdoel en het onderwerp. Het onderwerp laat zien waar de tekst over gaat. Het tekstdoel is wat de schrijver wil bereiken.
Alle vier de kernwoorden kwamen terug op slides 2 t/m 5.
Verhalende teksten
Een verhalende tekst vertelt wat er gebeurt.
Kenmerken:
personen of dieren spelen mee
er is een gebeurtenis of avontuur
de tekst heeft vaak een begin, midden en eind
Noem eventueel voorbeelden zoals een kort verhaal, sprookje of dagboekfragment, zolang je het eenvoudig houdt.
Doel van verhalende teksten
Bij een verhalende tekst is het tekstdoel vaak:
vertellen
amuseren
De schrijver neemt de lezer mee in een gebeurtenis.
Benadruk dat niet elke verhalende tekst alleen grappig of spannend hoeft te zijn. Het belangrijkste is dat er een verhaal verteld wordt.
Signalen van een verhaal
Aan deze signalen herken je vaak een verhalende tekst:
er zijn personages
je leest wat er gebeurt
tijdwoorden komen vaak voor, zoals toen, daarna en later
je kunt het verhaal navertellen
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeeld: verhalende tekst
In een tekst over een jongen die zijn bus mist en te laat op school komt, lees je vooral gebeurtenissen.
Dan is de tekstsoort meestal verhalend.
Het tekstdoel is vertellen.
Gebruik eventueel een kort mondeling voorbeeld en laat zien dat de volgorde van gebeurtenissen belangrijk is.
Welk signaal past het best bij een verhalende tekst?
veel feiten
een mening
tijdwoorden
een oordeel
Tijdwoorden zoals toen, daarna en later zijn typische signalen van een verhaal.
Verhalende tekst
Een verhalende tekst vertelt wat er gebeurt. Vaak zijn er personages en lees je een gebeurtenis of avontuur. Het tekstdoel is vaak vertellen of amuseren.
Laat leerlingen de woorden koppelen aan kenmerken en doel van verhalende teksten.
Informerende teksten
Een informerende tekst geeft uitleg of informatie.
Kenmerken:
de tekst vertelt feiten
je leert iets nieuws
de schrijver legt iets uit
Deze slide heeft geen instructies
Doel van informerende teksten
Bij een informerende tekst is het tekstdoel vaak:
informeren
uitleggen
De schrijver wil dat de lezer iets weet of begrijpt.
Maak het verschil met verhalend duidelijk: bij informerend draait het niet om een gebeurtenis, maar om kennis of uitleg.
Signalen van informatie
Aan deze signalen herken je vaak een informerende tekst:
veel feiten en uitleg
soms kopjes en tussenkopjes
woorden die iets verklaren, zoals omdat en daardoor
je kunt er iets van leren
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeeld: informerende tekst
In een tekst over hoe bijen honing maken, krijg je uitleg en feiten.
Dan is de tekstsoort meestal informerend.
Het tekstdoel is informeren.
Laat leerlingen horen dat onderwerp en tekstdoel niet hetzelfde zijn: het onderwerp kan 'bijen' zijn, maar het doel is informeren.
Wat wil een informerende tekst meestal doen?
beoordelen
informeren
amuseren
vertellen
Verwarring met verhalend en waarderend is hier een veelgemaakte fout.
Informerende tekst
Een informerende tekst geeft uitleg of informatie. Je leest vaak feiten en leert iets nieuws. Het tekstdoel is meestal informeren of uitleggen.
De woorden sluiten direct aan bij slides 10 t/m 13.
Waarderende teksten
Een waarderende tekst geeft een oordeel.
Kenmerken:
de schrijver vindt iets goed of slecht
je leest een mening
de schrijver vertelt waarom hij dat vindt
Gebruik hier 'waarderend' zoals de opdracht het noemt. Leg eventueel kort uit dat je vaak signaalwoorden van mening ziet.
Doel van waarderende teksten
Bij een waarderende tekst is het tekstdoel vaak:
een oordeel geven
waarderen of beoordelen
De schrijver laat weten wat hij ergens van vindt.
