Hoe praat jij tegen wie?

Hoe praat jij tegen wie?

1 / 34
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 34 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Hoe praat jij tegen wie?

Gebruik deze opening om het onderwerp herkenbaar te maken: leerlingen praten niet tegen iedereen op dezelfde manier. Noem eventueel de drie woorden van de les mondeling: formeel, informeel en straattaal.

Lesdoel

  • Ik weet wat formeel en informeel taal is

  • Ik kan formeel en informeel taalgebruik herkennen en mijn taal aanpassen aan de situatie.

De docentinput noemt meerdere doelen. Deze slide bundelt die in één leerlingvriendelijk lesdoel dat past bij de hele les.

Deze slide heeft geen instructies

Woorden die je wel tegen vrienden gebruikt, maar niet tegen een docent

Gebruik de antwoorden als opstap naar het idee dat taal afhangt van situatie, doel en gesprekspartner. Bespreek een paar voorbeelden zonder ze meteen goed of fout te noemen.

Je praat niet altijd hetzelfde

  • Tegen vrienden gebruik je vaak losse taal

  • Tegen een docent of werkgever kies je vaak andere woorden

  • Taal hangt af van situatie, doel en gesprekspartner

Leg nog geen definities uit. Laat eerst het idee landen dat taal verandert per situatie.

Woorden die je kiest

Sommige woorden gebruik je makkelijk met vrienden, maar minder snel tegen een docent.


Denk aan:

  • korte woorden

  • afkortingen

  • straattaal

  • extra beleefde zinnen

Sluit aan bij hun eigen taalrepertoire. Benadruk dat verschillende taalstijlen normaal zijn.

Twee berichten

“Ey bro, ben morgen wat later man.”

Bericht A

Bericht B

“Goedemorgen meneer, ik wil u laten weten dat ik morgen iets later aanwezig ben.”

Laat leerlingen verschillen opmerken: aanspreking, woordkeuze, lengte, toon en netheid. Introduceer de termen formeel en informeel pas na de vergelijking.

Wat valt op?

Bij bericht A zie je:

  • losse woorden

  • korte vorm

  • persoonlijk en direct


Bij bericht B zie je:

  • beleefde aanspreking

  • volledige zin

  • verzorgde formulering

Maak duidelijk dat het verschil niet alleen in woorden zit, maar ook in toon en opbouw.

Informeel taalgebruik

Informeel taalgebruik gebruik je vaak:

  • bij vrienden en bekenden

  • in losse gesprekken of appjes

  • met persoonlijke taal

  • soms met afkortingen of straattaal


Voorbeeld: Hoi, alles goed?

Deze slide heeft geen instructies

Formeel taalgebruik

Formeel taalgebruik gebruik je vaker:

  • bij onbekenden

  • in officiële situaties

  • beleefd en verzorgd

  • met volledige zinnen


Voorbeeld: Goedemiddag, kunt u mij misschien helpen?

Deze slide heeft geen instructies

Niet fout, maar passend

Informeel taalgebruik is niet automatisch fout.


Het belangrijkste is:

  • past het bij de situatie?

  • past het bij je doel?

  • past het bij de gesprekspartner?

Dit is het kerninzicht van de les. Voorkom de simpele regel: straattaal fout, formeel goed.

Welk bericht is formeel?

A

Ey bro, tot zo

B

Goedemiddag, ik kom iets later

C

Yo, waar ben je

D

Hoi man, wacht ff

Sluit aan op de vergelijking tussen bericht A en B. Let op beleefde aanspreking en verzorgde formulering.

Maak de zinnen compleet

Bij vrienden gebruik je vaak taal. In officiële situaties gebruik je vaker taal. Het belangrijkst is of taal is bij de situatie en de gesprekspartner.

Bij vrienden gebruik je vaak
taal. In officiële situaties gebruik je vaker
taal. Het belangrijkst is of taal
straattaal
lang
afkorting

Correcte invulling: informele, formele, passend. Deze woorden komen direct uit de uitleg op de vorige slides.

Herkennen van taalgebruik

Yo, waar blijf je?


  • kort

  • direct

  • past bij een vriend

Formeel

Geachte heer/mevrouw, ik heb een vraag over mijn bestelling.


  • beleefd

  • netjes

  • past bij een bedrijf

Informeel

Gebruik deze voorbeelden om de kenmerken nog eens concreet te maken.

Soms zit het ertussenin

Hoi meneer Jansen, kunt u mij vertellen welk huiswerk we hebben?


Dit bericht is:

  • beleefd

  • duidelijk

  • minder formeel dan een brief


Het kan passend zijn voor een docent.

Benadruk dat taalgebruik niet altijd zwart-wit is. Passendheid hangt af van relatie en situatie.

Wie is de ontvanger?

Dezelfde boodschap past niet bij iedereen.


Yo, stuur ff die foto.


Dit past vooral bij:

  • een goede vriend

  • iemand die je goed kent

Laat zien dat de ontvanger invloed heeft op woordkeuze en toon.

Dezelfde boodschap anders zeggen

Aan een directeur of werkgever zeg je hetzelfde anders.


Bijvoorbeeld:

Goedemiddag, zou u mij de foto kunnen sturen?


