Thema 5 Communiceren

Thema 5 Communiceren

1 / 60
volgende
Slide 1: Slide
newEditorBeveiligingTertiary Education

In deze les zitten 60 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 90 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Thema 5 Communiceren

Deze slide heeft geen instructies

Leerdoel

Ik kan het communicatieproces beschrijven, veelgebruikte begrippen herkennen en uitleggen waarom veilige communicatie belangrijk is.

Deze slide heeft geen instructies

Welke woorden passen volgens jou bij veilig communiceren?

Gebruik de antwoorden om voorkennis op te halen. Verwachte thema’s: duidelijkheid, luisteren, respect, portofoon, regels, veiligheid, ruis.

Wat is communicatie?

Communicatie is het overbrengen van een boodschap.


Daarbij spelen steeds een paar vaste onderdelen mee:

  • een zender

  • een boodschap

  • een medium

  • een ontvanger

  • mogelijke ruis

Leg uit dat communicatie in beveiliging niet alleen praten is, maar ook luisteren, doorgeven, controleren en vastleggen van informatie.

Het communicatieproces

Een bericht gaat van zender naar ontvanger via een medium.


Zender → boodschap → medium → ontvanger


Als er ruis ontstaat, kan de boodschap verkeerd aankomen. Daarom is controle belangrijk: goed luisteren, duidelijk spreken en zo nodig herhalen.

Noem voorbeelden van medium: gesprek, telefoon, portofoon, rapport. Ruis kan technisch zijn, maar ook door onduidelijk taalgebruik of emotie ontstaan.

Inhoud en betrekking

Elke boodschap heeft twee kanten:

  • Inhoudsniveau: wat er letterlijk wordt gezegd

  • Betrekkingsniveau: de manier waarop de boodschap wordt verzonden


Dezelfde woorden kunnen anders overkomen door toon, houding of gezichtsuitdrukking.

Benadruk dat misverstanden vaak niet door de inhoud ontstaan, maar door de manier waarop iets wordt gezegd.

Verbaal en non-verbaal

  • Verbale communicatie: gesproken of geschreven taal

  • Non-verbale communicatie: lichaamstaal, houding, gezichtsuitdrukking en gebaren

  • Beide beïnvloeden hoe een boodschap wordt begrepen

Laat zien dat iemand verbaal rustig kan klinken, maar non-verbaal spanning of irritatie kan uitstralen.

Waarom de manier telt

In beveiliging heeft communicatie direct invloed op veiligheid.


Duidelijke en rustige communicatie:

  • voorkomt misverstanden

  • verlaagt spanning

  • vergroot medewerking

  • helpt om correct te handelen en te rapporteren

Koppel dit aan professionele uitstraling: mensen accepteren aanwijzingen eerder als die duidelijk en respectvol worden gegeven.

Welk onderdeel kan het communicatieproces verstoren?

A

ruis

B

zender

C

ontvanger

D

medium

Controle van de basisbegrippen uit slides 2-6. Leerlingen verwarren soms onderdelen van het proces met de verstoring ervan.

Communicatie begrijpen

Een boodschap gaat van de zender naar de ontvanger via een medium. Als er ruis ontstaat, kan de boodschap anders overkomen. Dan helpt het om duidelijk te spreken en goed te luisteren.

zender
medium
ruis
luisteren
houding
rapport
mening
roepen

Herhaalt de kernwoorden van het communicatieproces en het belang van duidelijk communiceren.

Soorten gesprekken

Je gebruikt verschillende gesprekken voor verschillende doelen:

  • Informerend gesprek: informatie geven

  • Corrigerend gesprek: gedrag bijsturen

  • Conflictgesprek: spreken over een conflict


Het doel van het gesprek bepaalt je toon, woordkeuze en aanpak.

Deze slide heeft geen instructies

Informerend gesprek

Bij een informerend gesprek staat duidelijkheid centraal.

  • je geeft feiten en instructies

  • je blijft kort en concreet

  • je controleert of de ander het begrijpt

Voorbeeld: uitleggen waar iemand moet wachten, welke route gevolgd moet worden of wat de procedure is.

Corrigerend gesprek

Bij een corrigerend gesprek spreek je iemand aan op gedrag.

  • benoem het gedrag concreet

  • leg uit welke regel of afspraak geldt

  • blijf rustig en professioneel

  • richt je op gedrag, niet op de persoon

Waarschuw voor moraliserende taal. Corrigeren werkt beter als de boodschap zakelijk en respectvol blijft.