Deze slide heeft geen instructies
Signalen van een oordeel
Aan deze signalen herken je vaak een waarderende tekst:
woorden als mooi, saai, goed of slecht
zinnen met een mening
uitleg waarom iets fijn of juist niet fijn is
Voor VMBO GL/TL op dit niveau is het genoeg dat leerlingen leren zien: hier geeft iemand een oordeel met redenen.
Voorbeeld: waarderende tekst
In een tekst over een film lees je dat de film spannend was, maar het einde tegenviel.
Dan is de tekstsoort meestal waarderend.
Het tekstdoel is een oordeel geven.
Deze slide heeft geen instructies
Welke zin past bij een waarderende tekst?
Er waren drie hoofdstukken.
De film was spannend.
Bijen maken honing.
Daarna ging hij naar school.
De juiste optie bevat een duidelijk oordeel.
Waarderende tekst
Een waarderende tekst geeft een oordeel. Je leest wat de schrijver ergens van vindt. Het tekstdoel is vaak beoordelen of waarderen.
Benadruk het verschil tussen een feit en een mening.
Het onderwerp van een tekst
Het onderwerp zegt in een paar woorden waar de hele tekst over gaat.
Voorbeelden van onderwerpen:
schoolreis
voetbal
gezond eten
Benadruk dat een onderwerp kort is. Geen hele zin, maar een paar woorden.
Deelonderwerpen
Een langeren tekst heeft vaak deelonderwerpen.
Dat zijn kleine stukken van het onderwerp.
Voorbeeld:
onderwerp: gezond eten
deelonderwerpen: fruit, groente, water drinken
Noem eventueel dat tussenkopjes vaak helpen om deelonderwerpen te vinden.
Hoofdgedachte
De hoofdgedachte is het belangrijkste wat de schrijver over het onderwerp wil zeggen.
De hoofdgedachte schrijf je meestal op in één zin.
Maak onderscheid helder: onderwerp = waarover, hoofdgedachte = wat zegt de schrijver daarover.
Onderwerp en hoofdgedachte
Voorbeeld:
onderwerp: huiswerk
hoofdgedachte: Huiswerk helpt leerlingen om beter te oefenen.
Het onderwerp is kort. De hoofdgedachte is een hele zin.
Deze slide heeft geen instructies
Zo pak je een tekst aan
Lees in deze volgorde:
kijk naar de titel
let op woorden die opvallen
bepaal het onderwerp
herken de tekstsoort
bedenk het tekstdoel
zoek de hoofdgedachte
Deze slide brengt de les samen in een vaste leesaanpak. Houd de volgorde consequent aan in uitleg.
Wat is de hoofdgedachte?
de titel
een deelonderwerp
de belangrijkste zin
een los voorbeeld
Leerlingen moeten zien: onderwerp = kort waarover, hoofdgedachte = wat daarover gezegd wordt.
Onderwerp en hoofdgedachte
Het onderwerp zegt in een paar woorden waar de tekst over gaat. Een langeren tekst kan ook deelonderwerpen hebben. De hoofdgedachte is het belangrijkste wat de schrijver wil zeggen. Die schrijf je meestal in één zin.
Deze oefening bundelt slides 18 t/m 22.
Wat heb jij vandaag geleerd over teksten?
Laat leerlingen in eigen woorden noemen wat is blijven hangen, bijvoorbeeld verschil tussen tekstsoort en tekstdoel, of onderwerp en hoofdgedachte.
Welk onderdeel vond jij het moeilijkst?
Verwachte antwoorden gaan over lastige onderdelen zoals hoofdgedachte, deelonderwerpen of het verschil tussen informerend en waarderend. Geen vaste goede antwoorden.
Begrippen
tekstsoort - het soort tekst dat je leest
tekstdoel - wat de schrijver wil bereiken
onderwerp - waar de tekst over gaat
verhalende tekst - een tekst die een verhaal vertelt
informerende tekst - een tekst die uitleg of feiten geeft
waarderende tekst - een tekst waarin een oordeel staat
deelonderwerp - een kleiner onderdeel van het onderwerp
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
hoofdgedachte - de belangrijkste boodschap van de tekst
feit - iets dat waar of controleerbaar is
mening - wat iemand ergens van vindt
titel - de naam van de tekst
tussenkopje - een kopje boven een deel van de tekst
Deze slide heeft geen instructies