De wereld na 1945
PTA hoofdstuk 5 en de syllabus
De wereld na 1945
PTA hoofdstuk 5 en de syllabus
Lesstof PTA 3
Hoofdstuk 5
De Koude Oorlog
Het einde van de Koude Oorlog
Nederland na 1945
Internationale samenwerking
De wereld vanaf 1990
Nieuwe jaartallen
1945: Begin van de Koude Oorlog
1945: Marshall plan
1948-1949: Blokkade van Berlijn
1948-1949: Luchtbrug
1949: Oprichting DDR en BRD
1949: Oprichting van de NAVO
1953: Stalin overleden, chroesjtsjov nieuwe leider
1956: Hongaarde Opstand
1961: Bouw Berlijnse Muur
1962: Cuba Crisis
1968: Praagse Lente
1985: Nieuwe leider SU : Gorbatsjov
1989: Val van de Berlijnse muur
1991: uiteenvallen van de SU.
1991: Einde van de Koude Oorlog
Leerdoel:
Je kunt een beschrijving geven hoe Europa kort na 1945 in twee delen werd "verdeeld".
Je kunt uitleggen wat er bij het Oostblok hoort en ook bij het Westen.
Geallieerden / het Rode leger
Na de Tweede Wereldoorlog werd Europa verdeeld in twee (eigenlijk vier) invloedssferen: de Sovjet-Unie controleerde Oost-Europa, terwijl de Verenigde Staten en westerse geallieerden invloed uitoefenden op West-Europa.
Deze verdeling ontstond doordat beide machten de bevrijde gebieden onder hun invloed hielden.
Het Oostblok
Het Oostblok bestond uit Oost-Europese landen die onder invloed van de communistische Sovjet-Unie stonden. Deze landen werden dictaturen, waar alleen de communistische partij de macht had en kritiek verboden was.
Ze hadden een planeconomie, geleid door de overheid, zonder concurrentie. Deze landen, satellietstaten genoemd, waren volledig afhankelijk van de Sovjet-Unie.
Enkele voorbeelden van de satellietstaten: Polen, Oost-Duitsland, Tsjechoslowakije en Hongarije.
Aantekening 5.1 deel A
IJzeren Gordijn
Het IJzeren Gordijn was een zwaarbewaakte grens die Europa in tweeën deelde: het kapitalistische Westblok en het communistische Oostblok.
Vrij reizen werd hierdoor onmogelijk. Deze grens symboliseerde de Koude Oorlog (1945-1989), een periode van vijandschap zonder directe oorlog tussen de twee blokken.
Aantekening 5.1 deel A
Europa werd na 1945 verdeeld in een Westblok en Oostblok. De Sovjet-Unie bevrijdde Oost-Europa en hielp daar communistische regimes aan de macht, terwijl de Verenigde Staten en hun bondgenoten West-Europa bevrijdden en democratische regeringen steunden.
Ideologische verschillen, zoals communisme met een planeconomie in het Oosten en kapitalisme met een vrijemarkteconomie in het Westen, zorgden voor een blijvende scheiding.
Deze verdeeldheid leidde tot de vorming van het Oostblok onder Sovjetcontrole en het Westblok onder Amerikaanse invloed.
Wat is het ijzeren gordijn?
Symbolische grens van de Koude Oorlog
Een type trein
Scheiding tussen Oost en West
Een modeverschijnsel uit de jaren '80
Wat was een gevolg van het ijzeren gordijn?
Verhoogde spanningen tussen landen
Verminderde militaire uitgaven voor iedereen
Vereinigde Europa
Verdeelde Europa in twee blokken
??
??
Leerdoel:
Je kunt de oorzaken en gevolgen noemen van de Blokkade van Berlijn.
Je weet wat er besproken in bij de conferentie van Jalta en Potsdam.
Je weet wie daarbij aanwezig waren.
Duitsland verdeeld
Onenigheid over Duitsland: De geallieerden waren het niet eens over de toekomst van Duitsland na de Tweede Wereldoorlog.
Kapitalisme vs. Communisme: De Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk wilden Duitsland kapitalistisch maken, terwijl de Sovjet-Unie het communistisch wilde maken.
Verdeling van Duitsland: Duitsland en Berlijn werden na de Duitse overgave verdeeld tussen de westerse geallieerden (VS, VK, Frankrijk) en de Sovjet-Unie.
Gezamenlijk bestuur: De geallieerden zouden belangrijke besluiten samen nemen, maar de invloedssferen waren verdeeld.
Berlijn afgesloten
Invoering van de nieuwe munt: De westerse landen voerden in 1948 een nieuwe munt in in hun deel van Duitsland om de economie te herstellen.
Blokkade van Berlijn: Stalin sloot alle toegangswegen naar West-Berlijn af en stopte de aanvoer van voedsel en kolen, omdat hij vond dat de westerse maatregel in strijd was met eerdere afspraken.