Conflictgesprek

Een conflictgesprek gaat over botsende belangen, doelen of meningen.


Belangrijk is dat je:

  • de spanning niet vergroot

  • luistert naar de ander

  • feiten en emoties uit elkaar houdt

Verbind dit met de latere slides over klachten, feedback en ABCD-gedrag.

Actief luisteren

Actief luisteren betekent luisteren op een manier waardoor de spreker merkt dat je echt wilt begrijpen wat er gezegd wordt.


Dat helpt om informatie goed te ontvangen en spanning te verminderen.

Laat eventueel zien dat actief luisteren meer is dan stil zijn: houding, oogcontact, samenvatten en doorvragen horen erbij.

De LSD-methode

De LSD-methode helpt bij professioneel luisteren:

  • Luisteren: laat de ander uitspreken

  • Samenvatten: controleer of je het goed begrijpt

  • Doorvragen: vraag verder om de situatie helder te krijgen

Benadruk dat deze methode bruikbaar is in gesprekken, klachten, meldingen en rapportage.

Wat is feedback?

Feedback is reageren op iets wat gezegd is, gedaan is of juist is nagelaten.


Feedback helpt om gedrag te bevestigen of te verbeteren. In professioneel werk moet feedback duidelijk, respectvol en bruikbaar zijn.

Deze slide heeft geen instructies

Positieve en negatieve feedback

  • Positieve feedback bevestigt gewenst gedrag

  • Negatieve feedback is bedoeld om gedrag aan te passen


Beide vormen werken het best als ze concreet zijn en gaan over waarneembaar gedrag.

Licht toe dat 'negatieve feedback' niet onvriendelijk hoeft te zijn; het doel is verbetering, niet afkeuring.

Feedback geven en ontvangen

Goede feedback:

  • gaat over feiten en gedrag

  • is rustig en duidelijk

  • blijft respectvol


Goede ontvangst van feedback vraagt:

  • luisteren

  • niet direct verdedigen

  • nagaan wat je ermee kunt doen

Noem dat actief luisteren ook bij het ontvangen van feedback belangrijk is.

Welk gesprek gebruik je om gedrag bij te sturen?

A

informerend gesprek

B

conflictgesprek

C

corrigerend gesprek

D

feedbackgesprek

De afleider 'feedbackgesprek' is bewust plausibel, maar staat niet als gesprekstype in deze les.

Luisteren en feedback

Bij actief luisteren laat je merken dat je de ander echt wilt begrijpen. In de LSD-methode ga je na het luisteren eerst samenvatten en daarna doorvragen. Goede feedback gaat over waarneembaar gedrag en blijft respectvol.

begrijpen
samenvatten
doorvragen
gedrag
oordelen
corrigeren
gevoel
beslissen

Checkt de koppeling tussen actief luisteren, LSD en feedback.

Waarom werkt feedback beter als je gedrag concreet benoemt?

Bespreek dat goede antwoorden noemen: concreet gedrag, feiten in plaats van oordeel, rustige toon, respect, bruikbare verbetering. Bijvoorbeeld: benoemen wat iemand deed en wat beter kan.

Wat is een klacht?

Een klacht is een uiting van ontevredenheid.


Klachten kunnen zijn:

  • gegrond

  • ongegrond

  • twijfelachtig


Daarom moet je eerst goed luisteren en de situatie zorgvuldig beoordelen.

Deze slide heeft geen instructies

Soorten klagers

  • Emotionele klager: uit de klacht vooral vanuit gevoel

  • Verstandelijke klager: gebruikt vooral zakelijke argumenten


De vorm verschilt, maar beide vragen om een professionele reactie.

Leg uit dat emoties niet automatisch betekenen dat een klacht ongegrond is.

Juist reageren op klachten

Een goede reactie op een klacht bestaat uit:

  • luisteren zonder te onderbreken

  • begrip tonen voor de situatie

  • feiten verzamelen

  • rustig uitleg geven

  • aangeven wat de vervolgstap is


Alleen formeel reageren is vaak onvoldoende.

Verduidelijk 'formeel reageren': alleen regels opnoemen zonder aandacht voor emoties en argumenten. Dat kan spanning vergroten.

ABCD-conflicthantering

Het ABCD-model helpt om tegenwerkend gedrag te herkennen.


