Les 3: Meesterlijke middeleeuwen: De middeleeuwse tekstgenres

• newEditor
• Nederlands
• Secundair onderwijs
• Technisch secundair onderwijs
• Leerjaar 6

Les 3: Meesterlijke middeleeuwen: De middeleeuwse tekstgenres

Learning objective

Doelen van vandaag

Je leert …

… de middeleeuwen in de tijd situeren en deze periode plaatsen tussen de oudheid en de vroegmoderne tijd. (LPD 1)

… uitleggen waarom de feodaliteit ontstond en hoe grond, bescherming en trouw de basis vormden van dit systeem. (LPD 1)

… de standenmaatschappij beschrijven door de plaats en rol van adel, geestelijkheid en derde stand te verduidelijken. (LPD 1)

… verklaren welke rol God, de kerk en de koning speelden in de middeleeuwse samenleving. (LPD 1)

… informatie uit teksten en schema’s verwerken door historische begrippen correct te gebruiken en samen te vatten in eigen woorden. (LPD 2-3)

Bron: Het Parool, 12 maart 2021

Als we over de middeleeuwen spreken, bedoelen we de periode van

A

1500 tot 1750

B

500 tot 1500

C

800 vC tot 500 nC

D

800 tot 1800

In de verhalen over hem is koning Arthur een

A

Keltische koning

B

Romeinse koning

C

Saksische koning

D

Belgische koning

De historische Arthur moet je situeren in de

A

12de en 13de eeuw

B

5de en 6de eeuw

C

7de en 8ste eeuw

D

2de en 3de eeuw

In welk verhaal komt koning Arthur voor?

A

Harry Potter

B

De ridders van de ronde tafel

C

De hobbit

D

De Odyssee

Het magische zwaard van koning Arthur heette

A

Excalibur

B

Goddodin

C

Ardoeaan

D

Malfidus

De vrouw van Arthur heette

A

Igraine

B

Morgana

C

Guinevere

D

Maeve

Wie was de belangrijkste ridder van koning Arthur?

A

Tristan

B

Lancelot

C

Merlijn

D

Gawain

De ridders van Arthur trokken altijd op zoek naar iets of iemand. Wat zochten ze dikwijls?

A

de graal

B

de koningskroon

C

de heilige boom

D

de eeuwige bron

Waar was de ronde tafel symbolisch voor?

A

Koning Arthur's macht

B

Oorlogvoering

C

Vriendschap

D

Gelijkheid onder ridders

Wie was de magiër van Arthur?

A

Perkamentus

B

Percival

C

Gandalf

D

Merlijn

Wat was het doel van de ridders?

A

Koning Arthur omverwerpen

B

Eer en rechtvaardigheid brengen

C

Vrouwen veroveren

D

Rijkdom vergaren

Drie geheimzinnige vrouwen brachten de dodelijk gewonde Arthur met een zwart schip naar

A

Amatheon

B

Avalon

C

Cormac

D

Numenor

Het bekendste kasteel van koning Arthur was

A

Camelot

B

Leonesse

C

Gawain

D

Tower of Londen

Game of thrones

We bekijken een fragment uit Game of thrones.

Probeer de drie vragen uit de cursus te beantwoorden.

1. Welke elementen geven dit fragment een middeleeuws karakter?

2. Wat is er atypisch aan deze middeleeuwse scène?

3. Spreken dergelijke verhalen je aan? Waarom (niet)?

a.       Welke elementen geven dit fragment een middeleeuws karakter?

De kleding, de wapens, het riddergevecht, de trouw aan de koning … zijn typisch voor de middeleeuwen.

b.       Wat is er atypisch aan deze middeleeuwse scène?

Een vrouw kon geen ridder worden in de middeleeuwen.

c.       Spreken dergelijke verhalen je aan? Waarom (niet)?