De inhoud blijft gelijk, maar de vorm verandert.

Noem het verschil tussen inhoud en formulering expliciet.

Bij wie past: 'Yo, stuur ff die foto'?

A

docent

B

werkgever

C

goede vriend

D

klant

Toetst of leerlingen de ontvanger koppelen aan passend taalgebruik.

Hoe zeg je dit tegen een directeur?

Let op deze punten in antwoorden: beleefde start, volledige zin, nette woordkeuze, zelfde inhoud houden. Voorbeeld: 'Goedemiddag, zou u mij de foto kunnen sturen?'

Straattaal

Voorbeelden van straattaal:

  • faka

  • bro

  • wollah

  • skeer

  • fissa

  • dope


Deze woorden kom je vaak tegen in gesprekken met leeftijdgenoten.

Behandel de woorden neutraal en beschrijvend, niet veroordelend.

Wanneer past straattaal?

Straattaal is niet altijd ongepast.


Het hangt af van:

  • met wie je praat

  • waar je bent

  • wat je doel is


Met vrienden kan het passen, in een officiële situatie meestal niet.

Hier zit de taalbeschouwing: context bepaalt passendheid.

Passend of niet passend?

Past vaak wel

Past vaak niet

Yo, ik wil ff weten hoe laat ik morgen moet komen.


  • bericht aan een stagebedrijf

  • te los voor deze situatie

Bro kom ff naar buiten.


  • appje aan een vriend

  • losse toon

  • informeel taalgebruik

Gebruik de situaties om het criterium passendheid centraal te houden.

Twijfel kan ook

Hoi meneer, heeft u even tijd voor een vraag?


Dit kan passend zijn, omdat het:

  • beleefd klinkt

  • duidelijk is

  • past bij een docent die je kent


Niet elke situatie heeft maar één goed antwoord.

Maak ruimte voor nuance. Leg uit dat taalkeuze soms bespreekbaar is.

Past straattaal altijd niet?

1

ja

2

nee

3

soms

Deze slide heeft geen instructies

Welk bericht past het best bij een stagebedrijf?

A

Bro kom ff buiten

B

Yo, hoe laat morgen

C

Hoi man, ik ben laat

D

Goedemiddag, hoe laat moet ik er zijn?

De juiste keuze is beleefd, duidelijk en passend bij een officiële situatie.

Vul de juiste woorden in

Straattaal past vooral bij . In een officiële situatie is formeel taalgebruik vaak . Soms kan een bericht ook zijn, bijvoorbeeld bij een docent die je kent.

Straattaal past vooral bij
. In een officiële situatie is formeel taalgebruik vaak
. Soms kan een bericht ook
bedrijf
fout
hard

Correcte invulling: vrienden, passend, twijfel. Hiermee oefenen leerlingen de nuance van deze les.

Taal aanpassen

Situatie:

Je moet morgen stage lopen, maar je bent ziek.


Informeel bericht:

Yo ik kom morgen niet man ben ziek.


Voor een stagebegeleider is dit niet passend.

Werk toe naar herschrijven: zelfde boodschap, andere vorm.

Van informeel naar passend

Een passend bericht kan zijn:


Goedemiddag, ik ben ziek en kan morgen niet komen op stage. Daarom meld ik mij af.


Je ziet:

  • beleefde start

  • duidelijke uitleg

  • nette formulering

Je kunt mondeling bespreken dat er meerdere goede versies mogelijk zijn, zolang ze passen bij doel, situatie en gesprekspartner.

Maak het bericht passend

Goedemiddag, ik ben en kan morgen niet komen op . Daarom meld ik mij .

Goedemiddag, ik ben
en kan morgen niet komen op
. Daarom meld ik mij
laat
school
aanwezig

Correcte invulling: ziek, stage, af. Dit sluit direct aan op het voorbeeld van het herschrijven.

Waarom is dit bericht passend voor stage?

A

veel straattaal

B

korte afkortingen

C

beleefd en duidelijk

D

grappig en los

Controleert of leerlingen niet alleen kunnen overschrijven, maar ook kunnen benoemen waarom de formele versie beter past.

Wat heb jij vandaag geleerd?

Laat leerlingen kort terugkijken op het lesdoel. Mogelijke elementen: verschil tussen formeel en informeel, passend taalgebruik, taal aanpassen aan ontvanger.

Wat hielp jou het meest in deze les?

Gebruik dit om te zien welk onderdeel hielp: voorbeelden, vergelijken van berichten, stemmen over passendheid, of herschrijven.

Wat vond jij nog lastig?

Antwoorden kunnen gaan over formeel of informeel herkennen, straattaal beoordelen of zelf herschrijven. Geeft input voor herhaling.

Begrippen

formeel taalgebruik - beleefd en verzorgd taalgebruik in officiële of onbekende situaties

informeel taalgebruik - losse en persoonlijke taal bij vrienden of bekenden

gesprekspartner - de persoon met wie je praat of schrijft

situatie - de omgeving of omstandigheid waarin je taal gebruikt

passend - geschikt voor de situatie en de ontvanger

straattaal - woorden en uitdrukkingen die vaak in jongerentaal voorkomen

ontvanger - de persoon voor wie een bericht bedoeld is

Deze slide heeft geen instructies