Tekstsoort, doel en onderwerp

Tekstsoort, doel en onderwerp

1 / 38
volgende
Slide 1: Tekstslide
Nieuwe lesbewerker

In deze les zitten 38 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Tekstsoort, doel en onderwerp

Deze slide heeft geen instructies

Lesdoel

Ik kan tekstsoort, tekstdoel en onderwerp van een tekst herkennen.

Deze slide heeft geen instructies

Welke woorden passen bij tekstsoort, doel of onderwerp?

Gebruik de woordenwolk als start: laat leerlingen woorden noemen zoals verhaal, uitleg, mening, onderwerp, titel, feiten. Koppel hun antwoorden kort aan de drie kernbegrippen van de les.

Wat herken je in een tekst?

Bij het lezen kun je op drie dingen letten:

  • tekstsoort: wat voor soort tekst is het?

  • tekstdoel: wat wil de schrijver bereiken?

  • onderwerp: waar gaat de tekst over?


Deze drie helpen je om een tekst snel beter te begrijpen.

Leg uit dat leerlingen deze drie begrippen vaak samen gebruiken. Tekstsoort gaat over de vorm, tekstdoel over de bedoeling en onderwerp over de inhoud.

Tekstsoort herkennen

Een tekstsoort herken je aan de manier waarop een tekst is geschreven.


Voorbeelden:

  • een verhaal

  • een informatieve tekst

  • een mening of waardering

Houd het eenvoudig op A1/A2-niveau. De les gebruikt hier vooral de drie tekstsoorten uit de opdracht: verhalend, informerend en waarderend.

Tekstdoel herkennen

Het tekstdoel is de bedoeling van de schrijver.


Een schrijver wil bijvoorbeeld:

  • iets vertellen

  • iets uitleggen

  • ergens een mening over geven

Verbind dit al voorzichtig aan de tekstsoorten: verhalende teksten willen vaak vermaken of vertellen, informerende teksten willen uitleggen, waarderende teksten geven een oordeel.

Onderwerp herkennen

Het onderwerp is waar de tekst over gaat.


Je kunt het onderwerp vaak vinden door te letten op:

  • woorden die vaak terugkomen

  • de titel

  • de eerste zinnen van de tekst

Deze slide heeft geen instructies

Wat is een tekstdoel?

A

de bedoeling

B

de titel

C

het onderwerp

D

de tekstsoort

Check of leerlingen tekstdoel niet verwarren met onderwerp of tekstsoort.

Begrippen oefenen

Als je een tekst leest, let je op de tekstsoort, het tekstdoel en het onderwerp. Het onderwerp laat zien waar de tekst over gaat. Het tekstdoel is wat de schrijver wil bereiken.

tekstsoort
tekstdoel
onderwerp
bereiken
titel
uitleg
mening
vertellen

Alle vier de kernwoorden kwamen terug op slides 2 t/m 5.

Verhalende teksten

Een verhalende tekst vertelt wat er gebeurt.


Kenmerken:

  • personen of dieren spelen mee

  • er is een gebeurtenis of avontuur

  • de tekst heeft vaak een begin, midden en eind

Noem eventueel voorbeelden zoals een kort verhaal, sprookje of dagboekfragment, zolang je het eenvoudig houdt.

Doel van verhalende teksten

Bij een verhalende tekst is het tekstdoel vaak:

  • vertellen

  • amuseren


De schrijver neemt de lezer mee in een gebeurtenis.

Benadruk dat niet elke verhalende tekst alleen grappig of spannend hoeft te zijn. Het belangrijkste is dat er een verhaal verteld wordt.

Signalen van een verhaal

Aan deze signalen herken je vaak een verhalende tekst:

  • er zijn personages

  • je leest wat er gebeurt

  • tijdwoorden komen vaak voor, zoals toen, daarna en later

  • je kunt het verhaal navertellen

Deze slide heeft geen instructies

Voorbeeld: verhalende tekst

In een tekst over een jongen die zijn bus mist en te laat op school komt, lees je vooral gebeurtenissen.


