2.3. Keerpuntjaar 1917 2425

• Geschiedenis
• Middelbare school
• vmbo, mavo, havo, vwo
• Leerjaar 3-6

Introductie

Aan het eind van deze les kun je herkennen en uitleggen op waarom het jaar 1917 een keerpunt was in de Eerste Wereldoorlog

Historisch Overzicht 

vanaf 1848

De Eerste Wereldoorlog (1914-1918)

3. Keerpuntjaar 1917

Leerdoel

Aan het eind van deze les kun je herkennen en uitleggen op waarom het jaar 1917 een keerpunt was in de Eerste Wereldoorlog en kun je herkennen en uitleggen op welke manier de Eerste Wereldoorlog eindigde en welke afspraken na de oorlog werden gemaakt.

Bondgenootschappen

(tot 1917)

• Geallieerden: Frankrijk, Engeland, Rusland, Italië, Servië
  

• Centralen: Duitsland, Oostenrijk-Hongarije, Turkse Rijk, Bulgarije

Britse blokkade

De Britten wilden de Duitsers uitschakelen door middel van een zeeblokkade op de Noordzee.

Britse zeeblokkade

• De Britten mijnenvelden aan in “Het Kanaal” en de Noordzee. De Noordzee beschouwd moest worden als “militaire zone”. Elk schip dat deze zone naderde moest zich bij de Britse Navy melden voor visitatie en controle op smokkelwaar.
  
  
• Doel: de Duitse handel met het buitenland zonder pardon de nek om te draaien. 
  
  
• Maar ook de handel van Duitsland met de neutrale landen kwamen hierdoor in het gedrang.
  
  
• Deze maatregel druiste in tegen alle geldende oorlogsverdragen. Nederlandse en Zwitserse protesten bij de Britse overheid haalden niets uit.

Onbeperkte Duikbotenoorlog

1915/1917

De Duitsers probeerden met de Onbeperkte Duikbotenoorlog alle schepen (oorlogs-, koopvaardij- en passagiersschepen) tot zinken te brengen

Donkerblauw:

De gebieden in de zeeën waar de Onbeperkte Duikboten gold

Russische Revolutie

1917

Oorzaken

• Volk heeft het slecht: gebrek aan alles

• Verlies Russisch-Japanse oorlog (1904-1905)

• Bloedig neerslaan van opstand (1905): Bloedige zondag

• Grote verliezen in de Eerste Wereldoorlog

Bloedige Zondag

1905

De Russische bevolking wil tijdens een demonstratie

de tsaar duidelijk maken dat het niet zo goed gaat in het land 

én om hem te ondersteunen: de meeste demonstranten

zijn helemaal niet tegen de tsaar!

Russische

krijgsgevangen

Het Russische leger is groot, 

maar zwak en slecht uitgerust.

Soms hebben soldaten niet eens een wapen

Februari 1917

• Voedselrellen en stakingen

• Demonstraties tegen de Tsaar

• Voorlopige (democratische) regering

• Tsaar treedt af en wordt gearresteerd

Oktober 1917

• Onrust in Rusland blijft
  

• Duitsland(!) helpt Lenin, Rusland binnen te smokkelen (april 1917)

• Communisten o.l.v. Lenin grijpen de macht en de voorlopige regering wordt afgezet

• De Tsaar en zijn familie worden vermoord (juli 1918)
  

Vrede met Duitsland

alle grond aan de boeren

alle macht aan de sovjets

alle fabrieken aan de arbeiders

Vrede van Brest-Litovsk

1918

Het communistische Rusland (later: Sovjet-Unie) sluit vrede met Duitsland

en laat zijn oude bondgenoten, Engeland en Frankrijk, in de steek

De Verenigde Staten 

raken betrokken bij de oorlog april 1917

Oorzaken

• Het liefst zouden de Amerikanen niets met deze 'Europese' oorlog te maken willen hebben, maar...

• ...inmiddels is het 8e schip door de Duitsers getorpedeerd...

• ...en is ontdekt dat de Duitsers bezig zijn met het ophitsen van Mexico en Japan tegen de VS (Zimmerman-telegram)

Hoewel de Amerikanen pas vanaf augustus 1918 meevechten,

betekent de enorme hoeveelheid nieuwe soldaten en wapens

de doorslag.

Geallieerden

Engeland

Frankrijk

Rusland (tot 1917)

Verenigde Staten (vanaf 1917)

Italië (vanaf 1915)

Centralen

Duitsland

Oostenrijk-Hongarije

Turkije

Bulgarije

Wapenstilstand

11-11-1918, 11 uur

De vrede met de Russen had er niet voor gezorgd dat de Duitsers

de oorlog het Westfront konden winnen.