  • A-gedrag: niet vanzelfsprekend meewerken

  • B-gedrag: weerstand bieden en eigen voordeel zoeken

  • C-gedrag: persoonlijk worden en uitdagen

  • D-gedrag: dreigen met of gebruiken van geweld

Verbind B-gedrag met tegenwerkend gedrag uit de begrippenlijst.

Escalatie herkennen

A-gedrag → nog beperkte weerstand

B-gedrag → regel wordt actief betwist

C-gedrag → gesprek wordt persoonlijk

D-gedrag → gevaar voor veiligheid

Hoe eerder je spanning herkent, hoe groter de kans dat je rustig kunt bijsturen.

Benadruk dat het model helpt om gedrag te duiden, niet om mensen te 'labelen'.

Welk gedrag hoort bij C-gedrag?

A

niet direct meewerken

B

persoonlijk uitdagen

C

regels zakelijk volgen

D

geweld gebruiken

Toetst onderscheid tussen A-, C- en D-gedrag na de uitleg over escalatie.

Klachten en escalatie

Bij een klacht is het belangrijk om eerst te luisteren en daarna de feiten te verzamelen. Alleen formeel reageren is vaak onvoldoende. In het ABCD-model hoort dreigen met geweld bij D-gedrag.

luisteren
feiten
formeel
D-gedrag
oordelen
meningen
vriendelijk
B-gedrag

Verbindt klachtbehandeling aan professioneel reageren en aan de escalatieladder.

Oproepen aannemen

Bij het aannemen van een oproep staat betrouwbare informatie centraal.


Belangrijk is dat je:

  • rustig blijft

  • goed luistert

  • de kern noteert

  • controleert of je de boodschap goed hebt begrepen

Koppel aan werk in beveiliging: meldingen, noodoproepen en interne oproepen moeten exact worden vastgelegd.

Oproepen afhandelen

Na het aannemen van een oproep volgt een zorgvuldige afhandeling:

  • gegevens controleren

  • juiste persoon of dienst inschakelen

  • informatie doorgeven

  • afhandeling vastleggen


Bij noodsituaties is snelheid belangrijk, maar duidelijkheid blijft voorop staan.

Noem eventueel de rol van centralist/operator en centrale post als coördinerende functies.

Gegevens verzamelen

Gegevens verzamelen is nodig om een situatie goed te begrijpen en later correct te rapporteren.


Verzamel daarom:

  • wie

  • wat

  • waar

  • wanneer

  • hoe

Leg uit dat onvolledige gegevens leiden tot onduidelijke overdracht en zwakke rapporten.

Soorten vragen

  • Open vraag: geeft ruimte voor een eigen antwoord

  • Gesloten vraag: stuurt naar een beperkt antwoord

  • Suggestieve vraag: bevat al een gewenst antwoord


De vraagvorm bepaalt welke informatie je krijgt.

Benadruk dat suggestieve vragen onbetrouwbare informatie kunnen opleveren.

Hoofd- en bijzaken

Niet alle informatie is even belangrijk.

  • Hoofdzaak: de kern van de situatie

  • Bijzaak: extra informatie die minder belangrijk is


Professioneel communiceren betekent dat je de kern snel kunt herkennen en benoemen.

Verbind dit met meldingen en rapportage: kerninformatie eerst.

Feiten en meningen

  • Feit: iets wat werkelijk is gebeurd of vastgesteld

  • Mening: een oordeel of opvatting


In beveiliging moet rapportage zo veel mogelijk op feiten gebaseerd zijn. Meningen en aannames kunnen een verkeerd beeld geven.

Veel leerlingen verwarren interpretatie met feit. Geef mondeling een kort voorbeeld als dat helpt.

Waarom rapporteren?

Rapporteren is mondeling of schriftelijk verslag geven van een situatie, gebeurtenis of handeling.


Goede rapportage is belangrijk voor:

  • overdracht

  • verantwoording

  • terugzoeken van informatie

  • vervolgmaatregelen

Deze slide heeft geen instructies

Soorten rapporten

  • Dagrapport: overzicht van gebeurtenissen in 24 uur

  • Dienstrapport: overzicht van gebeurtenissen tijdens een dienst

  • Specifiek rapport: uitgebreid rapport over een ernstige gebeurtenis

  • Telefoonnotitie: vastleggen van belangrijke telefonische informatie

Leg het verschil tussen dagrapport en dienstrapport kort uit: tijdseenheid versus dienstmoment.

Welke vraagvorm bevat het gewenste antwoord al?