Persoonlijk antwoord

De symboliek en structuur van middeleeuwse tochten

• Queeste (tocht of reis) centraal in middeleeuwse verhalen

  • Geeft duidelijke structuur aan het verhaal

  • Symbolische betekenis: innerlijke ontwikkeling of groeiproces van het hoofdpersonage

• Ook in hedendaagse verhalen bv In de ban van de ring

• Middeleeuwse wereldbeeld: orde en evenwicht is verbonden met de queeste

• Cirkelstructuur: chaos naar herstelde orde

Soorten middeleeuwse tekstgenres

1. Ridderromans

2. Abele spelen

3. Marialegende - mirakelspel - exemplum

4. Volksliederen en kunstliederen

5. Oosterse romans

Ridderromans

• Middeleeuws verhaal in verzen

• Meestal berijmd

• Geschreven in de volkstaal

• Thema: feodaliteit

• Roman = verhaal in het Romaans

=> Franse oorsprong van de ridderroman

1a. Frankische romans | Karelepiek |Voorhoofse roman

• Ontstaan in Frankrijk=> Frankische romans

• Nederlandse versies vaak vertalingen

• Geschreven rond 1100, na Karel de Grote

• Historische kern, maar fictief verhaal

• Feodaal tijdvak

• Motieven: Germaanse opvatting van trouw en vete, de strijd tussen leenman en leenheer

• Ridderlijke deugden: kracht, moed, eer en vermetelheid

• Vrouwen en zwakken ondergeschikt/ minderwaardig

=> VOORHOOFS

• Voorbeeld: Karel ende Elegast: volledig bewaard! Origineel Mnl.

1b. Keltische of Britse romans | Arthurepiek | Hoofse roman

• Strijd Britse helden vs Angelen en Saksen

• Hoofdrol voor koning Arthur en ridders van de ronde tafel

• Chrétien de Troyes als bekende schrijver

• Queeste naar de heilige graal centraal

• Graal als Brits-Keltische toverbeker; later een christelijk symbool (de beker van het Laatste Avondmaal van Christus)

• Ideale ridder vindt de graal

• Trouw aan God, koning en geïdealiseerde vrouw

• Hoffelijk en galant gedrag essentieel

=> HOOFS

• Voorbeeld: Walewein

• Uitgebreide bespreking volgt later

2. Abele spelen

• Oudste wereldlijke toneelstukken in West-Europa

• Geen religieuze zaken wel menselijke toestanden

• Abel zou kunnen verwijzen naar edel

• Focussen op liefde, ethiek, standsverschillen

• Bekend voorbeeld: Lanseloet van Denemarken (ca 1350)

3. Marialegende | mirakelspel | exemplum

• Laatmiddeleeuws toneelspel dat nauw aansluit bij het volksgeloof en de verering van heiligen

• Zondaar gered door Maria, vaak miraculeus

• Mariken van Nieumeghen (ca 1500)

• Boec Beatrijs (14de eeuw)

• Exemplum = korte preek die uitgewerkt is als voorbeeld als kortverhaal met een boodschap voor het publiek

4. Volksliederen en kunstliederen

• Verhalen werden vaak gezongen

• Volksliederen:

  • Mondelinge traditie, vaak verloren.

    • Niet of heel laat opgeschreven

  • Gemeenschapsgevoel, eenvoudig ritme/melodie.

  • Onderwerp: angsten en twijfels van een volk

  • vaak geen componist

  • Voorbeeld: Lied van Heer Halewijn (13/14de eeuw)

• Kunstliederen:

  • Professioneel

  • Onderwerp: persoonlijke emoties

  • Complexer en beter bewaard, vaak sneller genoteerd

  • Voorbeeld: Egidiuslied (ca 1400)

'Die derwaert gaan, en keren niet'

In het Middelnederlands heb je een dubbele ontkenning (net zoals in het Frans: ne... pas = niet)

Hier staat dus: Wie daarheen gaat, komt niet terug.

5. Oosterse romans

• Invloed van kruistochten op hoofse roman

• Bekendheid met Arabische cultuur en levensstijl

• Integratie van oosterse elementen en motieven

• Transformatie naar christelijke cultuur

• Voorbeeld: Floris ende Blancefloer (ca 1260)