Doel van Stalin: Stalin hoopte dat de Verenigde Staten West-Berlijn zouden opgeven door de blokkade, maar dat gebeurde niet.
Luchtbrug van de VS: De Verenigde Staten stuurden vliegtuigen met voorraden naar West-Berlijn om de bevolking te ondersteunen.
Einde van de blokkade: Stalin hief de blokkade in 1949 op, zonder zijn doel te bereiken.
Gevolgen van de blokkade
De belangrijkste gevolgen van de Blokkade van Berlijn zijn:
Verdeling van Duitsland:
Oprichting van de NAVO:
Oprichting van het Warschaupact:
Aantekening 5.1 deel B
Oorzaken van de Blokkade van Berlijn (1948):
De westerse landen voerden in 1948 een nieuwe munt in in hun deel van Duitsland, wat Stalin als een schending van afspraken beschouwde.
Stalin wilde West-Berlijn onder druk zetten om het kapitalistische systeem op te geven.
Gevolgen van de Blokkade:
Duitsland werd in 1949 verdeeld in twee landen: de BRD (West-Duitsland) en de DDR (Oost-Duitsland).
In 1949 richtten de VS, Canada en West-Europa de NAVO op als militair bondgenootschap.
De Sovjet-Unie richtte in 1955 het Warschaupact op met de Oostbloklanden.
Aantekening 5.1 deel B
Hoeveel dagen duurde de blokkade van Berlijn?
200 dagen
327 dagen
450 dagen
Bijna een jaar
Leerdoel
Je kunt uitleggen waarom bij mensen in het Oostblok meer onvrede was dan bij mensen in het Westblok, en welke gevolgen dit had.
Je weet wat de het verschil is tussen het IJzeren Gordijn, Blokkade van Berlijn en de Berlijnse Muur.
Je weet wat een braindrain is.
Marshallplan
Doel: herstel economie
Landen: Westerse landen
Gevolg: snelle wederopbouw
Ook bedoeld tegen: het communisme, ze wilde het communisme indammen.
--> Trumandoctrine
Opstanden in het Oosten
Nieuwe reeks jaartallen
1945: Oprichting Benelux
1945: Oprichting VN
1952: Oprichting EGKS
1957: Oprichting EEG
1962: Oprichting EG
1982: Polder model
1983: Sociale grondrechten opgenomen in de grondwet
1989: Communistische regiems in Oost-Europa vallen
1990: Duitse hereniging
1991: Uiteenvallen Sovjet-Unie
1991-2001: Joegoslavische burgeroorlog
1995: Massamoord Srebrenica
1993: Oprichting Europese Unie
11 september 2001: Aanslag Al Qaida
2002 : Invoering van de Euro
Mei 2002: Moord op Pim Fortyn
5.2 Deel A
Angst voor een atoomoorlog
Wederzijdse afschrikking
Massavernietiging
Demonstraties
Cubacrisis 1962
Achtergrond: In 1959 werd Cuba communistisch onder Fidel Castro. De VS was hier tegen.
Ontdekking: In 1962 ontdekten de VS dat de Sovjet-Unie kernraketten op Cuba plaatste.
Blokkade: De VS stelde een zeeblokkade in om meer raketten tegen te houden.
Spanning: De dreiging van een kernoorlog was groot, de hele wereld keek gespannen toe.
Oplossing: De Sovjet-Unie haalde de raketten weg in ruil voor een Amerikaanse belofte om Cuba niet aan te vallen en raketten uit Turkije te verwijderen.
Oost-Europa
Nieuwe problemen:
geld alleen bij de rijken
landen werden kapitalistisch maar de industrie en landbouw waren verouderd
Westerse landen produceerde goedkoper waardoor er vele in het oosten hun baan kwijt raakte
5.2 deel B
Hervorming van Gorbatsjov
Binnenlands
Perestrojka
Glasnost
Democratischer
Buitenlands
Ontwapening
Geen militaire hulp (Warschaupact)
Waarom?
Grote economische problemen
Achteruitgang fabrieken
Niet mee kunnen doen met de wapenwedloop
5.2 deel C
De val van de muur
De eis om:
meer vrijheid
vrije verkiezingen
vrij kunnen reizen
--> augustus 1989
Uiteenvallen SU
hervorming van de economie leidde tot groeiende tekorten en stijgende prijzen.
hierdoor nog maar weinig steun voor Gorbatsjov
1990 en 1991 verklaarde verschillende gebieden zich onafhankelijk. Hierdoor viel de Sovjet-Unie uit elkaar.
Afkortingen
NAVO : Noord-Atlantische Verdrag Organisatie
VN : Verenigde Naties
EGKS : Europese gemeenschap van kolen en staal
EEG: Europese Economische Gemeenschap
EG: Europese Gemeenschap
EU : Europese Unie
BRD : Bondsrepubliek Duitsland
DDR : Duitse Democratische Republiek