A

open vraag

B

gesloten vraag

C

hoofdvraag

D

suggestieve vraag

Checkt onderscheid tussen vraagsoorten. 'Hoofdvraag' is een plausibele maar onjuiste afleider.

Melden en rapporteren

Bij een oproep noteer je eerst de kern van de boodschap. Voor rapporteren verzamel je onder andere wie, wat, waar, wanneer en hoe. Een feit is controleerbaar, terwijl een mening een oordeel is.

kern
hoe
feit
mening
waarom
bijzaak
gevoel
klacht

Echoot de taal van slides 21-28: kern noteren, gegevens verzamelen en feiten van meningen scheiden.

Waarom is goed rapporteren belangrijk in beveiliging?

Bespreek dat leerlingen kunnen noemen: betrouwbaardere overdracht, minder misverstanden, betere verantwoording, sneller terugzoeken en betere vervolgmaatregelen.

Communicatieve hulpmiddelen

Een communicatief hulpmiddel is een middel waarmee een boodschap wordt doorgegeven.


Voorbeelden:

  • telefoon

  • portofoon

  • intercom

  • omroepinstallatie

Gebruik de term medium opnieuw, zodat leerlingen het verband zien tussen proces en hulpmiddelen.

Eenzijdig en tweezijdig

  • Eenzijdige verbindingsmiddelen: alleen zenden of ontvangen

  • Tweezijdige verbindingsmiddelen: berichten verzenden én ontvangen


Ook wel:

  • simplex = eenzijdig

  • duplex = tweezijdig

Sluit aan op voorbeelden uit de begrippenlijst: megafoon en PZI tegenover portofoon en intercom.

Voorbeelden van hulpmiddelen

Eenzijdig:

  • megafoon

  • omroepinstallatie

  • semafoon

  • Personen Zoek Installatie (PZI)


Tweezijdig:

  • portofoon

  • mobilofoon

  • intercom

Noem dat een portofoon draagbaar is en een mobilofoon verplaatsbaar maar niet draagbaar.

Veilige communicatie

Veilige communicatie is belangrijk omdat onduidelijke of verkeerde informatie kan leiden tot fouten, vertraging of gevaar.


Daarom moet communicatie:

  • duidelijk zijn

  • kort zijn

  • feitelijk zijn

  • volgens afspraken verlopen

Maak de koppeling met noodsituaties: daar telt elke fout zwaarder.

Etherdiscipline

Etherdiscipline zijn gedragsregels en afspraken om communicatie via de ether goed en veilig te laten verlopen.


Belangrijk daarbij:

  • wacht tot de ander is uitgesproken

  • houd etherstilte wanneer dat nodig is

  • gebruik duidelijke standaarduitdrukkingen

Leg uit dat ether hier de radiocommunicatieomgeving betekent, niet letterlijk alleen 'lucht'.

NAVO-spelalfabet

Het NAVO-spelalfabet is een internationaal spelalfabet.


Doel:

  • woorden duidelijk spellen

  • misverstanden voorkomen

  • berichten betrouwbaarder overbrengen


Het is vooral nuttig bij namen, codes en locaties.

Geen volledige alfabetlijst nodig op de slide; focus op doel en gebruik.

Woorden spellen

Met het NAVO-spelalfabet spel je woorden letter voor letter op een vaste manier.


Dat helpt wanneer:

  • de verbinding slecht is

  • namen onbekend zijn

  • letters op elkaar lijken in klank

Geef mondeling een kort voorbeeld van een gespeld woord als illustratie.

Deze slide heeft geen instructies

Welk hulpmiddel is tweezijdig?

A

megafoon

B

semafoon

C

intercom

D

omroepinstallatie

Controleert onderscheid tussen eenzijdige en tweezijdige verbindingsmiddelen.

Hulpmiddelen en veiligheid

Een portofoon is een tweezijdig verbindingsmiddel. Bij communicatie via de ether zijn duidelijke afspraken nodig: dat heet etherdiscipline. Het NAVO-spelalfabet gebruik je om woorden te spellen en zo misverstanden te voorkomen.

tweezijdig
etherdiscipline
spellen
misverstanden
eenzijdig
etherstilte
roepen
vertraging

Bundelt de kern van slides 29-35: hulpmiddelen, etherdiscipline en het doel van het NAVO-spelalfabet.

Wat uit deze les ga jij het best onthouden?

Deze slide heeft geen instructies

Welk onderdeel vond jij het lastigst om te begrijpen?

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst 1

Communicatieproces - Het overbrengen van een boodschap van zender naar ontvanger via een medium.