Dan is de tekstsoort meestal verhalend.

Het tekstdoel is vertellen.

Gebruik eventueel een kort mondeling voorbeeld en laat zien dat de volgorde van gebeurtenissen belangrijk is.

Welk signaal past het best bij een verhalende tekst?

A

veel feiten

B

een mening

C

tijdwoorden

D

een oordeel

Tijdwoorden zoals toen, daarna en later zijn typische signalen van een verhaal.

Verhalende tekst

Een verhalende tekst vertelt wat er gebeurt. Vaak zijn er personages en lees je een gebeurtenis of avontuur. Het tekstdoel is vaak vertellen of amuseren.

verhalende
personages
vertellen
amuseren
informerende
feiten
uitleggen
beoordelen

Laat leerlingen de woorden koppelen aan kenmerken en doel van verhalende teksten.

Informerende teksten

Een informerende tekst geeft uitleg of informatie.


Kenmerken:

  • de tekst vertelt feiten

  • je leert iets nieuws

  • de schrijver legt iets uit

Deze slide heeft geen instructies

Doel van informerende teksten

Bij een informerende tekst is het tekstdoel vaak:

  • informeren

  • uitleggen


De schrijver wil dat de lezer iets weet of begrijpt.

Maak het verschil met verhalend duidelijk: bij informerend draait het niet om een gebeurtenis, maar om kennis of uitleg.

Signalen van informatie

Aan deze signalen herken je vaak een informerende tekst:

  • veel feiten en uitleg

  • soms kopjes en tussenkopjes

  • woorden die iets verklaren, zoals omdat en daardoor

  • je kunt er iets van leren

Deze slide heeft geen instructies

Voorbeeld: informerende tekst

In een tekst over hoe bijen honing maken, krijg je uitleg en feiten.


Dan is de tekstsoort meestal informerend.

Het tekstdoel is informeren.

Laat leerlingen horen dat onderwerp en tekstdoel niet hetzelfde zijn: het onderwerp kan 'bijen' zijn, maar het doel is informeren.

Wat wil een informerende tekst meestal doen?

A

beoordelen

B

informeren

C

amuseren

D

vertellen

Verwarring met verhalend en waarderend is hier een veelgemaakte fout.

Informerende tekst

Een informerende tekst geeft uitleg of informatie. Je leest vaak feiten en leert iets nieuws. Het tekstdoel is meestal informeren of uitleggen.

informerende
feiten
informeren
uitleggen
waarderende
personages
amuseren
oordelen

De woorden sluiten direct aan bij slides 10 t/m 13.

Waarderende teksten

Een waarderende tekst geeft een oordeel.


Kenmerken:

  • de schrijver vindt iets goed of slecht

  • je leest een mening

  • de schrijver vertelt waarom hij dat vindt

Gebruik hier 'waarderend' zoals de opdracht het noemt. Leg eventueel kort uit dat je vaak signaalwoorden van mening ziet.

Doel van waarderende teksten

Bij een waarderende tekst is het tekstdoel vaak:

  • een oordeel geven

  • waarderen of beoordelen


De schrijver laat weten wat hij ergens van vindt.

Deze slide heeft geen instructies

Signalen van een oordeel

Aan deze signalen herken je vaak een waarderende tekst:

  • woorden als mooi, saai, goed of slecht

  • zinnen met een mening

  • uitleg waarom iets fijn of juist niet fijn is

Voor VMBO GL/TL op dit niveau is het genoeg dat leerlingen leren zien: hier geeft iemand een oordeel met redenen.

Voorbeeld: waarderende tekst

In een tekst over een film lees je dat de film spannend was, maar het einde tegenviel.


Dan is de tekstsoort meestal waarderend.

Het tekstdoel is een oordeel geven.

Deze slide heeft geen instructies

Welke zin past bij een waarderende tekst?

A

Er waren drie hoofdstukken.

B

De film was spannend.