Uiteindelijk zorgt de komst van de Amerikanen voor de doorslag:

na vier jaar is het voorbij voor Duitsland

Voorlopige afspraken

• "Voorstellen? Ik heb geen enkel voorstel!", aldus de Franse maarschalk Foch. Hij verwachtte alleen de totale overgave van Duitsland.

• Stoppen met oorlogshandelingen

• Terugtrekking Duitse troepen tot achter de Rijn

Welke landen?

• Engeland (Lloyd George)
• Frankrijk (Clemenceau)
• Verenigde Staten (Wilson)
• Italië (Orlando)

• Duitsland mocht als verliezer niet meepraten

• Rusland, dat zijn bondgenoten in de steek had gelaten, was ook niet uitgenodigd

Verenigde Staten

Duitsland straffen, maar niet al te zwaar

Duitsland is een belangrijke handelspartner

Wereld veilig maken, voorkomen nieuwe oorlog (14 punten van Wilson)

14 punten van Wilson

• Vrijheid voor alle volken: elk volk moet een eigen land hebben, met eigen grenzen (= zelfbeschikkingsrecht)

• Democratie voor alle landen

• Oprichting Volkenbond (voorloper Verenigde Naties: eerst praten, dan vechten).

Groot-Brittannië

Duitsland straffen, maar niet al te zwaar

Duitsland is een belangrijke handelspartner

Kan niet al te vriendelijk zijn: het volk zit vol wraak.

Als het kan: macht uitbreiden in het Midden-Oosten

Frankrijk

Duitsland zwaar straffen.

Duitsland economisch verzwakken.

Duitsland militair verzwakken.

Grondgebied terugpakken (Elzas-Lotharingen)

Als het kan: macht uitbreiden in het Midden-Oosten

Verdrag van Versailles 

• Duitsland moet veel grondgebied afstaan (ongeveer 10%)

• Duitsland moet kolonies afstaan

• Duitsland mag geen leger meer hebben van groter dan 100.000 man

• Duitsland moet herstelbetalingen doen aan vnl. Frankrijk

Verdrag van Versailles 

• Duitsland mag geen grote oorlogsschepen meer hebben (bepaald gewicht)
  

• Duitsland mag geen luchtmacht meer hebben

• Duitsland moet Polen doorgang geven naar de Oostzee (Poolse Corridor)

• Grens tussen Frankrijk en Duitsland wordt gedemilitariseerd (Rijnland).

Vrede van Versailles

28 juni 1919

Exact 5 jaar na de aanslag op Franz-Ferdinand 

door Gavrilo Princip is de oorlog voorbij.

Verdrag?! Dictaat!

In Duitsland is grote onvrede en spreekt men

liever van het Dictaat van Versailles

Gevolgen van de wapenstilstand en de vrede

• Oprichting Republiek van Weimar (Eerste democratie in Duitsland)
  

• Veel nieuwe staatjes in Europa (Polen, Joegoslavië).
  

• Verenigde Staten trekken zich terug uit de wereldpolitiek
  

Vóór...

...na

Gevolgen

• Opkomst van Hitler: hij speelt in op de Duitse onvrede over het Verdrag van Versailles

• Uiteindelijk ook de Tweede Wereldoolog, waarbij Hitler er alles aan zou doen om de gevolgen van het Verdrag van Versailles te vernietingen...en daarin ook slaagt. 

Begrippen uit deze les

• wapenstilstand
• Vrede van Versailles/Dictaat van Versailles
• herstelbetalingen
• Volkenbond
• zelfbeschikkingsrecht
• Republiek van Weimar

Begrippen uit deze les

• Onbeperkte Duikbotenoorlog
• Bloedige Zondag
• Russische Revolutie
• Vrede van Brest-Litovsk
• communisten
• Zimmerman-telegram

Personen uit deze les

• David Lloyd George
• Vittorio Orlando
• Georges Clemenceau 
• Woodrow Wilson
• Adolf Hitler

Personen uit deze les

• Vladimir Lenin
• Tsaar Nicolaas II

Jaartallen uit deze les

• 1915/1917: Onbeperkte Duikbotenoorlog van Duitsland
• 1917: Russische Revolutie
• 1917: Zimmerman-telegram
• 1917: De VS verklaart de oorlog aan Duitsland
• 1918: Vrede van Brest-Litovsk

Jaartallen uit deze les

• 1918: Duitse Keizer vlucht naar Nederland
  
• 1918: Wapenstilstand
  

• 1918: Oprichting van de Republiek van Weimar
• 1919: Vrede van Versailles

Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd

Stel 1 vraag over iets dat je deze les nog niet zo goed hebt begrepen