Ruis - Storing waardoor een boodschap niet goed overkomt.

Medium - Hulpmiddel waarmee een boodschap wordt doorgegeven.

Inhoudsniveau - De inhoud van de boodschap.

Betrekkingsniveau - De manier waarop een boodschap wordt verzonden.

Verbale communicatie - Communicatie met gesproken of geschreven taal.

Non-verbale communicatie - Communicatie zonder gesproken of geschreven taal.

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst 2

Lichaamstaal - Boodschappen via houding, gezichtsuitdrukking en gebaren.

Actief luisteren - Luisteren zodat de spreker merkt dat je echt wilt begrijpen.

LSD-methode - Luisteren, samenvatten en doorvragen.

Informerend gesprek - Gesprek waarin informatie wordt gegeven.

Corrigerend gesprek - Gesprek waarin gedrag wordt gecorrigeerd.

Conflictgesprek - Gesprek over een conflict.

Conflict - Botsing van afwijkende belangen, doelen of meningen.

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst 3

Feedback - Reageren op wat gezegd, gedaan of nagelaten is.

Positieve feedback - Feedback die gewenst gedrag bevestigt.

Negatieve feedback - Feedback die bedoeld is om gedrag aan te passen.

Gegronde klacht - Klacht die redelijk en juist is.

Ongegronde klacht - Klacht die onterecht is.

Twijfelachtige klacht - Klacht waarbij niet duidelijk is of die terecht is.

Formeel reageren - Alleen regels noemen zonder aandacht voor emoties of argumenten.

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst 4

A-gedrag - Iemand accepteert een verzoek of aanwijzing niet vanzelfsprekend.

B-gedrag - Iemand biedt weerstand en probeert de situatie in eigen voordeel te veranderen.

C-gedrag - Iemand speelt op de man en probeert uit te lokken.

D-gedrag - Iemand dreigt met geweld of gebruikt fysiek geweld.

Tegenwerkend gedrag - Weerstand nadat een regel wordt gehandhaafd.

Open vraag - Vraag met ruimte voor een eigen antwoord.

Gesloten vraag - Vraag met een beperkt antwoord.

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst 5

Suggestieve vraag - Vraag waarin het gewenste antwoord al is verpakt.

Hoofdzaak - De belangrijkste zaak in een situatie.

Feit - Iets waarover niet van mening kan worden verschild.

Mening - Een oordeel of opvatting.

Rapporteren - Mondeling of schriftelijk verslag geven.

Dagrapport - Overzicht van gebeurtenissen in 24 uur.

Dienstrapport - Overzicht van gebeurtenissen tijdens een dienst.

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst 6

Specifiek rapport - Uitgebreid rapport over een ernstige gebeurtenis.

Telefoonnotitie - Vastleggen van belangrijke telefonische informatie.

Communicatief hulpmiddel - Hulpmiddel waarmee gecommuniceerd kan worden.

Eenzijdige verbindingsmiddelen - Middelen voor eenrichtingsverkeer.

Tweezijdige verbindingsmiddelen - Middelen waarmee je kunt zenden en ontvangen.

Simplex verbindingsmiddelen - Eenzijdige verbindingsmiddelen.

Duplex verbindingsmiddelen - Tweezijdige verbindingsmiddelen.

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst 7

Portofoon - Draagbaar, draadloos tweezijdig verbindingsmiddel.

Mobilofoon - Draadloos tweezijdig verbindingsmiddel dat niet draagbaar is.

Intercom - Tweezijdig verbindingsmiddel voor interne communicatie.

Megafoon - Eenzijdig hulpmiddel dat geluid versterkt.

Omroepinstallatie - Installatie met zender en luidsprekers voor informatie.

Semafoon - Kleine draadloze ontvanger voor tekens of berichten.

PZI - Personen Zoek Installatie met zender en genummerde ontvangers.

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst 8

Etherdiscipline - Afspraken en gedragsregels voor goede en veilige communicatie via de ether.

Etherstilte - Pas spreken als de ander is uitgesproken.

Standaarduitdrukkingen - Vastgestelde en veelgebruikte uitdrukkingen.

NAVO-spelalfabet - Internationaal spelalfabet om verkeerd begrijpen te voorkomen.

Centrale post - Plek van waaruit berichtenverkeer wordt georganiseerd.

Centralist - Medewerker die meldingen aanneemt en afhandelt.

Operator - Andere benaming voor centralist.

Deze slide heeft geen instructies