C

Bijen maken honing.

D

Daarna ging hij naar school.

De juiste optie bevat een duidelijk oordeel.

Waarderende tekst

Een waarderende tekst geeft een oordeel. Je leest wat de schrijver ergens van vindt. Het tekstdoel is vaak beoordelen of waarderen.

waarderende
oordeel
vindt
beoordelen
verhalende
feit
leert
uitleggen

Benadruk het verschil tussen een feit en een mening.

Het onderwerp van een tekst

Het onderwerp zegt in een paar woorden waar de hele tekst over gaat.


Voorbeelden van onderwerpen:

  • schoolreis

  • voetbal

  • gezond eten

Benadruk dat een onderwerp kort is. Geen hele zin, maar een paar woorden.

Deelonderwerpen

Een langeren tekst heeft vaak deelonderwerpen.


Dat zijn kleine stukken van het onderwerp.


Voorbeeld:

  • onderwerp: gezond eten

  • deelonderwerpen: fruit, groente, water drinken

Noem eventueel dat tussenkopjes vaak helpen om deelonderwerpen te vinden.

Hoofdgedachte

De hoofdgedachte is het belangrijkste wat de schrijver over het onderwerp wil zeggen.


De hoofdgedachte schrijf je meestal op in één zin.

Maak onderscheid helder: onderwerp = waarover, hoofdgedachte = wat zegt de schrijver daarover.

Onderwerp en hoofdgedachte

Voorbeeld:

  • onderwerp: huiswerk

  • hoofdgedachte: Huiswerk helpt leerlingen om beter te oefenen.


Het onderwerp is kort. De hoofdgedachte is een hele zin.

Deze slide heeft geen instructies

Zo pak je een tekst aan

Lees in deze volgorde:

  • kijk naar de titel

  • let op woorden die opvallen

  • bepaal het onderwerp

  • herken de tekstsoort

  • bedenk het tekstdoel

  • zoek de hoofdgedachte

Deze slide brengt de les samen in een vaste leesaanpak. Houd de volgorde consequent aan in uitleg.

Wat is de hoofdgedachte?

A

de titel

B

een deelonderwerp

C

de belangrijkste zin

D

een los voorbeeld

Leerlingen moeten zien: onderwerp = kort waarover, hoofdgedachte = wat daarover gezegd wordt.

Onderwerp en hoofdgedachte

Het onderwerp zegt in een paar woorden waar de tekst over gaat. Een langeren tekst kan ook deelonderwerpen hebben. De hoofdgedachte is het belangrijkste wat de schrijver wil zeggen. Die schrijf je meestal in één zin.

onderwerp
deelonderwerpen
hoofdgedachte
zin
tekstdoel
meningen
titel
woord

Deze oefening bundelt slides 18 t/m 22.

Wat heb jij vandaag geleerd over teksten?

Laat leerlingen in eigen woorden noemen wat is blijven hangen, bijvoorbeeld verschil tussen tekstsoort en tekstdoel, of onderwerp en hoofdgedachte.

Welk onderdeel vond jij het moeilijkst?

Verwachte antwoorden gaan over lastige onderdelen zoals hoofdgedachte, deelonderwerpen of het verschil tussen informerend en waarderend. Geen vaste goede antwoorden.

Begrippen

tekstsoort - het soort tekst dat je leest

tekstdoel - wat de schrijver wil bereiken

onderwerp - waar de tekst over gaat

verhalende tekst - een tekst die een verhaal vertelt

informerende tekst - een tekst die uitleg of feiten geeft

waarderende tekst - een tekst waarin een oordeel staat

deelonderwerp - een kleiner onderdeel van het onderwerp

Deze slide heeft geen instructies

Begrippen

hoofdgedachte - de belangrijkste boodschap van de tekst

feit - iets dat waar of controleerbaar is

mening - wat iemand ergens van vindt

titel - de naam van de tekst

tussenkopje - een kopje boven een deel van de tekst

Deze slide heeft geen instructies